Γιατί η Ρωσία είναι ο βασικός ύποπτος για τις κυβερνοεπιθέσεις στα ψυγεία ευρωπαϊκών σούπερ μάρκετ

Ψυγεία σε σούπερ μάρκετ σε τουλάχιστον εννέα χώρες της ΕΕ τέθηκαν εκτός λειτουργίας τη Δευτέρα (02/11), σε μια προφανή επανάληψη των κυβερνοεπιθέσεων που έπληξαν γαλλικά καταστήματα στις 11-12 Οκτωβρίου. Καταστήματα στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, τη Σουηδία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, την Ολλανδία, την Εσθονία, τη Φινλανδία και τη Ρουμανία ήταν μεταξύ αυτών που επηρεάστηκαν.

Οι ανώτατοι αξιωματούχοι ασφαλείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα εξετάσουν τα περιστατικά, με τον Επίτροπο Γεωργίας και Τροφίμων της ΕΕ, Κριστόφ Χάνσεν, να περιγράφει τις επιθέσεις ως «σκόπιμη προσπάθεια διαταραχής της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων μας».

Ο εντοπισμός του υπευθύνου μιας κυβερνοεπίθεσης είναι μια περίπλοκη υπόθεση, γεμάτη αβεβαιότητα και διατυπωμένη με διαβαθμίσεις πιθανοτήτων. Ακόμη και όταν ολοκληρωθεί το τεχνικό μέρος, οι κυβερνήσεις συχνά αποφεύγουν να επιρρίψουν επίσημα την ευθύνη για πολιτικούς, διπλωματικούς ή λόγους πληροφοριών.

Ωστόσο, στον απόηχο των επιθέσεων, πολλοί αναλυτές είχαν έναν συγκεκριμένο ένοχο στο μυαλό τους: τη Μόσχα.

Μαζί με το Ιράν, την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα, η Ρωσία θεωρείται μία από τις τέσσερις χώρες που έχουν στοχεύσει συχνότερα την Ευρώπη με κρατικά υποστηριζόμενες κυβερνοεπιθέσεις. Όμως οι ειδικοί αναφέρουν ότι τα μοτίβα και οι στόχοι στη συγκεκριμένη περίπτωση αποκλείουν τις άλλες τρεις.

«Πιστεύουμε σθεναρά ότι αυτή η δραστηριότητα θα μπορούσε να αποδοθεί σε έναν φορέα απειλών που υποστηρίζεται από το ρωσικό κράτος», δήλωσε στο POLITICO ο Χαβιέ Μπελεκένς, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας κυβερνοασφάλειας Lupovis.

Ο ίδιος ανέφερε ότι οι ερευνητές της εταιρείας του συνέλεξαν δεδομένα από επιθέσεις σε συστήματα-παγίδες, γνωστά στη βιομηχανία ως honeypots, τα οποία υποδεικνύουν μια «κρατικά υποστηριζόμενη ομάδα». Η απαιτούμενη τεχνογνωσία, όπως η κατανόηση των βιομηχανικών συστημάτων ελέγχου και της τεχνολογίας ψύξης, «δεν είναι απλή», σημείωσε ο Μπελεκένς.

Οι διακομιστές που χρησιμοποίησαν οι εισβολείς για να πλήξουν τα συστήματα-παγίδες είχαν χρησιμοποιηθεί και παλαιότερα από ρωσικές ομάδες, δήλωσε ο Μπελεκένς. Η επανάληψη των επιθέσεων αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που δείχνει προς τη Μόσχα.

Η Ρωσία έχει εντείνει την εκστρατεία υβριδικού πολέμου τους τελευταίους μήνες, ώθηση που οδήγησε τις πρωτεύουσες της ΕΕ να εργάζονται αθόρυβα πάνω σε σχέδια για το πώς θα απαντήσουν σε μια μείζονα υβριδική επίθεση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε θανάτους Ευρωπαίων πολιτών, ένα ενδεχόμενο που φαίνεται όλο και πιο πιθανό.

Το εγχειρίδιο υβριδικού πολέμου του Κρεμλίνου συνδυάζει τη διαταραχή κρίσιμων υπηρεσιών με την ψυχολογική πίεση, παραμένοντας παράλληλα κάτω από το όριο μιας ολοκληρωτικής στρατιωτικής επίθεσης.

