Με αφορμή το συγκινητικό χρονικό «Παράδρομος - Ο Ηρακλής μου έγινε άντρας» από τις εκδόσεις Στιγμός, συνομιλούμε με τον Αντώνη Ζαΐρη.
Ένα έργο γεμάτο αυτοσαρκασμό, μνήμη και γλυκιά μελαγχολία, που ψηλαφίζει τα μονοπάτια της εφηβείας και της ενηλικίωσης, γεφυρώνοντας τον αγνό κόσμο του χθες με την πολυπλοκότητα του σήμερα. Ο συγγραφέας ξεδιπλώνει τις μύχιες σκέψεις του και μας οδηγεί σε μια εσωτερική αναζήτηση, προσφέροντας μια διεισδυτική ματιά στην ανθρώπινη ψυχή και στα βιώματα που μας διαμορφώνουν καθοριστικά. Ακολουθεί μια αποκαλυπτική συζήτηση για τη δύναμη της αναπόλησης.
Στο βιβλίο σας, ο «Παράδρομος» λειτουργεί σαν μια πύλη μνήμης. Πόσο εύκολο ή επώδυνο ήταν για εσάς να επιστρέψετε στα προσωπικά σας βιώματα και να αποτυπώσετε τη στιγμή που ο ήρωας «γίνεται άντρας»;
AΠ.: Η επιστροφή σε προσωπικά βιώματα του παρελθόντος ενέχει χαρακτηριστικά, θα έλεγα, περισσότερο νοσταλγίας σε αυτό τον κόσμο γειτονιάς που περιγράφει ο “Παράδρομος”, εκεί που το δικαίωμα στο όνειρο γίνεται προσωπικός στόχος, εκεί που μεσουρανεί ελπίδα και κραυγάζει η ανάγκη στον καθένα να διαφοροποιηθεί, να ξεχωρίσει, να σχεδιάσει τη ζωή που ονειρεύεται. Η γλυκιά αυτή επιστροφή του ήρωα και εν προκειμένω του Ηρακλή λειτούργησε σαν μια διαδικασία αναζωογονητική που γράφοντας το βιβλίο με γέμισε ενέργεια όχι μόνο σαν εικόνα ή γραφή αλλά και σαν τρόπος δράσης .Και μέσα σε όλα αυτά οι πρώτες αδέξιες απόπειρες ερωτικής συνεύρεσης του Ηρακλή που αφηγείται τη δική του αλήθεια και βιώνει τις αντιφάσεις μιας περιπετειώδους διαδρομής μέχρι να γίνει άντρας. Ο Ηρακλής όμως αναλογισθείτε ίσως “κατοικεί” μέσα σε πολλούς από εμάς !
2. Η αναπόληση κρύβει συχνά μια παγίδα ωραιοποίησης. Πόσο εύκολο είναι να αποτυπώνεις το χθες χωρίς να πέφτεις στην απλή νοσταλγία, αλλά κρατώντας την πραγματική αλήθεια των στιγμών;
AΠ. : Η αναπόληση περιστατικών του παρελθόντος με το εργαλείο της μνήμης αρέσκεται ακριβώς στην ωραιοποίηση “στιγμών αλήθειας” που κρύβουν αυτά τα περιστατικά καθημερινότητας της γειτονιάς. Εκεί είναι που συνευρίσκονται και συνυπάρχουν καβγάδες, φασαρίες, ήθη, έθιμα, πολιτισμός, ιστορίες έρωτα, ώσμωση, συναλλαγή και μαζί με όλα αυτά και η ενηλικίωση του Ηρακλή που συμβαδίζει με τα γεγονότα της εποχής. Αυτή την ωραιοποίηση λοιπόν είναι που την έχουμε ανάγκη όλοι μας και καθώς οι κοινωνίες μετεξελίσσονται και αλλάζουν, τα δρώμενα της νέας εποχής τα συγκρίνουμε με τα συμβάντα του χθες και αυτή η σύγκριση μοιραία είναι ανάγκη να έχει όμορφες στιγμές που συγκινούν, συναρπάζουν και μεταφέρουν τον αναγνώστη σε άγνωστους κόσμους, κρατώντας έτσι το ενδιαφέρον του αμείωτο.
