Πρόσβαση στα στοιχεία των πραγματικών ιδιοκτητών εταιρειών για δημοσιογράφους και ΜΚΟ

Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων, μιας βάσης δεδομένων που περιλαμβάνει στοιχεία και πληροφορίες για τους πραγματικούς ιδιοκτήτες των εταιρειών της χώρας, φέρνει το νέο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Με τις διατάξεις του πολυνομοσχεδίου προβλέπεται ρητά ότι δικαίωμα πρόσβασης στα στοιχεία και τις πληροφορίες του συγκεκριμένου Μητρώου θα έχουν πλέον και οι δημοσιογράφοι, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις, οι ερευνητές και άλλες κατηγορίες προσώπων, εφόσον οι δραστηριότητες τους αφορούν την πρόληψη ή την αποκάλυψη περιπτώσεων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες – εγκληματικές δραστηριότητες.

Μια ακόμη βασική μεταβολή αφορά τη διαδικασία έγκρισης: αντί της εισαγγελικής παραγγελίας που προβλέπεται στο υφιστάμενο πλαίσιο για τρίτους με ειδικό έννομο συμφέρον, τα σχετικά αιτήματα θα εξετάζονται πλέον από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων.

Παράλληλα, το Μητρώο θα περάσει στη διαχείριση της ΑΑΔΕ, η οποία θα αποκτήσει ενισχυμένο ρόλο στον έλεγχο των στοιχείων που δηλώνουν οι επιχειρήσεις και στον εντοπισμό περιπτώσεων ανακριβούς ή ελλιπούς καταχώρισης.

Οι ρυθμίσεις περιλαμβάνονται κυρίως στα άρθρα 207, 209 και 210 του πολυνομοσχεδίου και συνδέονται με την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1640 για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Διευρύνεται και αποσαφηνίζεται ο κύκλος των δικαιούχων

Το Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων λειτουργεί ήδη με βάση τον ν. 4557/2018. Σκοπός του είναι να καταγράφει τα φυσικά πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από εταιρείες και άλλες νομικές οντότητες, είτε μέσω άμεσης συμμετοχής στο κεφάλαιό τους είτε μέσω άλλων μορφών ελέγχου.

Μέχρι σήμερα, πρόσβαση στις πληροφορίες του διαθέτουν αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες και πρόσωπα που έχουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις ελέγχου, όπως τράπεζες και άλλοι επαγγελματίες που εφαρμόζουν μέτρα για την αποτροπή του ξεπλύματος χρήματος.

Επιπλέον, ο ν. 5259/2025 είχε προβλέψει τη δυνατότητα πρόσβασης τρίτων που αποδεικνύουν ειδικό έννομο συμφέρον, με εισαγγελική παραγγελία.

Το πολυνομοσχέδιο προχωρεί ένα βήμα παραπέρα, καθώς προσδιορίζει ονομαστικά κατηγορίες φυσικών προσώπων και νομικών οντοτήτων που θεωρείται ότι διαθέτουν το απαιτούμενο έννομο συμφέρον και θεσπίζει συγκεκριμένους κανόνες για την εξέταση των αιτημάτων τους.

Στις κατηγορίες αυτές περιλαμβάνονται όσοι ασκούν δημοσιογραφική δραστηριότητα, πραγματοποιούν ρεπορτάζ ή συμμετέχουν σε άλλες μορφές ενημέρωσης που σχετίζονται με την αποκάλυψη και την αντιμετώπιση του ξεπλύματος χρήματος, των βασικών αδικημάτων του ή της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.

Η πρόβλεψη αφορά δημοσιογράφους του έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου, της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και άλλων μέσων ενημέρωσης, εφόσον συντρέχουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Αντίστοιχη αναγνώριση παρέχεται σε ΜΚΟ, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και εκπροσώπους της ακαδημαϊκής κοινότητας που ερευνούν ή δραστηριοποιούνται στα συγκεκριμένα πεδία.

Για τους δημοσιογράφους και τις οργανώσεις αυτές υπάρχει μία ιδιαίτερα σημαντική διευκόλυνση: δεν απαιτείται να αποδεικνύουν προσωπική σχέση με την εταιρεία για την οποία ζητούν στοιχεία, όπως προβλέπεται για άλλες κατηγορίες ενδιαφερομένων.

Ποιοι άλλοι θα μπορούν να ζητούν πληροφορίες

Στους δικαιούχους πρόσβασης εντάσσονται ρητά και ιδιώτες ή επιχειρήσεις που εξετάζουν το ενδεχόμενο συνεργασίας ή συναλλαγής με μια εταιρεία και επιθυμούν να διαπιστώσουν εάν υπάρχει κίνδυνος εμπλοκής τους σε δραστηριότητες νομιμοποίησης παράνομων εσόδων.

