Ελληνοτουρκικά: Πώς θα απαντήσει η Αθήνα στην Άγκυρα στο νομοσχέδιο «Γαλάζια Πατρίδα»

Ηδη η κυβέρνηση βρίσκεται σε ετοιμότητα, προκειμένου να αντιδράσει σε διπλωματικό επίπεδο, αξιοποιώντας όλα τα διαθέσιμα μέσα. Αλλωστε, παρότι πρόκειται για ενέργεια εσωτερικού δικαίου, η οποία δεν έχει νομικό αντίκρισμα σε διεθνές επίπεδο, είναι βέβαιο ότι θα φορτίσει με εξαιρετικά αρνητικό τρόπο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Εξυπακούεται ότι παράλληλα η κυβέρνηση είναι έτοιμη να λάβει όλα τα απαιτούμενα μέτρα για την προάσπιση της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας, στην περίπτωση που η Αγκυρα επιδιώξει να μεταφέρει την ένταση στο πεδίο. Ενα «θερμό» καλοκαίρι σε επανάληψη του 2020 είναι ένα ενδεχόμενο το οποίο απεύχονται στο Πεντάγωνο, χωρίς όμως να μπορεί να αποκλειστεί.

Διαρροές

Κυρίαρχο ρόλο θα παίξει πάντως το τι ακριβώς θα περιέχει το περιβόητο νομοσχέδιο, καθώς μέχρι στιγμής αυτό το οποίο κυρίως υπάρχει ως δεδομένο είναι οι διαρροές από τουρκικής πλευράς. Οπως δήλωσε έμπειρος διπλωμάτης στον «Ε.Τ.», θα είναι εντελώς διαφορετικό το νομοσχέδιο αν κωδικοποιήσει απλώς διάσπαρτες τουρκικές αιτιάσεις τεχνικού χαρακτήρα, προκειμένου να δείξει αντίθεση στον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό της Αθήνας, από το να επιχειρήσει να αναβαθμίσει ευθέως σε νομικό επίπεδο τις βλέψεις κατά της Ελλάδας σε θέματα κυριαρχίας.

Βέβαια, είτε η πρόθεση αφορά σε «γκριζάρισμα» του Αιγαίου είτε σε απαίτηση αδειοδότησης από την Αγκυρα κάθε νόμιμης ενέργειας της  κυρίαρχης χώρας (π.χ. πόντιση καλωδίων), η ουσία της πρόθεσης δημιουργίας κλίματος έντασης δεν αλλάζει. Το ακριβές νομικό αντικείμενο όμως θα παίξει μεγάλο ρόλο στον τρόπο αντίδρασης που θα επιλεγεί από ελληνικής πλευράς.

Η Ελλάδα πάντως έχει στο νομικό οπλοστάσιό της διάφορα μέσα, με τα οποία μπορεί να αντιδράσει σε διπλωματικό επίπεδο, εφόσον η Τουρκία επιδιώξει όντως να αμφισβητήσει ευθέως την κυριαρχία της και τα κυριαρχικά της δικαιώματα με τη νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας». Δύο από αυτά είναι:

1 Επέκταση χωρικών υδάτων

Παρότι πολιτικά η κίνηση αυτή θα έχει θετικό αντίκτυπο στην κοινή γνώμη της χώρας μας, καθώς πρόκειται για δικαίωμα το οποίο, σύμφωνα με την UNCLOS, μπορεί να ασκηθεί μονομερώς (και το έχει ασκήσει η ίδια η Τουρκία στη Μαύρη Θάλασσα), θεωρείται κίνηση υψηλού ρίσκου.

