Η βαφή μαλλιών αποτελεί αδιαμφισβήτητα μία από τις πιο διαδεδομένες πρακτικές περιποίησης της εμφάνισης.
Για εκατομμύρια ανθρώπους, η βαφή των μαλλιών αποτελεί τρόπο έκφρασης, ανανέωσης ή κάλυψης των λευκών τριχών. Πίσω, όμως, από ένα νέο χρώμα κρύβεται μια σύνθετη χημική διεργασία, με συστατικά που αξίζει να γνωρίζουμε. Πόσο ασφαλής είναι τελικά η συστηματική χρήση τους; Τι συμβαίνει όταν το δέρμα έρχεται σε επαφή με αυτές τις ουσίες και γιατί οι επαγγελματίες κομμωτές χρειάζονται ιδιαίτερη προστασία;
Ο χημικός Δράκος Γιώργος μιλά αποκλειστικά στο ET Magazine και μας αναλύει τη χημική σύσταση των βαφών, τους κινδύνους που ελλοχεύουν από αυτές και όχι μόνο.
Η χημεία πίσω από το χρώμα
«Αρχικά, θα ήθελα να επισημάνω ότι δεν λειτουργούν όλες οι βαφές με τον ίδιο τρόπο. Οι προσωρινές και οι περισσότερες ημιμόνιμες βαφές περιέχουν έτοιμες χρωστικές, οι οποίες εναποτίθενται στην επιφάνεια ή στα εξωτερικά στρώματα της τρίχας. Οι μόνιμες, οξειδωτικές βαφές, αντίθετα, βασίζονται σε μια χημική αντίδραση που πραγματοποιείται κατά την εφαρμογή τους.
Η τρίχα αποτελείται κυρίως από κερατίνη και περιβάλλεται από ένα προστατευτικό εξωτερικό στρώμα. Στις μόνιμες βαφές χρησιμοποιούνται αλκαλικοί παράγοντες, όπως η αμμωνία ή η αιθανολαμίνη, οι οποίοι αυξάνουν το pH και διευκολύνουν τη διείσδυση των συστατικών στο εσωτερικό της τρίχας. Παράλληλα, το υπεροξείδιο του υδρογόνου, γνωστό ως οξυζενέ, δρα ως οξειδωτικός παράγοντας και συμβάλλει στον αποχρωματισμό μέρους της φυσικής μελανίνης, ενεργοποιώντας τις αντιδράσεις σχηματισμού νέων χρωστικών.» αναφέρει ο κ. Δράκος.
Και τονίζει: «Ανάμεσα στα συστατικά που κυριαρχούν βρίσκονται η παρα-φαινυλενοδιαμίνη (PPD) και η παρα-τολουολοδιαμίνη (PTD). Πρόκειται για πρόδρομες ενώσεις χρωστικών, οι οποίες αντιδρούν με άλλες ουσίες της σύνθεσης παρουσία οξειδωτικού, σχηματίζοντας μεγαλύτερα έγχρωμα μόρια μέσα στην τρίχα. Αυτή ακριβώς η διαδικασία εξηγεί γιατί το αποτέλεσμα μιας μόνιμης βαφής διαρκεί περισσότερο. Η χημεία, ωστόσο, που εξασφαλίζει τη σταθερότητα του χρώματος είναι και εκείνη που απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση ως προς την ασφάλεια.»
Αλλεργίες και ανεπιθύμητες αντιδράσεις απο τις βαφές μαλλιών
Όπως εξηγεί ο κ. Δράκος: «Ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους είναι η αλλεργική δερματίτιδα εξ ’επαφής. Η PPD αποτελεί ισχυρό και καλά τεκμηριωμένο αλλεργιογόνο, ικανό να προκαλέσει ερυθρότητα, έντονο κνησμό, οίδημα και φλεγμονή. Οι αντιδράσεις εμφανίζονται συχνά στο τριχωτό της κεφαλής, στα αυτιά, στο μέτωπο και στον αυχένα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να επεκταθούν στο πρόσωπο.
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των αλλεργιών αυτών είναι ότι δεν εμφανίζονται απαραίτητα από την πρώτη εφαρμογή. Ο οργανισμός μπορεί να ευαισθητοποιηθεί έπειτα από επανειλημμένη έκθεση και να εκδηλώσει αντίδραση ακόμη και μετά από χρόνια χρήσης του ίδιου προϊόντος χωρίς πρόβλημα.