Ο Αντρέα Μαρτζελάτι, διευθυντής του Centro Studi Internazionali, ενός ανεξάρτητου think tank γεωπολιτικής με έδρα τη Ρώμη, δήλωσε σε συνέντευξή του ότι μια κυβερνοεπίθεση σε υποδομές της καθημερινότητας, όπως τα συστήματα ψύξης των σούπερ μάρκετ, αφορά κάτι περισσότερο από την πρόκληση αναστάτωσης. Ο αντίπαλος επέλεξε να αποκαλύψει την ικανότητά του να απενεργοποιεί τέτοια συστήματα. Ο στόχος είναι η αποστολή ενός πολιτικού μηνύματος, ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με δύο μέτωπα, ένα στην Ανατολή και ένα εντός των δικών τους συνόρων.

Ο ίδιος έκανε τον παραλληλισμό με την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας το 1962, όταν η κυβέρνηση Κένεντι δημοσιοποίησε ευαίσθητες αμερικανικές αναγνωριστικές φωτογραφίες σοβιετικών πυραύλων στην Κούβα.

Οι επιθέσεις στα σούπερ μάρκετ θα μπορούσαν να ταιριάζουν σε ένα μοτίβο συνεργασίας μεταξύ κρατικών υπηρεσιών και του εγκληματικού υποκόσμου, το οποίο παρατηρείται εδώ και καιρό στη Ρωσία. «Καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις αυξάνονται, περιμένω περισσότεροι από αυτούς είτε να συνεργαστούν με εγκληματικές ομάδες είτε να μεταμφιεστούν οι ίδιοι σε εγκληματίες, χρησιμοποιώντας λογισμικό λύτρων (ransomware) και εκβιασμούς ως προκάλυμμα για κρατικούς στόχους», δήλωσε ο Τζόζεφ Ρουκ, ανώτερος διευθυντής στην εταιρεία πληροφοριών κυβερνοασφάλειας Recorded Future.

Υπήρχαν πολλές εύλογες εξηγήσεις για τον πρώτο γύρο επιθέσεων στα ψυγεία στη Γαλλία, από βαριεστημένους εφήβους έως έναν δυσαρεστημένο πρώην υπάλληλο. Όμως αυτές οι επιθέσεις ανέδειξαν στα αντίπαλα ξένα κράτη πόσο εύκολο είναι να στοχευθούν τα σούπερ μάρκετ, καθώς και το επίπεδο αναστάτωσης και σύγχυσης που είναι δυνατόν να προκληθεί.

Αν και πολλές αλυσίδες σούπερ μάρκετ ανέφεραν ότι επηρεάστηκε μόνο μικρός αριθμός καταστημάτων τους, οι επιθέσεις τράβηξαν την προσοχή του κόσμου, και πέρασαν το μήνυμα ότι απομακρυσμένοι εισβολείς του κυβερνοχώρου μπορούν να στοχεύσουν κρίσιμες υπηρεσίες.

Τα εναλλακτικά σενάρια

Οι ειδικοί συνέστησαν προσοχή, τονίζοντας ότι υπάρχουν κι άλλοι πιθανοί ένοχοι. «Όλες οι επιλογές φαίνεται να είναι ανοιχτές σχετικά με το ποιος θα μπορούσε να το έχει κάνει αυτό, από κρατικούς φορείς μέχρι μεμονωμένα άτομα», δήλωσε ο Τζέιμς Σάλιβαν, διευθυντής κυβερνοασφάλειας στο βρετανικό think tank RUSI.

Πολλοί αναλυτές ανέφεραν ότι ενώ οι περιστασιακές ενδείξεις ή το πλαίσιο θα μπορούσαν να δείχνουν τη Ρωσία, σε αυτό το στάδιο απλώς δεν υπάρχει οριστική απάντηση.

Σημαντικό είναι το γεγονός ότι, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ζητήθηκαν λύτρα από τα σούπερ μάρκετ, ο συνηθέστερος τύπος εγκληματικής παραβίασης με οικονομικό κίνητρο, ούτε κάποια ακτιβιστική ομάδα έχει αναλάβει την ευθύνη. Ένας δυσαρεστημένος υπάλληλος φαινόταν να είναι μια κατάλληλη εξήγηση για τις πρώτες επιθέσεις στη Γαλλία, αλλά θα είχε λίγο νόημα για τις επακόλουθες επιθέσεις σε πολλαπλές αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Επίσης, δεν υπάρχουν στοιχεία ότι κάποιος πράκτορας τεχνητής νοημοσύνης ξέφυγε από τον έλεγχο.

Αυτό αφήνει λίγες εύλογες εξηγήσεις πέρα από έναν κρατικά υποστηριζόμενο χάκερ ή έναν φαρσέρ, και το επίπεδο της απαιτούμενης τεχνογνωσίας φαίνεται να είναι υψηλότερο από αυτό που είναι ρεαλιστικό για τον δεύτερο, αν και η τεχνητή νοημοσύνη καθιστά πλέον ευκολότερη την απόκτηση τέτοιων πληροφοριών.