Στην Κύπρο και στην πολύ ζεστή Λευκωσία βρεθήκαμε για να παρακολουθήσουμε τον «Ιωνα» του Ευριπίδη σε μετάφραση, σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία του Θωμά Μοσχόπουλου, που παρουσιάσθηκε με επιτυχία για τρεις ημέρες, στις 16, 17 και 18 Ιουλίου, στο Θέατρο της Σχολής Τυφλών.
Πρόκειται για τη νέα παραγωγή του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου, με την οποία ο σπουδαίος αυτός οργανισμός επιστρέφει στην Επίδαυρο, για να κλείσει τα φετινά Επιδαύρια, στις 28 και 29 Αυγούστου, φέρνοντας επί σκηνής ένα από τα λιγότερο παιγμένα έργα του Ευριπίδη.
Η Στέλλα Φυρογένη, στον ρόλο της Κρέουσας, και ο Γιάννης Τσουμαράκης, στον ρόλο του Ιωνος, στη συγκινητική στιγμή της αποκάλυψης μάνας-γιου. (Φωτό: Δημήτρης Λούτσιος)
Υψηλή αισθητική
Ο Θωμάς Μοσχόπουλος κατέθεσε μια ευπρόσωπη, ολοκληρωμένη παράσταση, ενιαίας, υψηλής αισθητικής, ως μαέστρος που κινεί τα νήματα και σε μια «ορχήστρα» της οποίας μπορεί να νιώθει την ανάσα του κάθε μέλους της. Η ομαδικότητα, άλλωστε, χαρακτηρίζει τις παραστάσεις του, όπως και αυτή εδώ. Μια παράσταση με όραμα, στο οποίο εντάχθηκαν, χωρίς να χάσουν τη δική τους ταυτότητα, τόσο ο Βασίλης Παπατσαρούχας, που υπέγραψε τα εξαίρετα σκηνικά και κοστούμια, όσο και η Nama Dama, που έκανε τη μουσική σύνθεση σε έντονους ρυθμούς ροκ και ηλεκτρονικής μουσικής και παίζει πλήκτρα επί σκηνής και τραγουδάει, και ο Φώτης Νικολάου, που κίνησε τον θίασο με τη ζωντανή και ρέουσα χορογραφία του. Μια πολύ στιλάτη παράσταση, με τον θίασο να φοράει γυαλιά ηλίου καθρέφτες, μια σύγχρονη αντίληψη της μάσκας, με δραματουργικές παρεμβάσεις, όπως ο μικτός χορός ανδρών-γυναικών και όχι μόνο γυναικών, από τις θεραπαινίδες της Κρέουσας, όπως είναι στο πρωτότυπο, κάτι που ανοίγει τον διάλογο γύρω από τα φύλα.
Ο Γιάννης Τσουμαράκης, στον ρόλο του Ιωνος, μαζί με τις δύο ρεπλίκες του, και ο διπλός θεός Ερμής. (Φωτό: Δημήτρης Λούτσιος)
Ο Β. Παπατσαρούχας δημιούργησε ένα εντυπωσιακό σκηνικό, που αποτελούν στήλες ντυμένες με καθρέφτες σε διαφορετικά ύψη, που αντανακλούσαν τις πολλαπλές ταυτότητες των ηρώων, με έναν κύκλο στο κέντρο της σκηνής, που έγινε πηγάδι, όπου πετάγονταν άψυχα σώματα, σε μία από τις πιο καταλυτικές στιγμές της παράστασης, εκεί όπου αναπτύσσεται έντονα το θέμα των θνητών γυναικών που πέφτουν θύματα ή συνάπτουν σχέσεις με τους θεούς.
Η βασίλισσα της Αθήνας, Κρέουσα, την οποία ερμηνεύει εξαιρετικά η Στέλλα Φυρογένη, χρησιμοποιεί τα παραδείγματα αυτά σε έναν σπαρακτικό μονόλογο, για να διαμαρτυρηθεί για την αδικία και την απιστία των θεών, οι οποίοι απολαμβάνουν τον έρωτα, αλλά εγκαταλείπουν τις γυναίκες. Η ίδια, άλλωστε, έχει, επίσης, πέσει θύμα του Απόλλωνα, από τον οποίο βιάσθηκε και εγκαταλείφθηκε. Καρπός του βιασμού ο Ιων, τον οποίο εκείνη γέννησε και εγκατέλειψε στη συνέχεια σε σπηλιά, αλλά το παιδί διασώθηκε με εντολή του Απόλλωνα και μεγάλωσε στο Μαντείο των Δελφών, προστατευμένος από τον θεό, του οποίου έγινε πιστός υπηρέτης, έχοντας για μητέρα του (όπως πίστευε τότε) την Πυθία.