Εκτός από τις αλλεργίες, ορισμένα συστατικά μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό στο δέρμα, στα μάτια και στο αναπνευστικό σύστημα. Η αμμωνία, για παράδειγμα, μπορεί να ερεθίσει τους βλεννογόνους, ενώ το υπεροξείδιο του υδρογόνου, ανάλογα με τη συγκέντρωση και την έκθεση, μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό ή χημικά εγκαύματα. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν και τα αποχρωστικά προϊόντα (γνωστά και ως ντεκαπάζ) , τα οποία συχνά περιέχουν υπερθειικά άλατα (υπερθειικό κάλιο, υπερθειικό αμμώνιο, υπερθειικό νάτριο) ουσίες που έχουν συνδεθεί με αλλεργική ευαισθητοποίηση, δερματικό ερεθισμό και άσθμα.».
Οι μακροχρόνιες επιδράσεις των χημικών συστατικών
Όπως μας επισημαίνει ο χημικός, Γιώργος Δράκος: «Ένα από τα ερωτήματα που απασχολούν περισσότερο το κοινό είναι εάν οι βαφές μαλλιών συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου. Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο παρουσιάζεται συχνά. Είναι γνωστό ότι αρκετές αρωματικές αμίνες που χρησιμοποιούνταν σε παλαιότερες συνθέσεις είχαν χαρακτηριστεί καρκινογόνες, με αποτέλεσμα οι συνθέσεις των προϊόντων να αλλάξουν σημαντικά από τη δεκαετία του 1970.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) έχει κατατάξει την επαγγελματική έκθεση των κομμωτών και κουρέων σε ουσίες που σχετίζονται με την εργασία τους στην Ομάδα 2Α, ως πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο. Αντίθετα, η προσωπική χρήση βαφών μαλλιών κατατάσσεται στην Ομάδα 3, δηλαδή δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την ταξινόμησή της ως προς την καρκινογόνο δράση. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι βαφές έχουν αποδειχθεί ακίνδυνες, αλλά ούτε ότι η συνήθης χρήση τους προκαλεί καρκίνο. Η διάκριση ανάμεσα στην προσωπική και τη χρόνια επαγγελματική έκθεση πάντως, είναι καθοριστική.»
Οι κομμωτές εκτίθενται καθημερινά
«Οι επαγγελματίες του χώρου αποτελούν μια ιδιαίτερα σημαντική ομάδα, καθώς έρχονται σε επαφή με βαφές, οξειδωτικά και αποχρωστικά για πολλές ώρες καθημερινά. Η επαναλαμβανόμενη επαφή με χημικά συστατικά μπορεί να προκαλέσει ερεθιστική ή αλλεργική δερματίτιδα, ιδιαίτερα στα χέρια. Παράλληλα, η εισπνοή σκόνης από αποχρωστικά προϊόντα και η έκθεση σε ορισμένους ατμούς μπορούν να επιβαρύνουν το αναπνευστικό σύστημα.
Η επιστημονική βιβλιογραφία επιβεβαιώνει αυξημένο κίνδυνο ευαισθητοποίησης σε αλλεργιογόνα των προϊόντων μαλλιών. Η χρήση κατάλληλων γαντιών, ο επαρκής αερισμός, η σωστή διαχείριση των αποχρωστικών και η εκπαίδευση του προσωπικού δεν αποτελούν απλές συστάσεις, αλλά βασικά μέτρα επαγγελματικής υγιεινής.» αναφέρει ο κ. Δράκος.
Το «φυσικό» δεν σημαίνει απαραίτητα ακίνδυνο
Μάλιστα, ο χημικός κ. Δράκος τονίζει: «Τα τελευταία χρόνια κερδίζουν έδαφος προϊόντα που διαφημίζονται ως φυσικά, φυτικά ή απαλλαγμένα από επιβλαβή χημικά. Ωστόσο, η προέλευση ενός συστατικού δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ασφάλειας. Για παράδειγμα, η πραγματική φυτική χέννα, που προέρχεται από το φυτό Lawsonia inermis, είναι σαφώς διαφορετική από τα προϊόντα που κυκλοφορούν ως «μαύρη χέννα», τα οποία μπορεί να περιέχουν PPD, ακόμη και σε υψηλές συγκεντρώσεις, προκαλώντας σοβαρές αλλεργικές αντιδράσεις και ευαισθητοποίηση.
Αντίστοιχα, η ένδειξη «χωρίς αμμωνία» δεν σημαίνει ότι ένα προϊόν δεν περιέχει άλλους δυνητικά ερεθιστικούς ή αλλεργιογόνους παράγοντες. Το ίδιο ισχύει για τους ισχυρισμούς «χωρίς χημικά» ή «100% φυσικό». Κάθε συστατικό, ανεξαρτήτως προέλευσης, είναι χημική ουσία και πρέπει να αξιολογείται με βάση τα πραγματικά χαρακτηριστικά του.