Σε περίπτωση σύρραξης είναι βέβαιο ότι σε διεθνές επίπεδο η Αγκυρα -παρότι τελεί πλήρως εν αδίκω- θα προσπαθήσει με τη συνδρομή «πρόθυμων» στην Ε.Ε. να εμφανίσει την άσκηση του δικαιώματος σαν «πρόκληση», ώστε να μη γίνει επίκληση του άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αρθρο που ορίζει ότι σε περίπτωση κατά την οποία κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν ρητή υποχρέωση να παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους. Θα μπορούσε όμως να υπάρξει επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια σε άλλη περιοχή, π.χ. στην Κρήτη, με τη σημασία που αυτό έχει στις νότιες ακτές, ως ένα πρώτο κλιμακωτό βήμα.

2 Μονομερής ανακήρυξη ΑΟΖ

Στην περίπτωση αυτή ισχύουν όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως για τον κίνδυνο να εμφανισθεί η Ελλάδα ότι προκάλεσε την κρίση, με την προσθήκη ότι η ΑΟΖ, για να έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα και να μην έχει κυρίως πολιτικό κι επικοινωνιακό χαρακτήρα, θα πρέπει να συμφωνηθεί με την όμορη με τη ζώνη χώρα.

Στο σημείο αυτό έγκειται και η διαφορά με τα χωρικά ύδατα όπου η επέκταση μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια είναι μονομερές δικαίωμα. Αυτός είναι επίσης ο λόγος που η Ελλάδα περίμενε δεκαετίες για την οριοθέτηση ΑΟΖ στο Ιόνιο (με την Ιταλία), όπως αντίστοιχα και με την Αίγυπτο.

Ενα άλλο ενδεχόμενο το οποίο θα μπορούσε να εξεταστεί ώστε να ακυρωθεί πλήρως στην πράξη η νομοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας», είναι η επέκταση της τμηματικής οριοθέτησης με την Αίγυπτο, εφόσον υπάρξει νέα επιτυχής διαπραγμάτευση με το Κάιρο. Σε πολύ μεγάλο βαθμό πάντως η υπάρχουσα τμηματική οριοθέτηση ακυρώνει ήδη τις τουρκικές προθέσεις στη συγκεκριμένη περιοχή.

Παραβίαση της Συνθήκης της Λωζάννης

Τα όσα διαμηνύει μέσω των τουρκικών ΜΜΕ η Αγκυρα φτάνουν μέχρι του σημείου αμφισβήτησης της Συνθήκης της Λωζάννης, καθώς η επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 6 ναυτικά μίλια δεν υπερβαίνει απλώς αλλά διπλασιάζει την κυριαρχία της Τουρκίας, αφού η Συνθήκη προβλέπει ρητά ότι κάθε νησί που βρίσκεται πέραν των 3 ναυτικών μιλίων δεν ανήκει στην Τουρκία. Δηλαδή, η Τουρκία, μετά το casus belli του 1995 κατά του νομίμου δικαιώματος της Ελλάδας με βάση την UNCLOS (Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας), διεκδικεί διπλασιασμό των χωρικών υδάτων της έως τα ίδια ναυτικά μίλια στα οποία επιδιώκει να εγκλωβίσει την Ελλάδα!

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Η παράμετρος Τραμπ και η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα

Μεγάλη σημασία θα έχει και ο χρόνος στον οποίο θα επιλέξει η Αγκυρα να προβεί στις νομοθετικές κινήσεις της. Αν ισχύει η τελευταία πληροφορία από την τουρκική κρατική τηλεόραση (TRT) ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει δώσει το «πράσινο φως» για να έρθει το νομοσχέδιο στην τουρκική εθνοσυνέλευση εντός του Ιουνίου, η γειτονική χώρα «δυναμιτίζει» και τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου, στην οποία αναμένεται να παραστούν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, όπως και ο Ελληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, συνοδευόμενος από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και τον υπουργό Εθνικής Αμυνας Νίκο Δένδια.

