«Ασπίδα του Αχιλλέα»: Ο «ΕΤ» ξεκλειδώνει τον πηγαίο κώδικα – Γιατί έχει σημασία ότι θα είναι υπό ελληνικό έλεγχο

Ιδιαίτερο βάρος ωστόσο απέκτησε ένα ζήτημα που βρέθηκε στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης: ο έλεγχος του συστήματος διοίκησης και του πηγαίου κώδικα. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι μόνο αν η Ελλάδα θα διαθέτει αποτελεσματικά όπλα. Είναι αν θα μπορεί να τα ενσωματώνει, να τα προσαρμόζει και να εξελίσσει την ίδια την «Ασπίδα» χωρίς να εξαρτάται κάθε φορά από τον κατασκευαστή.

Το ζήτημα με τον πηγαίο κώδικα

Στις 6 Σεπτεμβρίου ο διευθυντής του Οργανισμού Αντιπυραυλικής Άμυνας του ισραηλινού υπουργείου Αμυνας, Μοσέ Πατέλ, παραχώρησε συνέντευξη και αναφέρθηκε στην «Ασπίδα του Αχιλλέα».  Η υπογραφή της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» είχε προηγηθεί την προηγούμενη εβδομάδα, και αφορούσε στην προμήθεια αντιαεροπορικών και αντιπυραυλικών συστημάτων, ραντάρ, υλικοτεχνικού εξοπλισμού, εκπαίδευσης και υποστήριξης από το Ισραήλ.

Κατά την συνέντευξη, ο κύριος Μοσέ Πατέλ, ανέφερε το αντικείμενο της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» όπου αφορά τους ακόλουθους τύπους συστημάτων:

• το οπλικό σύστημα SPYDER (Surface-to-air Python and Derby),
• το σύστημα Barak MX,
• το σύστημα David’s Sling,
• ραντάρ που κατασκευάζονται και αναπτύσσονται από την εταιρεία ELTA στο Ισραήλ (MMR ELM-2084 Multi Mission Radar),
• καθώς και ένα σύστημα διοίκησης και ελέγχου που ουσιαστικά θα ελέγχει όλα τα συστήματα και όλα τα ραντάρ. Εκτιμάται ότι αναφέρεται στο MSISS ELI-3350 Multi-Sensor Command & Control System.

Τόνισε επίσης ότι κάθε ένα από τα παραπάνω συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των Barak MX και David’s Sling, διαθέτει το δικό του σύστημα διοίκησης και ελέγχου και τα δικά του ραντάρ.  Επομένως το σύνολο της «Ασπίδας του Αχιλλέα» θα έχει ραντάρ που αποτελούν μέρος αυτών των συστημάτων, καθώς και εξωτερικά ραντάρ (MMR).

Η συνέντευξη προκάλεσε αίσθηση στην πολιτική συζήτηση της Ελλάδας, ειδικά όσον αφορά την αναφορά στον «πηγαίο κώδικα» και ώθησε το Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ να εκδώσει διευκρινιστική ανακοίνωση.

Υπ. Άμυνας Ισραήλ: Υπό ελληνικό έλεγχο

Το Ισραήλ διαβεβαίωσε συγκεκριμένα ότι η συνεργασία με τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις για το σύστημα αεράμυνας, «Ασπίδα του Αχιλλέα» συνολικού προϋπολογισμού άνω των τριών δισεκ. ευρώ περιλαμβάνει τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την από κοινού χρήση λογισμικού και τεχνολογίας.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η Ελλάδα δεν θα πάρει τον λεγόμενο πηγαίο κώδικα των υφιστάμενων ισραηλινών επιχειρησιακών συστημάτων, αλλά ότι θα αναπτυχθεί ξεχωριστός ελληνικός κώδικας με ισραηλινή τεχνολογική και επιχειρησιακή υποστήριξη, ο οποίος θα βρίσκεται υπό ελληνικό έλεγχο.

Τι είναι ο πηγαίος κώδικας

Ο απόστρατος αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού, Δημήτρης Κουπατσιάρης μίλησε στο Ε.Τ. Magazine του «ΕΤ» και «αποκρυπτογραφεί» τον πηγαίο κώδικα.

