Κυπριακό: Η είδηση της άφιξης του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες στη Λευκωσία στις 27 Ιουλίου προκάλεσε αίσθηση αλλά και εύλογο ενδιαφέρον.
Μεταξύ άλλων, θα έχει διμερείς συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον ηγέτη των Τουρκοκυπρίων Τουφάν Ερχιουμάν, όπως και από κοινού συνάντηση και δείπνο, ενώ θα παραχωρήσει και συνέντευξη Τύπου με την ολοκλήρωση της επίσκεψης στις 29 Ιουλίου.
Απώτερος στόχος του γ.γ. του ΟΗΕ, του οποίου ολοκληρώνεται η θητεία και θα επιθυμούσε μία εντυπωσιακή επιτυχία πριν αποχωρήσει, είναι να υπάρξει μια βάση συζήτησης ώστε να μπορέσει να συγκαλέσει πενταμερή διάσκεψη τον Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη για την επίλυση του Κυπριακού.
Ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης. REUTERS/Yves Herman/Pool
Ερωτήματα
Η πρωτοβουλία του κ. Γκουτέρες είναι γεγονός ότι πέρα από μία αίσθηση αναθέρμανσης των προσδοκιών για την επίλυση ενός «παγωμένου» ζητήματος που εξακολουθεί να πληγώνει τον Ελληνισμό, προκαλεί και αρκετά ερωτήματα. Σε συνδυασμό με το σχέδιο της ειδικής απεσταλμένης του ΟΗΕ Μαρία-Αχελα Ολγκίν που διέρρευσε στη βρετανική εφημερίδα «Independent», η οποία και θα παρίσταται στις επαφές του γ.γ. του Οργανισμού, αλλά και με την πρόσφατη ανακοίνωση από τις Βρυξέλλες για τον διορισμό του εκτελεστικού αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ραφαέλε Φίτο ως ειδικού απεσταλμένου της Ε.Ε. για το Κυπριακό, έρχεται να συμπληρώσει ένα συνολικό σκηνικό «αναθέρμανσης» της επίλυσης του Κυπριακού. Την ίδια ώρα έντονο ενδιαφέρον φέρεται να εκδηλώνει, σε παρασκηνιακό επίπεδο μέχρι στιγμής, και ο Λευκός Οίκος. Ηδη πάντως οι απορίες είναι αρκετές για το αν πρόκειται για «τελευταία ευκαιρία», «παγίδα» που μοιάζει με το Σχέδιο Ανάν ή «καταδικασμένο να αποτύχει» λόγω της στάσης της Αγκυρας.
Πηγή: REUTERS/Mike Segar/File Photo
Το σχέδιο Ολγκίν για το Κυπριακό
Το σχέδιο Ολγκίν, με τη μορφή τουλάχιστον που διέρρευσε στον «Independent», είναι ουσιαστικά ένα σχέδιο συνομοσπονδίας που παρουσιάζεται όμως με τέτοιον τρόπο ώστε να μπορεί να… βαφτιστεί «διζωνική-δικοινοτική ομοσπονδία» που είναι η πάγια θέση Λευκωσίας και Αθήνας.
Καθώς είναι ευνόητο ότι κάθε λύση που περιλαμβάνει ευθύς εξαρχής τον τίτλο «συνομοσπονδία» είναι αναγκασμένη ουσιαστικά να την απορρίψει η ελληνοκυπριακή πλευρά, έπρεπε να βρεθεί η λύση της «χαλαρής» ομοσπονδίας. Με αυτήν παραμένει ενιαία η διεθνής εκπροσώπηση αλλά η κεντρική διαχείριση περιορίζεται σε συγκεκριμένους μόνο τομείς διά των αντίστοιχων «κεντρικών» υπουργείων (όπως τα κρίσιμα υπουργεία Αμυνας, Εξωτερικών, Εσωτερικών, Οικονομικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων), ενώ άλλα υπουργεία θα παραμείνουν «αυτονομημένα» σε κάθε πλευρά και χωρίς κεντρική διαχείριση.