Επιπλέον, η επιλογή βαφών αμφίβολης προέλευσης, χωρίς σαφή στοιχεία κατασκευαστή, πλήρη επισήμανση και αξιόπιστη διαδρομή διάθεσης, δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα καλλυντικά προϊόντα υπόκεινται σε συγκεκριμένες απαιτήσεις ασφάλειας και περιορισμούς ως προς τη χρήση των συστατικών τους. Η χαμηλή τιμή και οι εντυπωσιακές διαφημιστικές υποσχέσεις δεν πρέπει να αποτελούν σε καμία περίπτωση τα μοναδικά κριτήρια επιλογής.»
Ένα σπάνιο περιστατικό που προβλημάτισε την επιστημονική κοινότητα
Ο κ. Δράκος αποκάλυψε: «Τον Σεπτέμβριο του 2024, επιστημονική δημοσίευση στο περιοδικό JAMA Ophthalmology περιέγραψε την περίπτωση μιας 61χρονης γυναίκας στη Γαλλία, η οποία εμφάνισε θολή όραση και στα δύο μάτια λίγες ημέρες μετά τη χρήση βαφής που περιείχε PPD. Οι εξετάσεις αποκάλυψαν αποκολλήσεις του αμφιβληστροειδούς. Αρκετούς μήνες αργότερα και μετά την διακοπή χρήσης της συγκεκριμένης βαφής, οι αλλοιώσεις υποχώρησαν και η όρασή της αποκαταστάθηκε. Πρόκειται για σπάνια κλινική περίπτωση, η οποία δεν αποδεικνύει φυσικά ότι η συνήθης χρήση βαφών προκαλεί βλάβες στην όραση, αλλά αναδεικνύει την ανάγκη περαιτέρω διερεύνησης πιθανών επιδράσεων ορισμένων αρωματικών αμινών.»

Ο Γιώργος Δράκος είναι χημικός με εξειδίκευση στη χημική ανάλυση, τον έλεγχο ποιότητας και την επιστήμη των υλικών προηγμένης τεχνολογίας. Κάτοχος δύο μεταπτυχιακών διπλωμάτων ειδίκευσης, με επαγγελματική εμπειρία άνω των δέκα ετών στη φαρμακοβιομηχανία και την βιομηχανία καλλυντικών. Σήμερα εργάζεται ως Γενικός Διευθυντής στην ελληνική εταιρεία καλλυντικών EMC Skin Care και είναι ενεργό μέλος της Ένωσης Ελλήνων Χημικών. Συμμετέχει σε επιστημονικά συνέδρια και αρθρογραφεί για θέματα χημείας, ασφάλειας προϊόντων, δημόσιας υγείας, φαρμάκων, τροφίμων και καλλυντικών.
Η σωστή ενημέρωση είναι η καλύτερη προστασία
«Η επιλογή προϊόντων από αξιόπιστες πηγές, η προσεκτική ανάγνωση των οδηγιών και η χρήση κατάλληλων γαντιών αποτελούν βασικά μέτρα προστασίας. Είναι σημαντικό να ακολουθείται η δοκιμή προειδοποίησης για αλλεργική αντίδραση που προβλέπει ο κατασκευαστής, συνήθως 48 ώρες πριν από την εφαρμογή. Ωστόσο, ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει πλήρως μια αλλεργική αντίδραση. Αξίζει να τονίσουμε ότι δεν εφαρμόζουμε βαφές σε ερεθισμένο ή τραυματισμένο δέρμα, δεν υπερβαίνουμε τον προβλεπόμενο χρόνο εφαρμογής και δεν χρησιμοποιούμε προϊόντα βαφής μαλλιών για φρύδια ή βλεφαρίδες.
Οι βαφές μαλλιών αποτελούν προϊόντα μιας εξελιγμένης χημικής τεχνολογίας που προσφέρει εντυπωσιακά αποτελέσματα, αλλά δεν είναι απαλλαγμένα από κινδύνους. Δεν χρειάζεται να τις αντιμετωπίζουμε με φόβο, ούτε όμως με αδικαιολόγητη εμπιστοσύνη. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι χρησιμοποιούμε και πώς λειτουργεί. Η επιστημονική γνώση δεν υπάρχει για να μας φοβίζει, αλλά για να μας βοηθά να παίρνουμε καλύτερες και ασφαλέστερες αποφάσεις.» καταλήγει ο κ. Δράκος.
- Χριστούγεννα 2026: Βελούδινοι φιόγκοι, μπορντό και vintage στολίδια – Οι τάσεις που θα κυριαρχήσουν φέτος
- Κυκλοφοριακό: Ένας γόρδιος δεσμός – Υπάρχει λύση; – Τι λέει στο ΕΤ Magazine o επίκουρος καθηγητής Στέφανος Τσιγδινός
- Αμερικανική Λεγεώνα: Η άγνωστη ιστορία του Σπαρτιάτη που διοίκησε το «Ελληνικό Τάγμα»





















