Γεννημένη στην Αθήνα το 1926 από Μικρασιάτες γονείς, ακολούθησε νωρίς το δρόμο της Ιστορίας, ξεκινώντας τις σπουδές της στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνεχίζοντας στη Σορβόννη του Παρισιού. Εκεί γνώρισε τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), αξιωματικό του Γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού, με τον οποίο απέκτησαν μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.

Το Βυζάντιο για την Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν ήταν απλώς αντικείμενο ακαδημαϊκής μελέτης· υπήρξε «εργαστήριο» πολιτικής σκέψης, κοινωνικής οργάνωσης και πολιτισμικής συνέχειας. Με το έργο της επανατοποθέτησε τον ρόλο του Βυζαντίου στην ευρωπαϊκή ιστορία, αναδεικνύοντας τη σημασία του για τη διαμόρφωση της πολιτιστικής συνείδησης.

Ηγετική μορφή στην Ακαδημαϊκή και Πολιτιστική Σκηνή

Η διεθνής ακαδημαϊκή της πορεία υπήρξε εντυπωσιακή: καθηγήτρια στη Σορβόννη από το 1967, έγινε η πρώτη γυναίκα σε παράδοση επτά αιώνων που ανέλαβε υψηλότατες διοικητικές θέσεις στο πανεπιστήμιο, μεταξύ των οποίων πρόεδρος τμήματος, πρόεδρος πανεπιστημίου και, το 1976, πρύτανης. Η παρουσία της στους ευρωπαϊκούς ακαδημαϊκούς θεσμούς υπήρξε ενεργή, παρεμβατική και βαθιά πολιτική, σε ευρεία έννοια.

Παράλληλα, υπήρξε ενεργή σε διεθνείς οργανισμούς και πολιτιστικά ιδρύματα, όπως το Κέντρο Ζορζ Πομπιντού, η UNESCO και το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, συμβάλλοντας στον διάλογο μεταξύ ιστορικής γνώσης, πολιτισμού και σύγχρονης κοινωνίας.

Το συγγραφικό της έργο

Το συγγραφικό της έργο, εκτενές και πολυμεταφρασμένο, παραμένει σημείο αναφοράς όχι μόνο για τη βυζαντινολογία, αλλά και για τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη και τη Μεσόγειο. Μέσα από βιβλία όπως το «Από μένα αυτά…» (εκδ. Πατάκη), η Γλύκατζη-Αρβελέρ μοιράστηκε προσωπικές μνήμες για τα παιδικά της χρόνια, την Κατοχή, την Αντίσταση, τη μετανάστευση, τη ζωή στη Γαλλία, τη μητρότητα και τον ρόλο της ως γιαγιά, δίνοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της ζωής και του πνευματικού της αποτυπώματος.

Γεννήθηκε στην Αθήνα από Μικρασιάτες γονείς. Πατέρας της ήταν ο Νίκος Γλύκατζης, Μικρασιάτης έμπορος και επιστάτης των κτημάτων της οικογενείας της μητέρας της, Καλλιρόης, το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Προύσας.Αποφοίτησε από το Δ΄ Γυμνάσιο Αθηνών και σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών του Παγκρατίου, υπό την καθοδήγηση του Χρήστου Πασαλάρη. Κατά τα Δεκεμβριανά, ακολούθησε τον ΕΛΑΣ Αθηνών, στην υποχώρηση του από την Αττική και επέστρεψε στον Βύρωνα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Την περίοδο του 1950, ενώ ήταν φοιτήτρια του πανεπιστημίου, εργάστηκε ως γνώστρια της γαλλικής γλώσσας στον κύκλο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1949-1953).

Παρίσι

Εγκαταστάθηκε στο Παρίσι το 1953 για να συνεχίσει τις σπουδές της. Δύο χρόνια μετά την άφιξή της, διορίσθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (Γαλλία) (CNRS) και το 1964 έγινε διευθύντρια σπουδών του Κέντρου και το 1967 καθηγήτρια στη Σορβόννη.

