Μια ματιά στην Ιστορία δείχνει τους γεωπολιτικούς παράγοντες που οδήγησαν σε παγκόσμιους πολέμους. Είναι ο κόσμος στο χείλος μιας παγκόσμιας ανάφλεξης; Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν έχει προκαλέσει πανικό…

Ο στρατηγός σερ Ρίτσαρντ Σίρεφ, πρώην αναπληρωτής ανώτατος συμμαχικός διοικητής του ΝΑΤΟ, προειδοποίησε ότι η σύγκρουση θα μπορούσε να είναι «καταλύτης για έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο». Εναν μήνα νωρίτερα, ο Ουκρανός πρόεδρος, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε συνέντευξή του στο BBC, κατηγόρησε τον Ρώσο ομόλογό του, Βλαντιμίρ Πούτιν, ότι ξεκίνησε τον Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Αν και οι συγκρούσεις στην Ουκρανία και το Ιράν είναι τραγωδίες για τους πληγέντες, η έκταση της παγκόσμιας εμπλοκής είναι περιορισμένη σε σύγκριση με τους προηγούμενους παγκόσμιους πολέμους. Τούτου λεχθέντος, θα μπορούσε ο Σίρεφ να έχει δίκιο ότι αυτό θα ήταν αρκετό για να πυροδοτήσει κάτι ευρύτερο; Οι πρόσφατες αλλαγές στην παγκόσμια γεωπολιτική κατέστησαν αυτούς τους πολέμους πιο πιθανό να γίνουν… παγκόσμιοι;

Το παρελθόν

Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης Ιστορίας, οι παγκόσμιοι πόλεμοι ήταν αδύνατοι, δεδομένης της έλλειψης επικοινωνίας και της βιομηχανικής ικανότητας. Ακόμα και αν οι συγκρούσεις ήταν φρικτές για μια περιοχή, όπως ο Πόλεμος των Τριών Βασιλείων στην Κίνα ή η επέλαση των Μογγόλων σε Ασία και Ανατολική Ευρώπη, δεν ήταν «παγκόσμιες».

Τον 18ο και τον 19ο αιώνα, συγκρούσεις στην Ευρώπη, όπως ο Επταετής Πόλεμος και οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι, «προσείλκυσαν» την Αμερική, την Ινδία και την Καραϊβική, καθιστώντας τις συρράξεις κάπως… παγκόσμιες. Ωστόσο, ο πόλεμος του 1914-18 ήταν ο πρώτος που ονομάστηκε «Παγκόσμιος Πόλεμος». Περίπου 20 χρόνια αργότερα, ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, με πάνω από 70 χώρες να συμμετέχουν στις μάχες και με 75 εκατομμύρια θανάτους.

Βασικά, τα στοιχεία που έκαναν αυτούς τους πολέμους παγκόσμιους δεν ήταν μόνο η βελτιωμένη τεχνολογία που επέτρεψε σε οχήματα, πλοία και αεροσκάφη να φτάσουν σε μακρινές αποστάσεις, αλλά και οι συμμαχίες που επέτρεψαν σε μια διαμάχη μεταξύ δύο κρατών να εμπλέξει πολύ περισσότερες χώρες.

Το παρόν

Επιστρέφοντας στο σήμερα, το Ιράν έχει επιτεθεί -εκτός από το Ισραήλ- στις χώρες του Περσικού Κόλπου, όπως και σε άλλους περιφερειακούς παράγοντες, με drones και πυραύλους, ενώ οι υποστηρικτικές επιθέσεις της Χεζμπολάχ πυροδότησαν την ισραηλινή εκστρατεία στον Λίβανο.

Οι Χούθι, οι Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης του Ιράκ και η Χαμάς, όλοι σύμμαχοι του Ιράν, θα μπορούσαν να εμπλακούν περισσότερο, παρασύροντας στη σύγκρουση την Υεμένη, το Ιράκ και την Παλαιστίνη, αντίστοιχα. Ωστόσο, όσο καταστροφικό και αν είναι αυτό για τη Μέση Ανατολή και την παγκόσμια οικονομία, δεν θα συνιστούσε μια παγκόσμια σύγκρουση. Για να αποκτήσει χαρακτηριστικά παγκόσμιας σύρραξης, θα πρέπει να εμπλακούν οι μεγάλες δυνάμεις και αυτό προς το παρόν φαίνεται απίθανο.

ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Η κρισιμότητα του ρωσικού παράγοντα

Ενώ προς το παρόν ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν είναι απίθανο να γίνει παγκόσμιος, όσο περισσότεροι παράγοντες παρεμβαίνουν με βία τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα σύγκρουσης. Το Ιράν συνδέεται στενά τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Κίνα, αλλά δεν έχει στρατιωτική συμμαχία παρόμοια με εκείνη των Βρετανών και των Γάλλων το 1756 ή των ευρωπαϊκών δυνάμεων το 1914.

Αν και η Μόσχα έχει μοιραστεί τεχνογνωσία μη επανδρωμένων αεροσκαφών με την Τεχεράνη, παραμένει αποστασιοποιημένη από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Μάλιστα, ο Ντόναλντ Τραμπ χαλάρωσε τις αμερικανικές κυρώσεις στη Μόσχα για να απελευθερώσει ρωσικό πετρέλαιο στην αγορά, γεγονός που δεν συνάδει με τη συμπεριφορά μιας κυβέρνησης που βλέπει το Ιράν και τη Ρωσία ως έναν ενωμένο εχθρό.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, καθίσταται πιο πιθανό τα κράτη να επιδιώξουν στρατιωτικές συμμαχίες -όπως αυτές του 1914, τις οποίες το Ιράν δεν διαθέτει επί του παρόντος- για να αμυνθούν στο μέλλον. Ολα αυτά αυξάνουν τις πιθανότητες μιας μελλοντικής παγκόσμιας ανάφλεξης, ακόμη και αν αυτήν τη στιγμή φαίνεται πολύ μακρινή.