Με τις πολεμικές συγκρούσεις να μαίνονται σε διάφορες περιοχές, οι χριστιανοί, που εδώ και 2.000 χρόνια συνυπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή με τις άλλες θρησκείες, αναγκάζονται, για μία ακόμη φορά, να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες τους για ένα ασφαλέστερο περιβάλλον.

Είναι γεγονός ότι η παρουσία των χριστιανών στη Μέση Ανατολή καταγράφει μια δραματική μείωση τις τελευταίες δεκαετίες. Οσοι παραμένουν σε Ιράκ, Λίβανο, Παλαιστίνη, Συρία και Ιράν ανεβαίνουν τον δικό τους Γολγοθά, εγκλωβισμένοι ανάμεσα στα πολεμικά μέτωπα, στη γεωπολιτικοοικονομική αστάθεια και τη βία των εξτρεμιστών. Τα στοιχεία που κατά καιρούς έρχονται στο φως είναι αποκαλυπτικά και προβληματίζουν τον χριστιανικό κόσμο.

«Οι χριστιανοί της Μέσης Ανατολής δεν είναι ξένοι στη γη αυτή. Είναι αυτόχθονες πληθυσμοί που ζουν εκεί από τους αποστολικούς χρόνους», έχει πει ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, προειδοποιώντας ότι η εξαφάνισή τους θα αποτελούσε ιστορική και πολιτιστική τραγωδία για όλη την ανθρωπότητα.

Συρρίκνωση

Μέχρι το 1948, οι χριστιανικοί πληθυσμοί διαφόρων δογμάτων, από την Αίγυπτο μέχρι τη Συρία και από τον Λίβανο μέχρι το Ιράκ, αριθμούσαν περίπου το 20% του συνολικού πληθυσμού. Σήμερα, δεν ξεπερνούν το 4% με 5%. «Επειτα από μακρά και μεθοδική αποσταθεροποίηση των πολιτικών συνόρων στην Ευρύτερη Μέση Ανατολή και Πρόσω Ασία, οι χριστιανοί, στο πλαίσιο του χάρτη που σχεδιάστηκε στα υπολείμματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ύστερα από κάποια ανάπαυλα από τα γενοκτονικά κύματα του τέλους του 19ου αιώνα που ήρθε με τα κοσμικά αραβικά εθνικιστικά κόμματα, άρχισαν να φυλλορροούν από τη δεκαετία του 1960», εξηγεί στον «Ε.Τ.» ο καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας στο Τμήμα Θεολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), Δημήτριος Μόσχος.

Αποχώρηση

Οπως επισημαίνει ο καθηγητής, σε αντίθεση με την Αίγυπτο, όπου, παρά τους περιορισμούς, υπάρχουν σταθερότητα και συνταγματική προστασία, ένα μεγάλο μέρος Παλαιστινίων ορθόδοξων χριστιανών, που αριθμούσαν περί το 10% των Παλαιστινίων πριν από τον πόλεμο, εγκατέλειψε την περιοχή και τώρα αριθμούν περί το 1%-2% του πληθυσμού σε Παλαιστίνη και Ισραήλ.

«Αυτή δεν είναι μόνο μια αριθμητική μεταβολή, καθώς μεγάλο μέρος αυτών των ανθρώπων ανήκε σε προοδευτικά μεσαία αστικά στρώματα επιστημόνων, τεχνιτών, εμπόρων κ.λπ. που αποχώρησαν με προορισμούς περιοχές όπου υπάρχουν παροικίες ομοεθνών τους στη Λατινική Αμερική, στην Αυστραλία ή τη Σουηδία. Περίπου το ίδιο συνέβη στη Συρία, αφού εκεί προστέθηκαν και οι φοβερές βιαιότητες του εμφύλιου πολέμου, που έπληξε όλες τις κοινότητες – Ορθόδοξους Ρουμ του Πατριαρχείου Αντιοχείας, Συροορθόδοξους, Μελχίτες Ρωμαιοκαθολικούς, Αρμενίους και Ασσυρίους», εξηγεί ο κ. Μόσχος.