3. Το χιούμορ και ο αυτοσαρκασμός είναι συχνά ένας μηχανισμός άμυνας απέναντι στη θλίψη. Ήταν για εσάς ο μόνος τρόπος για να διαχειριστείτε τη μελαγχολία του χρόνου που φεύγει;
ΑΠ.: Όλο το βιβλίο θα έλεγα διατρέχει χιούμορ, αυτοσαρκασμός, αναβλύζουν δε συναισθήματα τρυφερότητας και αισθαντικότητας. Πραγματικά είναι ένας τρόπος να διαχειριστεί κανείς τη μελαγχολία του χρόνου που έφυγε και δεν πρόκειται πια να ξανάρθει. Το ίδιο ένιωσα κι εγώ, αφού μέσα από το χιούμορ και το αυθόρμητο γέλιο ήθελα να ξορκίσω τους δαίμονες που μπορεί να κρύβει η μνήμη. Δούλεψα συνειδητά πάνω στη σχέση χιούμορ και μελαγχολία ως μια αντιφατική αντίστιξη που θα “γεννήσει” νέο περιεχόμενο στη ζωή μας.
4. Σήμερα ζούμε σε έναν κόσμο γεμάτο θόρυβο και ταχύτητα. Τι είναι αυτό που είχε εκείνη η παλαιότερη, πιο «αγνή» εποχή, το οποίο έχουμε στερηθεί περισσότερο στην καθημερινότητά μας;
AΠ. : Η θορυβώδης ταχύτητα της εποχής μας επιτυγχάνει μεν σπουδαία επιτεύγματα επιστήμης και τεχνολογίας, αλλά λειτουργεί στερητικά στην ενθάρρυνση και ανάδειξη συναισθημάτων αγνότητας και αυθεντικότητας. Σήμερα οι συνθήκες ζωής έχουν αλλάξει. Ο χωματόδρομος έχει γίνει τσιμεντένιος δρόμος, οι κοινωνικές αποστάσεις έχουν μεγαλώσει και οι ταξικές αντιθέσεις έχουν “ξεφύγει” από την επιλογή του σχολείου που θα σπουδάσει το παιδί μας μέχρι το σημείο που θα επιλέξουμε να αγοράσουμε τον πρωινό καφέ μας. Αυτή όμως είναι η πραγματικότητα και ο ρόλος του Συγγραφέα είναι να κατασκευάσει, να δημιουργήσει με τη γραφή του μια νέα φανταστική πραγματικότητα και να μεταφέρει το νού του αναγνώστη αλλού. Αυτό τελικά δεν είναι θεραπεία, δεν είναι λύτρωση της ψυχής μας !
5. Γράφτηκε ότι το έργο σας εισχωρεί στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής στοχεύοντας στην «εξυγίανση της σκέψης». Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία και η αναπόληση έχουν τη δύναμη να λειτουργήσουν θεραπευτικά για τον σύγχρονο αναγνώστη;
ΑΠ. : Κατ’ αρχάς ,κατά την άποψή μου, η διείσδυση στη μελέτη της ανθρώπινης ψυχής είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας βαθύτερου στοχασμού και σκέψης που σταδιακά θα οδηγήσει στην κατάκτηση της σοφίας, αφού αυτό που τελικά έχει ενδιαφέρον δεν είναι μόνο η μελέτη, αλλά η σωτηρία της ψυχής. Όσον αφορά τώρα τη λογοτεχνία και την αναπόληση, λειτουργούν θεραπευτικά όχι μόνο για τους αναγνώστες αλλά και για τον συγγραφέα αφού ξαναζεί o ανaγνώστης βιώματα και συναισθήματα, θετικά ή αρνητικά, με μειωμένο ωστόσο το ρίσκο έκθεσης στην πραγματική εξέλιξη των γεγονότων ενώ του δημιουργείται επιπλέον και η αίσθηση ότι “δεν είναι μόνος”.
Η τέχνη είναι ο καθρέφτης της ψυχής μας, είναι αυτή που καθάρει τα συναισθήματα και λειτουργεί ανακουφιστικά στο βίο ,είναι αυτή που αποφορτίζει από τις εντάσεις καθημερινότητας και σε ταξιδεύει σε άλλους κόσμους με πιλότο τον ήρωα ενός βιβλίου και συνταξιδιώτες τους αναγνώστες.