Επίσης, το νέο πλαίσιο κατονομάζει τις υπηρεσίες του Γενικού Εμπορικού Μητρώου, τις αρχές που είναι αρμόδιες για τη διαχείριση και τον έλεγχο ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, καθώς και φορείς που συμμετέχουν στην υλοποίηση έργων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Στην ίδια κατηγορία περιλαμβάνονται δημόσιες υπηρεσίες με αρμοδιότητες στις διαδικασίες ανάθεσης και ελέγχου δημοσίων συμβάσεων. Υπό ειδικούς όρους, πρόσβαση προβλέπεται ακόμη για αρμόδιες υπηρεσίες χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και παρόχους εξειδικευμένων πληροφοριακών υπηρεσιών.

Διαφορετικό καθεστώς ισχύει για τις αρχές που ασχολούνται με την καταπολέμηση οικονομικών εγκλημάτων. Η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, η ΑΑΔΕ και οι αρμόδιες δικαστικές, εισαγγελικές και ελεγκτικές υπηρεσίες διατηρούν δικαιώματα άμεσης πρόσβασης.

Οι νέες διατάξεις εξειδικεύουν επίσης την πρόσβαση ευρωπαϊκών οργάνων, όπως η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και η OLAF, ενώ προβλέπουν πρόσβαση της Europol και της Eurojust όταν παρέχουν επιχειρησιακή συνδρομή στις αρμόδιες εθνικές αρχές.

Ποιες πληροφορίες θα είναι διαθέσιμες

Οι ενδιαφερόμενοι που εξασφαλίζουν πρόσβαση λόγω ειδικού εννόμου συμφέροντος θα μπορούν να πληροφορούνται την ταυτότητα του πραγματικού δικαιούχου μιας εταιρείας και τη μορφή της συμμετοχής ή του ελέγχου που ασκεί.

Συγκεκριμένα, στα διαθέσιμα στοιχεία περιλαμβάνονται το ονοματεπώνυμο, ο μήνας και το έτος γέννησης, η χώρα διαμονής, η υπηκοότητα, καθώς και το είδος και η έκταση των δικαιωμάτων του φυσικού προσώπου στη νομική οντότητα.

Όταν οι πληροφορίες αυτές δεν επαρκούν για την ταυτοποίησή του, μπορεί να χορηγούνται επιπλέον δεδομένα, μεταξύ των οποίων η πλήρης ημερομηνία γέννησης, στοιχεία επικοινωνίας και ο αριθμός φορολογικού μητρώου.

Για τους δημοσιογράφους, τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και ορισμένες υπηρεσίες προβλέπεται μια πρόσθετη δυνατότητα: η αναζήτηση ιστορικών πληροφοριών για την πραγματική ιδιοκτησία εταιρειών.

Στο πεδίο αυτό περιλαμβάνονται στοιχεία για νομικά πρόσωπα που έχουν διαλυθεί ή παύσει να λειτουργούν κατά την προηγούμενη πενταετία, καθώς και πληροφορίες που αποτυπώνουν τη δομή ιδιοκτησίας ή ελέγχου τους.

Με τον τρόπο αυτόν θα είναι δυνατή η διερεύνηση μεταβολών στην εταιρική σύνθεση και η παρακολούθηση της διαδρομής του πραγματικού ελέγχου μιας επιχείρησης.

Πώς θα εγκρίνεται η πρόσβαση – Οι προθεσμίες

Η νέα διαδικασία προβλέπει την κατάθεση αιτιολογημένου αιτήματος προς τον διοικητή της ΑΑΔΕ.

Η φορολογική διοίκηση θα εξετάζει εάν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις και θα πρέπει να αποφασίζει μέσα σε 12 εργάσιμες ημέρες από την παραλαβή του αιτήματος.

Για πρόσωπα που έχουν ήδη λάβει έγκριση πρόσβασης βάσει προηγούμενης αίτησης, η προβλεπόμενη προθεσμία μειώνεται στις επτά εργάσιμες ημέρες.

Ειδικές παρατάσεις επιτρέπονται, μεταξύ άλλων, όταν συγκεντρώνεται αιφνιδίως μεγάλος αριθμός αιτημάτων.

Εφόσον η αίτηση εγκριθεί, η σχετική απόφαση θα ισχύει για τρία χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτή θα επιτρέπεται η επαναλαμβανόμενη πρόσβαση, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά νέα επαλήθευση της επαγγελματικής ιδιότητας του δικαιούχου.

Αν η ΑΑΔΕ απορρίψει το αίτημα ή ανακαλέσει προηγούμενη έγκριση, ο ενδιαφερόμενος θα έχει δικαίωμα προσφυγής εντός 30 ημερών σε ειδική τριμελή επιτροπή.

Η ακριβής ηλεκτρονική διαδικασία, τα δικαιολογητικά και ο τρόπος υποβολής των αιτήσεων δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί στο σχέδιο νόμου και θα χρειαστούν περαιτέρω διοικητική εξειδίκευση.

Προστασία για όσους πραγματοποιούν δημοσιογραφικές έρευνες

Ιδιαίτερες εγγυήσεις θεσπίζονται για την προστασία της δημοσιογραφικής δραστηριότητας.

Καταρχάς, η εταιρεία της οποίας τα στοιχεία αναζητούνται δεν θα ενημερώνεται για τη χορήγηση πρόσβασης βάσει ειδικού εννόμου συμφέροντος.