Ο πηγαίος κώδικας είναι μια φράση που είναι πολύ οικεία σε όλους στους προγραμματιστές, άσχετα με την εξειδίκευσή τους, και είναι στην ουσία η γλώσσα προγραμματισμού, και λέγοντας γλώσσα προγραμματισμού εννοούμε όλες τις γλώσσες που σχεδιάστηκαν να είναι ευανάγνωστες από ανθρώπους.  Αυτές χρησιμοποιούν σύνταξη που μοιάζει με της Αγγλικής γλώσσας και λέγονται αλλιώς γλώσσες υψηλού επιπέδου (High-Level Languages), όπως C, C++, Python, Javascript, PHP, Java, Rust, Go, Julia και πολλές άλλες.  Η κοινή σύμβαση μεταξύ προγραμματιστών για ένα κοινό μέτρο σύγκρισης μεταξύ προγραμμάτων όσον αφορά το μέγεθος και την πολυπλοκότητα τους, είναι ο αριθμός των γραμμών κώδικα (Lines of Code).  Όλες αυτές «μεταφράζονται» με κάποιο τρόπο στην λεγόμενη γλώσσα μηχανής (Machine Language), που θεωρείται χαμηλού επιπέδου, και είναι αυτή που «τρέχουν» οι υπολογιστές, από μικροεπεξεργαστής σε ΣμηΕΑ (Συστήματα μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών) μέχρι laptop ή server σε data center.

Η πλειοψηφία του λογισμικού που χτίζεται για να υποστηρίξει ή να ελέγξει την λειτουργία ενός μηχανήματος, είτε είναι πλυντήριο ρούχων, ή αυτοκίνητο, είτε αντιαεροπορικός πύραυλος, «μεταφράζεται» σε γλώσσα μηχανής μέσω ενός λογισμικού που λέγεται μεταγλωττιστής (compiler), οπότε οι αντίστοιχες γλώσσες προγραμματισμού λέγονται Compiled Languages (με κυρίαρχη την C).  Μετά από αυτή την μετάφραση, το πρόγραμμα αποθηκεύεται στην μνήμη του μηχανήματος και λέγεται εκτελέσιμο (executable), από όπου προέρχεται η κατάληξη *.exe με την οποία είναι εξοικειωμένοι οι χρήστες των Windows.

Όλα λοιπόν τα μηχανήματα με εγκατεστημένο λογισμικό διανέμονται με το εκτελέσιμο στον επεξεργαστή, το οποίο έχει παραχθεί μετά την μετάφραση του πηγαίου κώδικα από τον κατάλληλο compiler για πολλούς λόγους, κάποιοι από τους οποίους είναι:

• Για προστασία του κατασκευαστή από την κλοπή του λογισμικού από τον πελάτη, προκειμένου να το τροποποιήσει και ίσως να το μεταπουλήσει, δεδομένου ότι η αντίστροφη διαδικασία από το εκτελέσιμο στον πηγαίο κώδικα είναι δύσκολη.
• Για επίτευξη της μέγιστης ταχύτητας, δεδομένου ότι οι υπολογιστικοί πόροι του μηχανήματος είναι περιορισμένοι.
• Για καλύτερη διαχείριση των εκδόσεων του λογισμικού από τον κατασκευαστή, προκειμένου η έκδοση που θα φτάσει στον χρήστη να μην έχει σφάλματα.
• Για προστασία του χρήστη από τις δικές του απροσεξίες και ανοησίες. Για αυτό τον λόγο, οι οργανισμοί που διανέμουν λογισμικό για εσωτερική χρήση, απαγορεύουν αυστηρά στους χρήστες να το τροποποιούν, και αυτό το προνόμιο το έχουν μόνο οι διαχειριστές του.
• Για λόγους κυβερνοασφάλειας, δεδομένου ότι αν ένας κακόβουλος εισβολέας είχε πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα από έναν χρήστη, θα έκανε ζημιά σε όλους τους χρήστες, και στον κατασκευαστή.

Έχουν όλα τα λογισμικά αυτή την δομή; Η απάντηση είναι όχι.  Υπάρχουν λογισμικά που δίνουν τη δυνατότητα να μπορεί κάποιος να τους φορτώσει άλλα λογισμικά (προγράμματα), με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το σύνολο των λειτουργικών συστημάτων, είτε τρέχουν σε προσωπικούς υπολογιστές, tablet, ή σε κινητά τηλέφωνα.