Διαβάστε Επίσης
Τα κοινά ομοσπονδιακά όργανα θα διαθέτουν εκ περιτροπής προεδρικό συμβούλιο, με επικεφαλής τους δύο ηγέτες και αναλογία είτε 2-1 είτε 3-1 Ελληνοκυπρίων-Τουρκοκυπρίων, κοινό συμβούλιο Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων βουλευτών (και όχι πλήρως εκλεγμένο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο) και κοινό υπουργικό συμβούλιο μόνο με τα υπουργεία που αναφέρθηκαν παραπάνω. Το πιο σημαντικό που εξετάζεται όμως είναι να τεθεί ως προϋπόθεση για τη λήψη αποφάσεων η ύπαρξη τουλάχιστον μίας καθοριστικής ψήφου Τουρκοκύπριου υπουργού στο υπουργικό συμβούλιο, σε εφαρμογή της πολιτικής ισότητας.
Σύμφωνα με τον «Independent» ως αντάλλαγμα για την ευρεία αυτονομία, η τουρκοκυπριακή πλευρά θα πρέπει να επιστρέψει εδάφη, συμπεριλαμβανομένων των Βαρωσίων.
Με βάση τα όσα έχουν διαρρεύσει εξετάζεται ακόμη η αντικατάσταση του συστήματος των εγγυητριών δυνάμεων της Συνθήκης της Ζυρίχης από περιορισμένη πολυεθνική παρουσία υπό την «ομπρέλα» του ΝΑΤΟ με μεταβατική περίοδο δύο έως τριών ετών και ικανοποίηση των τουρκοκυπριακών αιτημάτων για απευθείας εμπόριο, πτήσεις και επαφές με την Ευρωπαϊκή Ενωση. H επίλυση του Κυπριακού συνδέεται στο σχέδιο με την αναβάθμιση των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ενωσης – Τουρκίας και την τελωνειακή ένωση Ε.Ε. – Τουρκίας αλλά και την εκμετάλλευση του φυσικού αερίου.
Παράλληλα, εξετάζεται η αντικατάσταση του συστήματος των εγγυητριών δυνάμεων της Συνθήκης της Ζυρίχης από φόρμουλα του ΝΑΤΟ με περιορισμένη πολυεθνική παρουσία, μεταβατική περίοδο δύο έως τριών ετών, σταδιακή επιστροφή εδαφών, προώθηση των τουρκοκυπριακών αιτημάτων για «απευθείας εμπόριο, απευθείας πτήσεις και απευθείας επαφές».
Σύμφωνα με πληροφορίες του «Ε.Τ.», δεν αποκλείεται να υπάρχουν παραλλαγές στα όσα φέρεται να περιλαμβάνει το σχέδιο.
ΟΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ
Τα αγκάθια για την ελληνοκυπριακή πλευρά
Το πρώτο μεγάλο «αγκάθι» είναι το κρίσιμο ζήτημα των εγγυήσεων, το οποίο κατά μεγάλο μέρος οδήγησε σε ναυάγιο στο Κραν Μοντανά, καθώς η Τουρκία επέμεινε σε αυτό και στη μόνιμη παρουσία στρατευμάτων, στην τελευταία διαπραγμάτευση που έγινε στην Ελβετία. Στη συγκεκριμένη περίπτωση φέρεται να έχει βρεθεί η φόρμουλα της πολυεθνικής δύναμη υπό την ομπρέλα του ΝΑΤΟ, καθώς δίνει έτσι τη δυνατότητα στην Τουρκία να έχει έστω και σαφώς μικρότερο αριθμό στρατευμάτων στη Μεγαλόνησο.
Για τον ίδιο λόγο η ελληνοκυπριακή πλευρά, παρότι και σήμερα η θέση της είναι «μηδέν στρατεύματα, μηδέν εγγυήσεις», δεν αποκλείεται στην περίπτωση που δεχθεί την ύπαρξη πολυεθνικής δύναμης να ζητήσει να βρίσκεται υπό την «ομπρέλα» της Ε.Ε. και όχι του ΝΑΤΟ, αν και είναι δύσκολο να αποδεχθεί αυτή την πρόταση η Αγκυρα.