Το 1966 έλαβε το δίπλωμα doctorat ès lettres, με τη μελέτη της για το Βυζάντιο και τη θάλασσα, που εκδόθηκε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις της Γαλλίας (Byzance et la mer, Παρίσι: Presses universitaires de France). Διετέλεσε Διευθύντρια του Κέντρου Ιστορίας και Πολιτισμού του Βυζαντίου και της Χριστιανικής Αρχαιολογίας, έγινε Αντιπρύτανις (1970-1973) και το 1976, Πρύτανις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris I).

Ήταν η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστημίου της Σορβόννης αλλά και η πρώτη γυναίκα παγκοσμίως που είχε τέτοια θέση σε διεθνώς αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο.

Αξιώματα και βραβεύσεις

Ήταν Επίτιμη Διδάκτωρ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου των Παρισίων (1989), του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, καθώς και των Πανεπιστημίων του Λονδίνου, του Βελιγραδίου, των Αθηνών, της Λίμα, του Νιου Μπράνσγουικ (Καναδάς), της Χάιφα, της Νέας Υόρκης, της Θεσσαλονίκης, του Φραίμπουργκ (Ελβετία), κ.α..

Πως η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ είχε συνδεθεί με το γήπεδο της ΑΕΚ και το Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού

Η κορυφαία βυζαντινολόγος πρέπει να σημειώσουμε πως κατά το παρελθόν, ειχε συνδεθεί με την ΑΕΚ καθώς υπήρξε πρόεδρος της Επιστημονικής επιτροπής του Μουσείου Προσφυγικού Ελληνισμού της «Αγιάς Σοφιάς» το 2018. Τότε, στην παρουσίαση που είχε πραγματοποιηθεί στο Μουσείο της Ακρόπολης είχαν γίνει γνωστά τα ονόματα που ειχαν επιλεχθεί από τον Δημήτρη Μελισσανίδη για να απαρτίζουν την  Επιστημονική επιτροπή.

Να θυμάστε, η Ρωμανία κι αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο. Όπως λένε οι Πόντιοι, αυτό το τραγούδι, θα γίνει έτσι που το τελευταίο λουλούδι που θα φέρει η Ρωμιοσύνη, να είναι ένα αμάραντο ρόδο. Σας ευχαριστώ».

Ένα ποδοσφαιρικό γήπεδο, που θα αποτελέσει «ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ, ΜΝΗΜΗΣ και ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ», θα συνδυάζει τον Αθλητισμό και τον Πολιτισμό με το βίωμα και το συναίσθημα πέντε γενιών του Προσφυγικού Ελληνισμού και θα λειτουργεί 365 μέρες το χρόνο ως καταλύτης αναβάθμισης, ανάπλασης και κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης για τη Νέα Φιλαδέλφεια αλλά και την ευρύτερη περιοχή της Νέας Χαλκηδόνας και Νέας Ιωνίας. Ένα πολιτιστικό κέντρο μαγνήτης για τη νέα γενιά αλλά και κέντρο επιστημονικών συνεδρίων και μελετών με τη μνήμη και το DNA του Ελληνισμού της Ανατολής».

Υπήρξε τιμητικό μέλος των Ακαδημιών των Αθηνών, του Βερολίνου, της Βουλγαρίας, καθώς και της Βρετανικής Ακαδημίας. Επίσης, είναι μέλος και συνεργάτιδα της Βασιλικής Ακαδημίας των Επιστημών, των Γραμμάτων και των Τεχνών του Βελγίου.

Έχει λάβει τις εξής τιμητικές διακρίσεις από τη Γαλλική Δημοκρατία:

Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής
Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής
Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων
Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων
Ακόμη έχει λάβει τις εξής διακρίσεις: Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής (Ελλάδα), Επίτιμη Πολίτης (Γαλλία), Υψηλότατη Ταξιάρχης (Μεξικό), Ταξιάρχης της Εθνικής Ταξιαρχίας (Λουξεμβούργο), Υψηλότερη Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας των Τιμών (Αυστρία), Ταξιάρχης της Βασιλικής Ταξιαρχίας της Δανίας, Ταξιάρχης των Επιστημών, της Παιδείας και της Τέχνης (Πορτογαλία), Ταξιάρχης της Ταξιαρχίας της Τιμής (Ιταλία), τιμητικό μετάλλιο από τη Πολωνική Ακαδημία Επιστημών και Ασημένιο Μετάλλιο του Ολυμπιακού Τάγματος από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή.