Το εύκολο είναι να συμφωνήσεις στην αύξηση, το δύσκολο είναι να την εφαρμόσεις. Ακόμα πιο δύσκολο είναι να προβλέψεις και να δράσεις έγκαιρα για τις δυσμενείς επιπτώσεις που μπορεί να έχει ένα πραγματικά θετικό βήμα για τη δημόσια υγεία.
Αναφερόμαστε στην υπόθεση αύξησης του φόρου στα καπνικά προϊόντα (παραδοσιακά και εναλλακτικά) που σχεδιάζει η Ευρωπαϊκή Ενωση και η οποία, σύμφωνα με το πιο ακραίο σενάριο, μπορεί να εκτινάξει την τιμή των τσιγάρων πάνω από τα 13 ευρώ το πακέτο.
Προφανώς, όλοι και όλες συμφωνούμε πως οτιδήποτε λειτουργεί ως αντικίνητρο στο κάπνισμα είναι σωστό. Μια μεγάλη αύξηση της τιμής στα καπνικά προϊόντα θα αποθαρρύνει πολλά νέα παιδιά να ξεκινήσουν αυτή την κακή και επιβλαβή συνήθεια, ενώ σίγουρα θα οδηγήσει και πολλούς ενήλικες να το κόψουν ή να το μειώσουν, αφού το κόστος θα είναι δυσβάσταχτο. Επιπλέον, η φιλοσοφία της Ε.Ε. τα επιπλέον έσοδα από τη συγκεκριμένη φορολογία να διατεθούν στη δημόσια υγεία είναι απολύτως ορθή. Oμως, όπως συνηθίζουμε να λέμε, ο δρόμος προς την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις.
Αυτό που πρέπει να μετρήσει πολύ σοβαρά η Ευρώπη είναι οι παρενέργειες μιας βίαιης και απότομης αλλαγής των τιμών. Η απεξάρτηση από μία τόσο εθιστική συνήθεια δεν είναι αυτονόητη ούτε το ίδιο εύκολη για όλους, και όπως δείχνουν οι μελέτες, κάθε φορά που ακριβαίνει ένα προϊόν «ξεπουλάει» η απομίμησή του, ακόμα και όταν είναι πιο επικίνδυνη από το original. Αναφερόμαστε φυσικά στα λαθραία τσιγάρα. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του ΚΕΠΕ, οι υπέρμετρες αυξήσεις στους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης, ιδίως όταν δεν συνοδεύονται από ισχυρούς μηχανισμούς ελέγχου και καταστολής, μετατοπίζουν την κατανάλωση σε φθηνότερα, μη ελεγχόμενα και λαθραία προϊόντα και άρα πιο επικίνδυνα για την υγεία.
Στη μελέτη μάλιστα αναφέρεται το παράδειγμα της Γαλλίας, που, ενώ διατηρεί από τα υψηλότερα επίπεδα φορολόγησης, το παράνομο εμπόριο τσιγάρων το 2024 άγγιζε το 37,6% της συνολικής κατανάλωσης (KPMG, 2025). Η Ελλάδα, αντίθετα, εξαιτίας της σταθερής φορολογικής πολιτικής και των εντατικών ελέγχων των διωκτικών αρχών, μείωσε την κατανάλωση παράνομων τσιγάρων στο 17,5% το 2024 από 23,7% το 2023. Μία ακόμα ιδιαιτερότητα που πρέπει να ληφθεί υπόψη στην εξίσωση που μας αφορά είναι ότι οι βιομηχανίες παραγωγής καπνικών προϊόντων (παραδοσιακών και εναλλακτικών) στην Ελλάδα διατηρούν χιλιάδες θέσεις εργασίας και έχουν σημαντικό εξαγωγικό και οικονομικό αποτύπωμα.
Για την ώρα, η Ελλάδα πέτυχε οι αυξήσεις στη φορολογία να είναι λελογισμένες και πιο ρεαλιστικές και να μην ισχύσουν για την χώρα μας από το 2028, αλλά από το 2036. Μια επιτυχία που, όπως είπε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, αφορά πρωτίστως τη δημόσια υγεία.
