Explainer: Τι γνωρίζουμε για την ειρηνευτική συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν και ποια ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα

Ο Ντόναλντ Τραμπ και αξιωματούχοι στην Τεχεράνη χαιρέτισαν τον άμεσο τερματισμό του πολέμου κατά του Ιράν, με τον Αμερικανό πρόεδρο να ισχυρίζεται ότι «το πετρέλαιο θα ρεύσει ξανά και από τις δύο πλευρές για την περιοχή και τον κόσμο».

Ωστόσο, κατά τις ώρες που ακολούθησαν τις ανακοινώσεις, παρέμενε ασαφές τι ακριβώς είχε συμφωνηθεί, καθώς το τελικό κείμενο του μνημονίου συναντίληψής τους δεν δημοσιεύθηκε, ενώ οι λεπτομέρειες ήταν ελάχιστες για βασικά ζητήματα, όπως η πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και ο Λίβανος.

Ο Τραμπ δήλωσε αργότερα στους New York Times ότι θα επανεκκινήσει τις στρατιωτικές επιθέσεις εάν η Τεχεράνη αποτύχει να καταλήξει σε πυρηνική συμφωνία με τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια των ευρύτερων διαπραγματεύσεων που είναι προγραμματισμένο να ξεκινήσουν την Παρασκευή (19/06).

Τι γνωρίζουμε και τι όχι, λίγες ώρες μετά τις τελευταίες ανακοινώσεις:

Τα Στενά του Ορμούζ

Το βράδυ της Κυριακής (14/06), ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε κατηγορηματικός σχετικά με το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, δηλώνοντας: «Εξουσιοδοτώ πλήρως το ελεύθερο (χωρίς διόδια) άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και, ταυτόχρονα, την άμεση άρση του ναυτικού αποκλεισμού των Ηνωμένων Πολιτειών. Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρεύσει!»

Μία ώρα αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρο δήλωσε ότι το άνοιγμα της ζωτικής σημασίας θαλάσσιας διόδου —από την οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου— εξαρτάται από την υπογραφή μιας συμφωνίας, η οποία έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή (19/06), «για σκοπούς αποναρκοθέτησης».

Είναι αξιοσημείωτο ότι ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος λειτούργησε ως μεσολαβητής για την ειρηνευτική συμφωνία, δεν έκανε καμία αναφορά στα Στενά στην αρχική του ανακοίνωση. Το κρατικό ειδησεογραφικό πρακτορείο Mehr του Ιράν μετέδωσε ότι το συμφωνηθέν μνημόνιο συναντίληψης προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών εντός 30 ημερών υπό «ιρανικές ρυθμίσεις».

Following intensive talks, we are pleased to announce that the Peace Deal between the United States of America and Islamic Republic of Iran has been REACHED. Both sides have declared the immediate and permanent termination of military operations on all fronts, including in…

— Shehbaz Sharif (@CMShehbaz) June 14, 2026

Οι ΗΠΑ επέμεναν ανέκαθεν ότι οποιαδήποτε ρύθμιση για την επιβολή διοδίων στη ναυσιπλοΐα —όπως αυτές που φέρεται να συζητήθηκαν με το Ομάν— θα ήταν απαράδεκτη. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε τον περασμένο μήνα: «Τα Στενά πρόκειται να είναι ανοιχτά για όλους. Κανείς δεν πρόκειται να τα ελέγχει».

Οι ηγέτες του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας —μια ομάδα που αποκαλείται E4— έσπευσαν επίσης να τονίσουν ότι η επαναλειτουργία των Στενών πρέπει να είναι άνευ όρων και με απεριόριστη ελευθερία ναυσιπλοΐας.

Ανεξάρτητα από την αβεβαιότητα, οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου έκαναν βουτιά τις ώρες που ακολούθησαν την είδηση, υποχωρώντας στα χαμηλότερα επίπεδά τους από τις αρχές Μαρτίου, λίγο μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Οι τιμές κατέρρευσαν παρά τις προειδοποιήσεις ότι θα μπορούσαν να χρειαστούν μήνες ή χρόνια για την αποκατάσταση της ενεργειακής παραγωγής του Κόλπου, σημειώνει ο Guardian. Η επαναλειτουργία των εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι μια περίπλοκη διαδικασία, και μέρος των υποδομών της περιοχής έχει υποστεί ζημιές από επιθέσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Υπάρχει επίσης το ερώτημα αν οι ναυτιλιακές εταιρείες και οι ασφαλιστές θα κρίνουν ότι τα Στενά είναι αρκετά ασφαλή για τη διέλευση πλοίων.

Λίβανος

Ένα βασικό σημείο διαφωνίας κατά τις πρώτες συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός ήταν το αν ο Λίβανος θα συμπεριλαμβανόταν σε οποιαδήποτε συμφωνία.

Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών, Καζέμ Γχαριμπαμπαντί, ήταν κατηγορηματικός ως προς το εύρος της συμφωνίας, λέγοντας: «Έχει κηρυχθεί μόνιμος και άμεσος τερματισμός του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Σαφής ήταν και ο μεσολαβητής Σαρίφ, ο οποίος ανέφερε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Και οι δύο πλευρές κήρυξαν την άμεση και μόνιμη λήξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Όμως ο Τραμπ δεν έκανε καμία αναφορά στον Λίβανο στις αρχικές του ανακοινώσεις στο Truth Social, εστιάζοντας σχεδόν αποκλειστικά στα Στενά του Ορμούζ.

Αυτό θα μπορούσε να είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από το Ισραήλ, το οποίο δεν συμπεριλήφθηκε στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με το Ιράν και δεν αντέδρασε αμέσως στην είδηση της συμφωνίας. Ο πρωθυπουργός του, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει αναμφίβολα τους δικούς του εγχώριους πολιτικούς λόγους να συνεχίσει τη σύγκρουση με το Ιράν και τους συμμάχους του, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Μια περαιτέρω στρατιωτική δράση θα μπορούσε ενδεχομένως να τορπιλίσει οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

Προηγούμενα σχέδια για την αποκάλυψη της συμφωνίας με το Ιράν ανατράπηκαν από μια ισραηλινή επίθεση στη Βηρυτό, η οποία κατέστρεψε ένα κτίριο στα νότια προάστια της λιβανέζικης πρωτεύουσας, σκοτώνοντας τρεις ανθρώπους και τραυματίζοντας έξι. Ο Τραμπ δήλωσε στον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios ότι το πλήγμα αυτό «καθυστέρησε την υπογραφή κατά μερικές ώρες».

Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου έχουν συγκρουστεί επανειλημμένα για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ στον Λίβανο, οι οποίες συνεχίστηκαν στο πλαίσιο μιας ξεχωριστής και συχνά αγνοούμενης συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός. Πριν από δύο εβδομάδες, ο Τραμπ φέρεται να τον αποκάλεσε «τρελό» μετά από ένα πλήγμα στη Βηρυτό, προσθέτοντας: «Θα ήσουν στη φυλακή αν δεν ήμουν εγώ». Μετά το τελευταίο πλήγμα το Σαββατοκύριακο, δήλωσε ότι ο Νετανιάχου δεν διαθέτει «καμία κρίση».

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Με βάση οποιαδήποτε εκτίμηση, η μοίρα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν —που αποτέλεσε βασικό επιχείρημα του Τραμπ για τον πόλεμο κατά του Ιράν— δεν έχει επιλυθεί στην τελευταία συμφωνία.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ επανέλαβε την υπόσχεσή του ότι «το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο», αλλά ανώτεροι Πακιστανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Associated Press ότι οι πυρηνικές συνομιλίες θα συνεχιστούν κατά τις επόμενες 60 ημέρες. Ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε στους New York Times ότι εάν η Τεχεράνη αποτύχει να καταλήξει σε πυρηνική συμφωνία, θα μπορούσε να δεχθεί νέα επίθεση από τον στρατό των ΗΠΑ.

Σε κοινή δήλωσή της, η ομάδα των E4 (Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία) συντάχθηκε με τα σχόλια του Τραμπ, προσθέτοντας: «Είμαστε έτοιμοι να άρουμε τις σχετικές κυρώσεις ως απάντηση σε σαφή, επαληθεύσιμα βήματα από το Ιράν όσον αφορά το πυρηνικό του πρόγραμμα».

Το Ιράν υποστηρίζει εδώ και καιρό ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι ειρηνικό και δεν έχει δεσμευτεί δημόσια να παραδώσει το εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο πιστεύεται ότι είναι θαμμένο κάτω από τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν σοβαρές ζημιές από αμερικανικά πλήγματα πέρυσι.

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει σημαντική πολιτική πίεση να εξασφαλίσει μια καλύτερη συμφωνία για το ζήτημα αυτό σε σχέση με εκείνη που ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία. Τότε, είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από μια πολυμερή συμφωνία του 2015 για το Ιράν, η οποία είχε αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης από τον Μπαράκ Ομπάμα και η οποία προέβλεπε την άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης με αντάλλαγμα περιορισμούς στο πυρηνικό της πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένων διεθνών επιθεωρήσεων.

Το Ιράν απάντησε εντείνοντας τον εμπλουτισμό ουρανίου, παράγοντας περισσότερα από 400 κιλά υλικού σε καθαρότητα που προσεγγίζει το επίπεδο κατασκευής όπλων. Η τελική μοίρα αυτού του ουρανίου είναι πιθανό να αποτελέσει βασικό σημείο διαπραγμάτευσης κατά τη διάρκεια των επερχόμενων ευρύτερων συνομιλιών.