Τι γίνεται με τα χρήματα που υπάρχουν σε έναν κοινό τραπεζικό λογαριασμό όταν πεθάνει ένας από τους δικαιούχους;
Περνούν στους υπόλοιπους συνδικαιούχους ή μπορούν να τα διεκδικήσουν τα παιδιά και οι άλλοι νόμιμοι κληρονόμοι του θανόντος; Η απάντηση δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις, καθώς καθοριστικό ρόλο παίζουν οι όροι της τραπεζικής σύμβασης.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία για χιλιάδες οικογένειες που διατηρούν κοινούς λογαριασμούς, είτε μεταξύ συζύγων είτε μεταξύ γονέων και παιδιών.
Η απόφαση 381/2018 του Αρείου Πάγου αποσαφηνίζει το νομικό καθεστώς που ισχύει για τις καταθέσεις όταν αποβιώσει ένας από τους συνδικαιούχους, διαχωρίζοντας το δικαίωμα ανάληψης των χρημάτων από τις πιθανές αξιώσεις των κληρονόμων.
Τι συμβαίνει με τα χρήματα όταν πεθάνει ένας συνδικαιούχος
Στους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς, κάθε συνδικαιούχος έχει, κατά κανόνα, τη δυνατότητα να πραγματοποιεί αναλήψεις και άλλες τραπεζικές συναλλαγές χωρίς να απαιτείται η συγκατάθεση των υπολοίπων. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και μετά τον θάνατο ενός δικαιούχου, οι επιζώντες συνδικαιούχοι μπορούν να έχουν δικαίωμα ανάληψης ολόκληρου του διαθέσιμου ποσού.
Ωστόσο, το γεγονός ότι κάποιος μπορεί να εισπράξει τα χρήματα από την τράπεζα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχουν άλλες οικονομικές αξιώσεις σε βάρος του. Σύμφωνα με τη νομολογία του Αρείου Πάγου, το κρίσιμο στοιχείο είναι εάν στη σύμβαση του κοινού λογαριασμού έχει συμπεριληφθεί ο ειδικός όρος του άρθρου 2 του νόμου 5638/1932.
Ο νόμος προβλέπει τη δυνατότητα να συμφωνηθεί ότι, σε περίπτωση θανάτου ενός συνδικαιούχου, τα χρήματα του λογαριασμού θα περιέρχονται αυτοδικαίως στους υπόλοιπους επιζώντες δικαιούχους. Πρόκειται για τον λεγόμενο όρο επιζώντος, ο οποίος μπορεί να αλλάξει καθοριστικά το αποτέλεσμα για τους κληρονόμους.
Διαβάστε Επίσης
Εάν ο συγκεκριμένος όρος υπάρχει στη σύμβαση, η κατάθεση περιέρχεται στους επιζώντες συνδικαιούχους, χωρίς οι κληρονόμοι του θανόντος να μπορούν, με βάση την ιδιότητά τους και μόνο, να απαιτήσουν από εκείνους το μερίδιο που θα αναλογούσε στον αποβιώσαντα. Αντίθετα, όταν δεν έχει συμφωνηθεί αυτός ο όρος, οι κληρονόμοι ενδέχεται να διατηρούν δικαίωμα να διεκδικήσουν χρήματα, όχι όμως απευθείας από την τράπεζα.
Πότε οι κληρονόμοι μπορούν να ζητήσουν το μερίδιο του θανόντος
Η απόφαση του Αρείου Πάγου διακρίνει δύο βασικές περιπτώσεις:
1. Όταν δεν υπάρχει ο ειδικός όρος επιζώντος
Ο συνδικαιούχος που βρίσκεται εν ζωή μπορεί να εισπράξει ακόμη και ολόκληρο το υπόλοιπο του λογαριασμού. Ωστόσο, οι κληρονόμοι του αποβιώσαντος έχουν τη δυνατότητα να στραφούν εναντίον του επιζώντος συνδικαιούχου και να διεκδικήσουν το ποσό που αντιστοιχούσε στον θανόντα. Το ύψος της ενδεχόμενης απαίτησης εξαρτάται από τις εσωτερικές σχέσεις των συνδικαιούχων, δηλαδή από το ποιος είχε πραγματικά δικαιώματα επί των χρημάτων.
2. Όταν υπάρχει ο ειδικός όρος επιζώντος
Η κατάθεση περιέρχεται αυτοδικαίως στους επιζώντες συνδικαιούχους. Στην περίπτωση αυτή, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη νομολογία, οι κληρονόμοι δεν μπορούν να απαιτήσουν από τους επιζώντες το μερίδιο του αποβιώσαντος επικαλούμενοι απλώς το κληρονομικό τους δικαίωμα επί της κατάθεσης. Τυχόν άλλες αξιώσεις, που στηρίζονται σε διαφορετική νομική βάση, εξετάζονται ξεχωριστά.
Τι ξεκαθαρίζει η απόφαση 381/2018 του Αρείου Πάγου
Το Α2 Τμήμα του Αρείου Πάγου, με την απόφαση 381/2018, εξέτασε το καθεστώς των κοινών τραπεζικών καταθέσεων και τις συνέπειες που προκαλεί ο θάνατος ενός από τους δικαιούχους. Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στο δικαίωμα του επιζώντος να εισπράξει την κατάθεση από την τράπεζα και στο εάν οι κληρονόμοι μπορούν να προβάλουν αξιώσεις εναντίον του.
Όταν απουσιάζει ο ειδικός όρος, οι κληρονόμοι μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αναζητήσουν από τον επιζώντα συνδικαιούχο τα χρήματα που αναλογούσαν στον αποβιώσαντα.
Αντίθετα, όταν έχει συμφωνηθεί η αυτοδίκαιη περιέλευση της κατάθεσης στους επιζώντες, εφαρμόζεται η ειδική ρύθμιση του νόμου 5638/1932.
Το σημαντικότερο στοιχείο που πρέπει να γνωρίζουν οι συνδικαιούχοι είναι τι ακριβώς προβλέπει η σύμβαση που έχουν υπογράψει με την τράπεζα. Ειδικότερα, χρειάζεται να ελέγξουν εάν περιλαμβάνεται ο όρος του άρθρου 2 του νόμου 5638/1932, ο οποίος ρυθμίζει την τύχη της κατάθεσης μετά τον θάνατο ενός δικαιούχου.
Η λεπτομέρεια αυτή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική σε περίπτωση κληρονομικής διαφοράς, καθώς επηρεάζει το εάν οι νόμιμοι κληρονόμοι θα έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν μέρος των χρημάτων.
Το βασικό που πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες είναι ότι ο θάνατος ενός συνδικαιούχου δεν σημαίνει αυτομάτως πως το μερίδιό του μεταφέρεται στους κληρονόμους του. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τους όρους του λογαριασμού και, όπου δεν υπάρχει ο ειδικός όρος επιζώντος, από τις πραγματικές οικονομικές σχέσεις μεταξύ των δικαιούχων. Για τον λόγο αυτό, η προσεκτική εξέταση της τραπεζικής σύμβασης και, εφόσον υπάρχει διαφωνία, η αναζήτηση εξειδικευμένης νομικής συμβουλής είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