Κριτική στους θεούς
Διαβάστε Επίσης
Μέσω των καταγγελιών της Κρέουσας, θίγεται η μοίρα των γυναικών που συνευρέθηκαν με τους θεούς και αμφισβητείται η θεϊκή ηθική: Ο Ευριπίδης χρησιμοποιεί αυτήν την πτυχή του μύθου, για να ασκήσει κριτική στους θεούς. Οι γυναίκες μένουν μόνες, συχνά κρύβουν την εγκυμοσύνη τους από ντροπή και εγκαταλείπουν τα βρέφη τους, ενώ οι θεοί μένουν ατιμώρητοι, παρά τις παραβιάσεις τους.
Τον Ιωνα ερμήνευσε με νεανική ορμή ο βραβευμένος με το Βραβείο Χορν Γιάννης Τσουμαράκης, έχοντας πλάι του για ένα μέρος της παράστασης δύο ακόμα ηθοποιούς, οι οποίοι μοιράστηκαν τον ίδιο ρόλο σε μια εμπνευσμένη αναφορά στο θέμα της ταυτότητας που θίγει το έργο, οι οποίοι επαναλάμβαναν σαν ηχώ τα λεγόμενά του. Αλλωστε, ο Ιων είναι που δεν ξέρει ποιος είναι έως τη συγκινητική στιγμή της αποκάλυψης από τη μητέρα του. Ηταν τότε που έπεσαν οι μάσκες και βγήκαν τα γυαλιά και είδαμε καθαρότερα τις εκφράσεις των ηθοποιών και την τραγικότητα των προσώπων, που αναζητούσαν απεγνωσμένα τη σύνδεση.
Αντίστοιχα δύο ηθοποιοί ερμήνευσαν και τον Ερμή όταν ξεκίνησε η παράσταση, με καπέλο με φτερά -σήμα κατατεθέν του θεού- και φύλλο συκής. Ο μεταξύ τους διάλογος προκάλεσε γέλιο στους θεατές και ξεκίνησε ανάλαφρα την παράσταση, που μετά έπεσε στα βαθιά.
Ο Ιων, άλλωστε, κινείται με αμφισημία στο μεταίχμιο μεταξύ τραγικού και κωμικού, μύθου και ρεαλισμού, μυστικισμού και σκεπτικισμού, θέτοντας στο επίκεντρο, εκτός από το ζήτημα της ταυτότητας, και το θέμα τού ανήκειν και συνομιλεί άμεσα με τη σύγχρονη εμπειρία, όπου όλα τίθενται διαρκώς υπό αμφισβήτηση και επαναδιαπραγμάτευση. Εργο καινοτόμο και ανατρεπτικό, ο «Ιων» είναι ένα από τα ελάχιστα έργα του αρχαιοελληνικού δράματος που έχουν αίσιο τέλος, αλλά και όπου το κωμικό στοιχείο μπλέκεται τόσο έντονα με το τραγικό. Η λύση του έργου προμηνύει το δοξασμένο μέλλον του «ήρωα», του μυθικού γενάρχη των Ιώνων.
Παίζουν ακόμη
Στην παράσταση παίζουν ακόμα, ενταγμένοι απόλυτα στο πνεύμα της παράστασης, ο Νεοκλής Νεοκλέους, στον ρόλο του Ξούθου (άνδρα της Κρέουσας), ο Βαλεντίνος Κόκκινος (Παιδαγωγός), οι Ανδρέας Κουτσόφτας – Βασίλης Χαραλάμπους (Ερμής), η Μαργαρίτα Ζαχαρίου (Αθηνά), ο Ιωάννης Βαρβαρέσος (Πυθία) και ο Δημήτρης Αντωνίου (Δούλος). Στον χορό εμφανίζονται νέοι ταλαντούχοι ηθοποιοί, οι: Βασίλης Αθανασόπουλος, Γρηγόρης Γεωργίου, Νικόλας Γραμματικόπουλος, Μαρία Δράκου, Ιωάννα Κορδάτου, Θεοφάνης Κοσμάς, Μάριαν Κυπριανού, Δημήτρης Λαγούτης, Πέλλα Μακροδημήτρη, Θεόφιλος Μανόλογλου, Αθηνά Μουστάκα, Χρήστος Παπαδόπουλος, Χριστίνα Παπαδοπούλου, Ιωάννα Παπαμιχαλοπούλου, Κρις Σπύρου, Μαρία Τσιάκκα.
Μουσικοί επί σκηνής οι Nama Dama, Νικόλας Τσαγγάρης, Ζήνωνας Οικονομίδης.
Μια παράσταση την οποία σας προτείνουμε να παρακολουθήσετε στην κάθοδό της στην Επίδαυρο (28-29/08) κλείνοντας τον θεατρικό σας Αύγουστο.