Επιπλέον, αν και θα καταγράφεται η πρόσβαση στο μητρώο, η ταυτότητα του δημοσιογράφου που αναζήτησε πληροφορίες δεν θα αποκαλύπτεται στον πραγματικό δικαιούχο, ακόμη και αν ο τελευταίος υποβάλει σχετικό αίτημα ενημέρωσης για την επεξεργασία των προσωπικών του δεδομένων.

Στην περίπτωση αυτή θα μπορεί να γνωστοποιείται μόνο η επαγγελματική ιδιότητα ή τα καθήκοντα του προσώπου που απέκτησε πρόσβαση.

Ανάλογη προστασία προβλέπεται για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που υπάγονται στις σχετικές διατάξεις.

Παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της χρέωσης

Το πολυνομοσχέδιο αφήνει τη δυνατότητα επιβολής τέλους για την πρόσβαση στις πληροφορίες του μητρώου, με σκοπό την κάλυψη διοικητικών δαπανών, στις οποίες περιλαμβάνονται έξοδα ανάπτυξης και συντήρησης του πληροφοριακού συστήματος.

Δεν προσδιορίζεται, ωστόσο, το ύψος της ενδεχόμενης χρέωσης ούτε προβλέπεται ότι όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα έχουν δωρεάν πρόσβαση.

Το ζήτημα θα ρυθμιστεί με τις αποφάσεις που θα εκδοθούν για την εφαρμογή του νέου πλαισίου.

Στην ΑΑΔΕ η λειτουργία και η εποπτεία του μητρώου

Πέρα από την αλλαγή των κανόνων πρόσβασης, το πολυνομοσχέδιο προβλέπει τη μεταφορά στην ΑΑΔΕ της ευθύνης για τη λειτουργία, τη διαχείριση, την εποπτεία και την ασφάλεια του Κεντρικού Μητρώου Πραγματικών Δικαιούχων.

Η μεταφορά θα αφορά τόσο τη βάση δεδομένων όσο και το πληροφοριακό σύστημα και τις σχετικές διαδικασίες.

Δεν ορίζεται συγκεκριμένη ημερομηνία για την ολοκλήρωσή της. Ο χρόνος μετάβασης θα καθοριστεί με κοινή απόφαση των αρμόδιων υπουργών και του διοικητή της ΑΑΔΕ, μετά τη διαπίστωση της αναγκαίας τεχνικής και επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Στο μεσοδιάστημα, το μητρώο θα συνεχίσει να υποστηρίζεται από τις υπάρχουσες ψηφιακές υποδομές της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Ξεχωριστά από την τεχνική μετάβαση, η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1640 προβλέπει εφαρμογή των νέων κανόνων πρόσβασης από τις 10 Νοεμβρίου 2026.

Διασταυρώσεις στοιχείων και έλεγχοι στις επιχειρήσεις

Με τη συγκέντρωση των σχετικών αρμοδιοτήτων στην ΑΑΔΕ, ενισχύεται και ο μηχανισμός επαλήθευσης των πληροφοριών που δηλώνουν οι εταιρείες.

Οι αρμόδιες υπηρεσίες θα έχουν τη δυνατότητα να συγκρίνουν τις καταχωρίσεις του μητρώου με στοιχεία από άλλες διαθέσιμες βάσεις δεδομένων, να εντοπίζουν αναντιστοιχίες και να πραγματοποιούν ελέγχους.

Προβλέπεται, μάλιστα, δυνατότητα επιτόπιου ελέγχου στα ειδικά μητρώα πραγματικών δικαιούχων που οφείλουν να διατηρούν τα νομικά πρόσωπα και οι νομικές οντότητες στην έδρα τους.

Στόχος είναι να διαπιστώνεται εάν έχουν δηλωθεί τα πραγματικά φυσικά πρόσωπα που κατέχουν ή ελέγχουν μια επιχείρηση και εάν τα στοιχεία τους παραμένουν ακριβή και επικαιροποιημένα.

Για παραβάσεις όπως η παράλειψη δήλωσης, η καταχώριση ανακριβών στοιχείων ή η μη τήρηση των προβλεπόμενων υποχρεώσεων, το πλαίσιο περιλαμβάνει πρόστιμα που μπορούν να φθάσουν έως τις 40.000 ευρώ, ανάλογα με την περίπτωση και το μέγεθος της επιχείρησης.

Προβλέπονται επίσης συνέπειες στη χορήγηση αποδεικτικού ενημερότητας μέχρι την αποκατάσταση συγκεκριμένων παραβάσεων.

Οι βασικές χρηματικές κυρώσεις υπήρχαν ήδη σε μεγάλο βαθμό στην προηγούμενη νομοθεσία. Η ουσιαστική μεταβολή αφορά κυρίως τη συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων στην ΑΑΔΕ και τη δυνατότητα αποτελεσματικότερων διασταυρώσεων και ελέγχων.

Έτσι, το νέο πλαίσιο συνδυάζει την αναγνώριση περισσότερων κατηγοριών δικαιούχων πρόσβασης με την ενίσχυση της εποπτείας των στοιχείων που τηρούνται για την πραγματική ιδιοκτησία των επιχειρήσεων.