Οι όροι που θέτει ο Τραμπ

Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, θα μπορούσε να επιλέξει έναν «μεγάλο και αποδεκτό ηγέτη» για να αντικαταστήσει τον δολοφονηθέντα ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, μόνο εάν η Τεχεράνη συμφωνήσει σε «άνευ όρων παράδοση». Μέχρι στιγμής, όμως, δεν υπάρχουν σημάδια ότι η ιρανική πλευρά εξετάζει αυτό το ενδεχόμενο.

Οι δηλώσεις του Τραμπ ενισχύουν την εικόνα ότι η Ουάσιγκτον δεν αναζητά κατ’ ανάγκη πλήρη ανατροπή του καθεστώτος, αλλά έναν μετασχηματισμό των δομών εξουσίας, όπως αναφέρει και το BBC.

Πολιτικές ισορροπίες στο Ιράν

Το ιρανικό καθεστώς στηρίζεται σε ένα πολύπλοκο δίκτυο πολιτικών, θρησκευτικών και στρατιωτικών θεσμών και διακατέχεται από διαχρονική δυσπιστία προς τις ΗΠΑ. Μέσα στο θεοκρατικό σύστημα, σκληροπυρηνικοί και πιο ρεαλιστές κύκλοι μπορεί να έχουν διαφορετικές προσεγγίσεις σε επιμέρους θέματα, όμως όλοι μοιράζονται τον κοινό στόχο να διατηρήσουν το καθεστώς που τους εξασφαλίζει την εξουσία.

Η επικαιρότητα δείχνει ότι οι εξελίξεις στο Ιράν παραμένουν ασταθείς και η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά την κατάσταση, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή στην ηγεσία μπορεί να έχει σημαντικές γεωπολιτικές επιπτώσεις.

Μία εβδομάδα μετά την κλιμάκωση της σύγκρουσης, φαίνεται πως οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι εξακολουθούν να έχουν τον έλεγχο στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος.

Ιστορικό βάρος και δυσπιστία

Η πιθανότητα ξένης παρέμβασης στην ηγεσία της Τεχεράνης αποτελεί ευαίσθητο ζήτημα για τους Ιρανούς. Η συλλογική μνήμη φέρνει στο προσκήνιο το πραξικόπημα του 1953, όταν οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ και της Βρετανίας ανέτρεψαν τον εκλεγμένο πρωθυπουργό Μοχάμαντ Μοσαντέκ και επανέφεραν τον Σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί στην εξουσία.

Η ανατροπή του Σάχη το 1979 και η επικράτηση της Ισλαμικής Επανάστασης δημιούργησαν μια βαθιά καχυποψία απέναντι στην Ουάσιγκτον, που εξακολουθεί να καθορίζει την πολιτική κουλτούρα και τις αποφάσεις του ιρανικού καθεστώτος μέχρι σήμερα.

Πιθανοί διάδοχοι και αντιδράσεις

Ο πρόεδρος Τραμπ φρόντισε να ξεκαθαρίσει ποιον δεν θα ήθελε ως διάδοχο: τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιο του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη, που θεωρείται ένας από τους επικρατέστερους υποψηφίους για την ηγεσία.

Η Τεχεράνη απάντησε άμεσα, με μέλη του προσωρινού Συμβουλίου Ηγεσίας να δηλώνουν ότι ο ιρανικός λαός «δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παρέμβει στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας». Η αντίδραση αυτή υπογραμμίζει την αποφασιστικότητα του καθεστώτος να διατηρήσει τον πλήρη έλεγχο της εσωτερικής πολιτικής, παρά τις διεθνείς πιέσεις και τις εξωτερικές επιρροές.

Ποιοι διεκδικούν τη διαδοχή του Χαμενεΐ μετά τη δολοφονία του

Οι βασικοί διεκδικητές

Μοτζταμπά Χαμενεΐ

Γιος του Χαμενεΐ και μεσαίου επιπέδου σιίτης κληρικός, θεωρείται ευρέως πιθανός διάδοχος. Διατηρεί στενούς δεσμούς με τους Islamic Revolutionary Guard Corps, αλλά δεν έχει αναλάβει ποτέ δημόσιο αξίωμα. Η επιλογή του θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδράσεις, καθώς η Ισλαμική Δημοκρατία έχει επικρίνει τη δυναστική διακυβέρνηση.

Αγιατολάχ Αλιρεζά Αράφι

Μέλος του προσωρινού κυβερνητικού συμβουλίου. Επιλέχθηκε από τον Χαμενεΐ το 2019 για το Συμβούλιο των Φρουρών και το 2022 εξελέγη στη Συνέλευση των Ειδικών. Ηγείται δικτύου θρησκευτικών σχολών.

Χασάν Ρουχανί

Θεωρείται σχετικά μετριοπαθής. Διετέλεσε πρόεδρος του Ιράν από το 2013 έως το 2021 και κατέληξε στη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα με την κυβέρνηση του Barack Obama, την οποία απέσυρε αργότερα ο Donald Trump στην πρώτη του θητεία. Υπηρέτησε στη Συνέλευση των Ειδικών έως το 2024, όταν αποκλείστηκε από την επανεκλογή του.

Χασάν Χομεϊνί

Ο πιο γνωστός εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Ayatollah Ruhollah Khomeini. Θεωρείται επίσης σχετικά μετριοπαθής, αλλά δεν έχει αναλάβει κυβερνητικό αξίωμα. Εργάζεται στο μαυσωλείο του παππού του στην Τεχεράνη.

Αγιατολάχ Μοχάμεντ Μεχντί Μιρμπαγκέρι

Ανώτερος κληρικός δημοφιλής στους σκληροπυρηνικούς και μέλος της Συνέλευσης των Ειδικών. Ήταν στενός συνεργάτης του εκλιπόντος Ayatollah Mohammad Taghi Mesbah Yazdi, ο οποίος είχε υποστηρίξει ότι το Ιράν δεν πρέπει να στερηθεί το δικαίωμα παραγωγής «ειδικών όπλων», υπονοώντας τα πυρηνικά.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, ο Μιρμπαγερί είχε καταγγείλει το κλείσιμο των σχολείων ως «συνωμοσία». Σήμερα ηγείται του Ισλαμικού Πολιτιστικού Κέντρου στην Κομ, βασικού κέντρου ισλαμικής διδασκαλίας στο Ιράν.

Η επιλογή του νέου ανώτατου ηγέτη θα καθορίσει την κατεύθυνση της χώρας σε μια από τις πιο κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της.