Θωμάς Μοσχόπουλος: «Ζητούμενο η συγκίνηση, αλλά με μέτρο»
Φωτό από τη Γενική Δοκιμή του «Ιωνος». (Φωτό: Δημήτρης Λούτσιος)
Παρών ο σκηνοθέτης, Θωμάς Μοσχόπουλος, στην Κύπρο για την πρεμιέρα του έργου, μας είπε για την παράσταση: «Ο “Ιων” είναι ιλαροτραγωδία, ανάλογα από ποια οπτική γωνία θα τον δεις είναι είτε τραγικός είτε κωμικός. Δημιουργεί happy end, αλλά έπειτα από ένα σχόλιο. Είναι σαν να άφησε ο Ευριπίδης κάτι ορθάνοιχτο, μια δυναμική, που θα μετασχηματιζόταν αργότερα. Με ενδιαφέρει η παράσταση να προκαλεί συγκίνηση, αλλά με μέτρο. Το να συγκινηθούμε (να κινηθούμε μαζί) είναι ζητούμενο. Ομως, η μελοδραματική εκτόνωση δεν με ενδιαφέρει καθόλου, γιατί απομονώνει τους ανθρώπους. Αν βλέπεις έναν ερμηνευτή να πετάει αίμα, δάκρυα και ιδρώτα, αυτό είναι εκβιασμός του συναισθήματος. Το έργο χτίζει διακριτικά τη συγκίνηση στον θεατή, κάτι που παρατήρησα να συμβαίνει. Καθώς ο “Ιων” είναι ένα άγνωστο έργο ως προς την πλοκή του, έβλεπα το κοινό στην πρεμιέρα να παρακολουθεί με αγωνία τι θα γίνει παρακάτω. Αλλωστε, στην αρχή του έργου ο Ερμής εξιστορεί την πλοκή του έργου. Είναι σαν να σου λέει: “Μην προσέξεις το τι θα γίνει, αλλά το πώς θα γίνει”».
Ξενάγηση στον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου
Φωτογραφίες του κτιρίου Θεάτρου ΘΟΚ. (φωτό: Λουίζα Νικολαΐδου)
Το ταξίδι μας στην Κύπρο περιελάμβανε και ξενάγηση στο υπερσύγχρονο μινιμαλιστικής αισθητικής κτίριο όπου στεγάζεται ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου, ο οποίος ιδρύθηκε το 1971, αλλά απέκτησε τη συγκεκριμένη ιδιόκτητη έδρα το 2012. Περιλαμβάνει σκηνές, γραφεία διοίκησης, χώρους δοκιμών, εργαστήρια και άλλες εγκαταστάσεις. Η εξωτερική όψη του κτιρίου με τις έντονες κάθετες γραμμές έρχεται σε αντίθεση με το κυκλικό σχήμα της Κεντρικής Σκηνής, χωρητικότητας 490 θεατών, όπου κυριαρχεί το ξύλο και η οποία δημιουργεί αμέσως οικειότητα στον επισκέπτη της. Στο θέατρο υπάρχει ακόμα η μικρότερη Νέα Σκηνή, χωρητικότητας 250 ατόμων. Οπως μας είπε η κ. Μαρία Ευσταθίου, υπεύθυνη εκδόσεων και δημοσίων σχέσεων, ο ΘΟΚ είχε αύξηση στην προσέλευση του κοινού την προηγούμενη χρονιά. Στο πλάι της Κεντρικής Σκηνής είδαμε και τα σκηνικά από το «Εγκλημα στο Οριεντ Εξπρές» της Αγκαθα Κρίστι, με το οποίο θα ξεκινήσει και πάλι η νέα σεζόν, σε σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργιά. Στο θέατρο λειτουργεί, επίσης, Παιδική Σκηνή, ενώ ευχής έργον θα ήταν να αρχίσει και πάλι να λειτουργεί η Πειραματική Σκηνή. Ο ΘΟΚ βρίσκεται σε νέα πορεία, καθώς πολύ πρόσφατα τη γενική διεύθυνσή του ανέλαβε η Μαρίνα Μαλένη-Κυριαζή, η οποία προέρχεται από τους κόλπους του ΘΟΚ και γνωρίζει πολύ καλά τα του Οργανισμού.
Ο αεικίνητος πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, Παντελής Βουτουρής, διαπρεπής συγγραφέας και καθηγητής, μας ξενάγησε στην παλιά πόλη της Λευκωσίας, στα τοπόσημα αυτής της πόλης που ζει διχοτομημένη για περισσότερο από μισό αιώνα, στην πλατεία Ελευθερίας και στο άγαλμα της Ελευθερίας, στις πύλες της ιστορικής οδού Λήδρας, και της Αμμοχώστου, στο «Λήδρα Πάλας», το ιστορικό ξενοδοχείο, το οποίο βρίσκεται στη νεκρή ζώνη των Ηνωμένων Εθνών. Σε απόσταση αναπνοής, η πύλη για το πέρασμα στην άλλη πλευρά, με την επιγραφή «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» και με πιο μεγάλα κόκκινα γράμματα από κάτω η επισήμανση «For Ever» («Για πάντα»), που προκαλεί θλίψη και σκεπτικισμό.