Είναι προφανές ότι στην περίπτωση που η Αγκυρα επιλέξει να φτάσει στα «νομοθετικά άκρα» τις σχέσεις της με την Αθήνα μέχρι τον επόμενο μήνα, καθίσταται προβληματικό και το ενδεχόμενο συνάντησης των ηγετών Ελλάδας και Τουρκίας στο περιθώριο της συνόδου, ως είθισται να συμβαίνει. Προβληματισμό σε σχέση με τη συγκυρία προκαλεί και το γεγονός ότι όλα αυτά γίνονται ενώ δεν έχει υπάρξει οριστική εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ζήτημα το οποίο θεωρητικά λειτουργεί αποτρεπτικά στη διάσπαση του εσωτερικού μετώπου στο ΝΑΤΟ.

Ανησυχία προκαλεί ακόμα το ενδεχόμενο η Τουρκία να στοχεύει σε διαπραγμάτευση υπό δυσμενείς συνθήκες με την παρέμβαση των ΗΠΑ, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει τη «συναλλακτική πρακτική» που έχει υιοθετήσει στις διεθνείς σχέσεις ο πρόεδρος των ΗΠΑ, όπως αποδείχθηκε και στις επαφές που είχε στο Πεκίνο με τον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ.

Εκτός από το ότι είναι εξαιρετικά αμφίβολο να έχει βάση κάτι τέτοιο, λόγω και της σύμπραξης του ελληνοϊσραηλινού λόμπι στην Ουάσιγκτον, θεωρείται απίθανο η ελληνική κυβέρνηση να αποδεχθεί διευθέτηση εκτός του πλαισίου του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας. Αυτή άλλωστε είναι και η πάγια θέση της Ελλάδας για την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έπειτα από την κατάλληλη νομοτεχνική προεργασία.

Προς συζήτηση στις Βρυξέλλες

Αυτό το οποίο θεωρείται βέβαιο είναι ότι αν στις αμέσως επόμενες εβδομάδες επιβεβαιωθεί ότι η Τουρκία θέλει να νομοθετήσει με βάση τις αβάσιμες διεκδικήσεις της, η Ελλάδα θα φέρει το ζήτημα προς συζήτηση τόσο στο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε. στις 15 Ιουνίου όσο και στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο με τη συμμετοχή του Κυριάκου Μητσοτάκη, στις 18-19 Ιουνίου. Η ενεργοποίηση της Ε.Ε., στην οποία μάλιστα ασκεί την προεδρία μέχρι τον επόμενο μήνα η Κυπριακή Δημοκρατία, είναι ένα από τα ασφαλή μέσα που έχει η Ελλάδα στη διάθεσή της για την κλιμάκωση της αντίδρασης σε διπλωματικό επίπεδο.

Εργαλειοποίηση από την αντιπολίτευση

Ενα άλλο ζήτημα το οποίο προβληματίζει την Αθήνα είναι ότι τείνει πλέον να καθίσταται μόνιμη πρακτική η εξαγωγή «τουρκικής προπαγάνδας» προς κόμματα της ελληνικής αντιπολίτευσης, τα οποία συνηθίζουν να υιοθετούν άκριτα τις αιτιάσεις της Αγκυρας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ζήτημα της μετακίνησης των Patriot, για το οποίο στελέχη της αντιπολίτευσης υιοθέτησαν τον ισχυρισμό τουρκικών ΜΜΕ ότι αυτό έγινε δήθεν λόγω της αντίδρασης της Αγκυρας ή του ΝΑΤΟ, ενώ αφορούσε καθαρά τους εθνικούς επιχειρησιακούς σχεδιασμούς, αφού εδώ και καιρό το Ιράν δεν απειλεί στην πράξη τη Βουλγαρία ή την Κύπρο με βαλλιστικούς πυραύλους και drones. Αντιθέτως, υποβαθμίστηκε από τα ίδια κόμματα η αντίδραση της Τουρκίας στην αποστολή ζεύγους μαχητικών αεροσκαφών Mirage 2000-5 στην Κάρπαθο.

Οπως γίνεται συνεπώς αντιληπτό, στο πλαίσιο της τακτικής της «σκλήρυνσης», η Τουρκία επιχειρεί σταθερά πλέον να εργαλειοποιεί και την εσωτερική αντιπαράθεση στην Ελλάδα.