Αλλο μεγάλο «αγκάθι» είναι το θέμα της πολιτικής ισότητας και του δικαιώματος βέτο ουσιαστικά της τουρκικής πλευράς, καθώς η αξίωση της Αγκυρας, στο Κραν Μοντανά, ήταν η απόφαση του υπουργικού συμβουλίου να υποστηρίζεται και από μία θετική ψήφο ενός από τους τέσσερις Τουρκοκυπρίους υπουργούς ή αξιωματούχους στο ενδεκαμελές συμβούλιο. Οπως είχε περιγράψει ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης, με τον τρόπο αυτό «οι ελεγχόμενοι από την Αγκυρα θα είχαν τη δυνατότητα να παραλύσουν εντελώς το κράτος».
«Αγκάθι» ήταν και παραμένει ο μηχανισμός επιτήρησης των συμφωνηθέντων καθώς κάθε πλευρά τον αντιλαμβάνεται με διαφορετικό τρόπο.
ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ ΟΣΑ ΕΠΟΝΤΑΙ
Τα κίνητρα συμφωνίας για τη Λευκωσία
Το πρώτο συμπέρασμα πάντως είναι -με βάση όσες συζητήσεις είχαν γίνει για το Σχέδιο Ανάν και τη διαπραγμάτευση στο Κραν Μοντανά- ότι μόνο αν υπάρξει ισχυρό κίνητρο, θα μπορούσε να δεχθεί η Κυπριακή Δημοκρατία τη συμφωνία σε ένα σχέδιο που ακόμη κι αν δεν είναι το ίδιο του δημοσιεύματος, εμπεριέχει την ίδια φιλοσοφία που περιγράφεται σαν «χαλαρή ομοσπονδία».
Είναι προφανές ότι το μόνο αναγνωρισμένο ως Κυπριακή Δημοκρατία κράτος και μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν έχει διαφορετικά λόγο να συνυπογράψει μία «λύση» που στην πραγματικότητα θα είναι πρόβλημα. Βεβαίως, θα προσέλθει στις συζητήσεις υπό τον γ.γ. του ΟΗΕ ο κ. Χριστοδουλίδης, με τη στήριξη και της ελληνικής κυβέρνησης, όπως πάντα, αλλά δεν θα δεχθεί μία συζήτηση που θα αμφισβητεί τα κεκτημένα της μεγάλης πλειοψηφίας του γηγενούς πληθυσμού του νησιού. Ολοι άλλωστε γνωρίζουν πως θα υπάρξει ένα blame game από πλευράς Αγκυρας, αν δεν υπάρξει θετική εξέλιξη και αυτή τη φορά.
Ποιο θα μπορούσε να είναι αυτό το κίνητρο;
» Το πρώτο είναι η αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, εφόσον καταστεί εφικτό να βρεθεί φόρμουλα με τη μορφή πολυεθνικής δύναμης που θα την αποδεχθεί τελικά και η Αγκυρα.
» Το δεύτερο είναι η εντυπωσιακή βελτίωση στην παραχώρηση εδαφών που σήμερα βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Αττίλα, πέραν όσων έχουν δει στο παρελθόν το φως της δημοσιότητας για τα Βαρώσια. Σύμφωνα μάλιστα με πληροφορίες του «Ε.Τ.», στην επιστροφή εδαφών συμπεριλαμβάνεται και η πρόταση ένα μέρος τους να αποτελέσουν «ομοσπονδιακά» εδάφη και να μην περιλαμβάνονται απευθείας στον ελληνοκυπριακό ή στον τουρκοκυπριακό τομέα. Αν συμβεί αυτό, έστω και σε μικρή έκταση, θα είναι η πρώτη φορά μετά την τουρκική εισβολή το 1974 που θα υπάρχουν «κοινά εδάφη».