Επιπρόσθετα, πολλά προγράμματα είναι κατασκευασμένα έτσι ώστε να εκθέτουν θύρες ή διεπαφές για άλλα προγράμματα ή φυσικούς χρήστες να ζητούν ή να καταθέτουν δεδομένα ή να ζητούν την εκτέλεση υπολογισμών.  Αυτός ο τύπος προγραμμάτων «τρέχει» στους εξυπηρετητές (seevers) του Διαδικτύου και οι διεπαφές ονομάζονται Application Programming Interfaces (API).

Η συζήτηση γύρω από τον πηγαίο κώδικα

Όλα τα οπλικά συστήματα, όπως και τα συνήθη βιομηχανικά προϊόντα (π.χ. αυτοκίνητα), έχουν εγκατεστημένο λογισμικό, του οποίου η εξέλιξη έχει επιτρέψει να είναι δύο κατηγοριών: το λογισμικό που τρέχει σε μικροεπεξεργαστές και δεν επιτρέπει αλληλεπίδραση με τον χρήστη (firmware), και το λογισμικό που επιτρέπει αλληλεπίδραση με τον χρήστη, το αντίστοιχο του οποίου είναι οι εφαρμογές που τρέχουμε στους προσωπικούς μας υπολογιστές.  Είναι κοινή πρακτική, και οι δύο τύποι να προσφέρονται στον τελικό χρήστη (το Ελληνικό Κράτος στην περίπτωσή μας) σαν εκτελέσιμα, και όχι σαν πηγαίος κώδικας, διατηρώντας έτσι και την υποχρέωση παροχής υποστήριξης και μελλοντικών αναβαθμίσεων.  Η διαφοροποίηση σε αυτήν την πρακτική γίνεται όταν ο κατασκευαστής έχει συνάψει συμφωνία με μια άλλη εταιρεία, παραχωρώντας της, μέσω αντιτίμου, δικαιώματα παραγωγής ή/και υποστήριξης του συστήματος.

Αν το αντικείμενο της συζήτησης ήταν ο «πηγαίος κώδικας» για SPYDER, Barak MX, David’s Sling, ή MMR ELM-2084, ο κύριος Πατέλ θα ανέφερε με υπερηφάνεια ότι η μια ισραηλινή εταιρεία, ενδεχομένως η IAI, υπέγραψε συμφωνία για την υποστήριξή τους με μια ελληνική εταιρεία.

Το μόνο που απομένει είναι το σύστημα διοίκησης και ελέγχου, που εκτιμάται ότι αναφέρεται στο MSISS ELI-3350 Multi-Sensor Command & Control System.  Είτε πρόκειται όντως για το ELI-3350 MSISS, είτε για κάποιο άλλο, μια βασική του ικανότητα είναι η διαλειτουργικότητα (interoperability) με άλλα συστήματα και η δυνατότητά του να συνεργάζεται με οποιοδήποτε (agnostic) αισθητήρα, εξοπλισμό ή σύστημα.

Προκειμένου το σύστημα διοίκησης και ελέγχου, όποιο και να είναι, να επιτύχει διαλειτουργικότητα (interoperability) και να συνεργάζεται με οποιοδήποτε (agnostic) αισθητήρα, πρέπει για όλα τα υφιστάμενα συστήματα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων να αναπτυχθεί διεπαφή (interface), προκειμένου να ανταλλάσουν δεδομένα με το κεντρικό σύστημα.

Εκτιμάται λοιπόν, ότι ο πηγαίος κώδικας δεν αφορά τα αντιαεροπορικά συστήματα (π.χ. SPYDER), ούτε τα ραντάρ (π.χ. MMR ELM-2084), αλλά τη δημιουργία των διεπαφών (interface) που απαιτούνται έτσι ώστε το σύστημα διοίκησης και ελέγχου να ανταλλάσει δεδομένα με όλα τα στοιχεία που συνδέονται με την αεράμυνα σε τακτικό, επιχειρησιακό και στρατηγικό επίπεδο, αλλά και όσα σχεδιάζονται να συνδεθούν στο εγγύς μέλλον.

Το συμπέρασμα

Ενδεχομένως τα παραπάνω να προκαλούν ένα ερώτημα, που φαντάζει εύλογο, ως ακολούθως: και γιατί δεν φτιάχνουμε εμείς μόνοι μας όλο το λογισμικό για όλα τα συστήματα, προκειμένου να είμαστε τελείως ανεξάρτητοι; Η απάντηση είναι απλή: δεν έχει πρακτικό νόημα να παράγεις το λογισμικό που ελέγχει ένα φυσικό σύστημα (hardware) αν δεν είσαι σε θέση να παράγεις το ίδιο το σύστημα.  Οι κατασκευαστές που δίνουν την παραγωγή λογισμικού των μηχανημάτων τους σε υπεργολάβους, τους παρέχουν το πλαίσιο ποιοτικού ελέγχου και δοκιμών για το λογισμικό, και συνήθως οι υπεργολάβοι είναι θυγατρικές ή έχουν ισχυρή σύνδεση με τον κύριο κατασκευαστή.

Μπορεί όμως να προκληθεί το αντίθετο ερώτημα: και για ποιο λόγο δεν δίνουμε το σύνολο του έργου στους Ισραηλινούς και να ξεμπερδεύουμε; Εδώ η απάντηση είναι πιο σύνθετη, δεδομένου ότι κάθε επιλογή έχει θετικές και αρνητικές παρενέργειες.

Είναι γεγονός ότι αν το σύνολο της συμφωνίας αναθέτονταν στους Ισραηλινούς, το τελικό αποτέλεσμα θα παραδιδόταν ταχύτερα, και με λιγότερα σφάλματα, δηλαδή «παιδικές ασθένειες» ή αλλιώς αστοχίες που συμβαίνουν σε όλα τα συστήματα μετά την παράδοση.  Επίσης, κατά πάσα πιθανότητα το συνολικό κόστος θα ήταν αρκετά χαμηλότερο, λόγω του γεγονότος ότι ο τελικός χρήστης, δηλαδή το Δημόσιο, «επιδοτεί» τις επενδύσεις που πρέπει να κάνουν οι ελληνικές βιομηχανίες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα.

Αυτό που είναι το κέρδος στην όλη διαδικασία είναι η τεχνογνωσία που αποκτάται όταν οι εγχώριες βιομηχανίες, όσο μικρές και να είναι, εμπλέκονται στο να παράγουν κάτι ολοκληρωμένο, ακόμα και αν είναι μια απλή διεπαφή ενός, για παράδειγμα, υφιστάμενου ραντάρ που οι Ένοπλες Δυνάμεις κατέχουν εδώ και δεκαετίες, αλλά κρίνουν σκόπιμο να διατηρήσουν στην ενέργεια και να το συνδέσουν στο νέο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.

Όσον αφορά το πόσο απλή είναι η διεπαφή μεταξύ συστημάτων, η οποία εντάσσεται στο γενικό πλαίσιο της ολοκλήρωσης διαφορετικών συστημάτων σε ένα σύνολο, αρκεί να θυμηθούμε τις περιπέτειες που αντιμετώπισε το πρόγραμμα των φρεγατών τύπου Baden-Württemberg του Γερμανικού Ναυτικού, που προκάλεσε την διολίσθηση του κατά δύο χρόνια, και που κατά πλειοψηφία οφειλόταν σε προβλήματα ελλιπούς ολοκλήρωσης μεταξύ των συστημάτων του πλοίου.

Τελικά, η ανάληψη του έργου της ολοκλήρωσης των υφιστάμενων συστημάτων των Ενόπλων Δυνάμεων με το νέο σύστημα διοίκησης και ελέγχου από ελληνικές βιομηχανίες προσφέρει ένα βαθμό στρατηγικής αυτονομίας, και αποτελεί μια καλή βαθμίδα για συμμετοχή τους σε ακόμα πιο σύνθετα έργα με τη μορφή κοινοπραξίας, με ανάλογα οφέλη για το Ελληνικό Κράτος.  Στο τέλος της ημέρας, από κάπου πρέπει να ξεκινήσουμε και να χτίζουμε την εγχώρια βιομηχανία.