Στη Συρία

Πριν από τον εμφύλιο πόλεμο το 2011, οι χριστιανοί στη Συρία υπολογίζονταν σε 1,2 εκατ. Σήμερα, σύμφωνα με τις πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις, υπάρχουν μόνο 200.000. Ειδικότερα, στη Μοσούλη, όπου η χριστιανική παρουσία ήταν ζωντανή για πάνω από 1.600 χρόνια, η κατάληψή της από το Ισλαμικό Κράτος (ISIS), το 2014, είχε ως αποτέλεσμα τον μαζικό διωγμό τους.

Η ανησυχία για το μέλλον των χριστιανών της Συρίας εντάθηκε και από το ξέσπασμα βίας που σημειώθηκε στα τέλη Μαρτίου κατά κατοίκων και των περιουσιών τους στη Σουκαϊλαμπίγια του κεντρικού τμήματος της χώρας, μια πόλη με κυρίως ελληνορθόδοξο πληθυσμό. Αμεσα είχε αντιδράσει το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, τονίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι «οι χριστιανοί παραμένουν ιστορικό και αναπόσπαστο κομμάτι της ποικιλόμορφης κοινωνίας της Συρίας», ενώ αντίστοιχη ανακοίνωση είχε εκδώσει και το Πατριαρχείο Αντιοχείας.

Στον Λίβανο

Στον Λίβανο, εν μέσω της πολεμικής ανάφλεξης, η κατάσταση είναι εφιαλτική. Από την έναρξη των εχθροπραξιών μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ, χιλιάδες πολίτες έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ περισσότεροι από ένα εκατομμύριο έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Μεταξύ των εκτοπισμένων βρίσκονται και χιλιάδες χριστιανοί.

Σύμφωνα με τον κ. Μόσχο, «στον Λίβανο, παρά τη συνταγματική πρόβλεψη ισότιμης ποσόστωσης, οι χριστιανοί πλήττονται διαρκώς από τα κύματα εμφυλίων». Αν και δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή, το ποσοστό των χριστιανών (Ορθόδοξοι, Μαρωνίτες, Ελληνες Καθολικοί Μελχίτες, Προτεστάντες, Αρμένιοι Αποστολικοί) που ζουν στον Λίβανο εκτιμάται πως έχει μειωθεί από το 40%, που ήταν πριν από 20 χρόνια, στο 32%.

Στο Ιράκ

Στο Ιράκ, πριν από τον πόλεμο το 2003 ζούσαν περίπου ενάμισι εκατομμύριο χριστιανοί. Ομως, η επέλαση του ISIS προκάλεσε μαζική φυγή, με αποτέλεσμα να απομείνουν μόλις 150.000 με 250.000. «Μετά τους πολέμους των ΗΠΑ έχουν απομείνει ελάχιστοι, ενώ με δυσκολία επανέρχονται σε περιοχές όπως το Ιρακινό Κουρδιστάν, όπου ο Πατριάρχης της Ασσυριακής Εκκλησίας (που αποκαλούνται από εμάς Νεστοριανοί), παρά τον συνολικό μικρό αριθμό τους, επέστρεψε την έδρα του στο Αρμπίλ από τις ΗΠΑ, προκειμένου να παρακινήσει την επιστροφή προς την πατρώα κοιτίδα», σημειώνει ο κ. Μόσχος.

Στο Ιράν

Αναφερόμενος στο Ιράν, ο καθηγητής καταλήγει: «Στο Ιράν, οι περιορισμοί της ιστορικής μειονότητας των χριστιανών ήταν μεγάλοι, αλλά συνέχισαν να υπάρχουν και με τη μορφή ιστορικών εθνοτικών ομάδων (Αρμένιοι, Ασσύριοι) και μνημείων, κυρίως, σε περιοχές κοντά στα σύνορα με την Αρμενία, ενώ οι σύγχρονοι χριστιανοί προέρχονται, κυρίως, από τις νέες δυτικές κοινότητες πίστης ως προϊόν διάδοσης σύγχρονου χαρισματικού Χριστιανισμού (Πεντηκοστιανοί κ.λπ.)».