» Το τρίτο στοιχείο, το οποίο είναι σημαντικό, αφορά το να μην υιοθετηθεί η λογική της εναλλάξ προεδρίας, όπως και αν αυτή «βαφτιστεί», με τη μορφή του προεδρικού συμβουλίου. Κάτι το οποίο εξυπηρετεί και την Ε.Ε. καθώς δεν θα τελεί υπό τον εκβιασμό της Αγκυρας κατά το διάστημα που ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας θα είναι Τουρκοκύπριος.
Το ενεργειακό ζήτημα
Αλλη παράμετρος που μπορεί να λειτουργήσει ως δέλεαρ, αλλά όχι από μόνη της, είναι ότι μια συμφωνία θα επιλύσει τα προβλήματα αξιοποίησης των πλούσιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου. Αρκετοί γνώστες του ζητήματος ισχυρίζονται μάλιστα ότι δεν αποκλείεται να υπάρξει σύντομα εμπλοκή του ειδικού απεσταλμένου του Τραμπ και συμβούλου του για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις Μασάντ Μπούλος σε αυτήν την κατεύθυνση. Η συναλλακτική πρακτική άλλωστε που έχει καθιερώσει ο πρόεδρος Τραμπ ταιριάζει με μια τέτοια προσπάθεια, αν και δεν είναι εύκολο όλα τα σχέδια επί χάρτου να γίνουν πράξη.
ΟΙ ΔΥΟ ΟΨΕΙΣ
Οι λεονταρισμοί και η πραγματικότητα
Οσον αφορά τη γενικότερη αποτίμηση του σχεδίου και μέχρι να διαφανεί από την έλευση του γ.γ. του ΟΗΕ στη Λευκωσία πώς ακριβώς έχει η κατάσταση, είναι αλήθεια ότι υπάρχουν κάποια στοιχεία τα οποία μπορεί να αξιοποιηθούν. Ανάμεσα σε αυτά, όπως προαναφέρθηκε, η ενιαία διεθνής εκπροσώπηση και η δημιουργία πολυεθνικού στρατιωτικού σώματος (υπό το ΝΑΤΟ ή όχι) που θα σταματήσει να επιτρέπει στην Αγκυρα να επικαλείται ως άλλοθι τις εγγυήσεις για την ασφάλεια των Τουρκοκυπρίων, προκειμένου να παραμένουν τα κατοχικά στρατεύματα στο νησί.
Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν σημεία που προκαλούν προβληματισμό ότι μπορεί να «βραχυκυκλώσουν» τη «χαλαρή» έστω ομοσπονδία, όπως το δικαίωμα αρνησικυρίας των Τουρκοκυπρίων όπως και πολλά πρακτικά σημεία που πρέπει να διευκρινιστούν.
Αναμφίβολα, όμως, πολλά θα εξαρτηθούν από τις προθέσεις της Αγκυρας και εάν όντως πιστεύει στην ύπαρξη δύο εντελώς ανεξάρτητων κρατών, όπως διατείνεται. Γιατί σύμφωνα με αρκετούς διεθνείς αναλυτές, στην περίπτωση αυτή, παρότι ορθώς τη λύση αυτή απορρίπτει και η ελληνοκυπριακή πλευρά για λόγους αρχής, το ελεύθερο τμήμα της Κύπρου αποδεσμεύεται για πάσης φύσεως αμυντική συνεργασία με κράτη όπως η Ελλάδα και το Ισραήλ. Κάτι το οποίο η Τουρκία απεύχεται για ευνόητους λόγους. Αν αυτό, σε συνδυασμό με τα ανταλλάγματα από την Ε.Ε. στο ζήτημα της τελωνειακής ένωσης και το ενεργειακό, αρκεί για να αλλάξει στάση η Αγκυρα, μένει να αποδειχθεί σύντομα.
Για όλα αυτά πάντως ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης ήρθε χθες Σάββατο στην Αθήνα προκειμένου να έχει επαφές με τον Ελληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και να υπάρξει συντονισμός εν όψει της επίσκεψης Γκουτέρες.
