Guardian: Τέλος εποχής στα Εξάρχεια – Κλείνει η ιστορική «Μουριά», το τελευταίο «οχυρό» μιας γειτονιάς που αλλάζει

Το λουκέτο στο εμβληματικό στέκι, στη συμβολή των οδών Χαριλάου Τρικούπη και Καλλιδρομίου, αναδεικνύει τις βαθιές αλλαγές που συντελούνται σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές γειτονιές της Αθήνας.

Με τίτλο «Το τελευταίο οχυρό», η βρετανική εφημερίδα περιγράφει την ιστορία του καφενείου, τη συγκίνηση των ανθρώπων που το θεωρούσαν δεύτερο σπίτι τους και τη σταδιακή μεταμόρφωση των Εξαρχείων, καθώς ο τουρισμός, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις και οι νέες επιχειρήσεις αλλάζουν την παραδοσιακή φυσιογνωμία της περιοχής.

Η «Μουριά» πρόκειται να κλείσει οριστικά την Κυριακή 1 Νοεμβρίου, καθώς οι ιδιοκτήτες του ακινήτου δεν ανανέωσαν τη μίσθωση, η οποία είχε λήξει το περασμένο καλοκαίρι.

Guardian: Το ιστορικό καφενείο που άνοιγε κάθε πρωί στις 7

Επί 44 χρόνια, ο Χρήστος Βανάς, ιδιοκτήτης της «Μουριάς», ακολουθούσε σχεδόν απαρέγκλιτα την ίδια καθημερινή συνήθεια. Κάθε πρωί, στις 7, ήταν ο πρώτος που περνούσε την πόρτα του καφενείου, προτού ακόμη πιει τον δικό του καφέ. Μοναδική εξαίρεση αποτελούσαν τα Σάββατα, όταν έφτανε ακόμη νωρίτερα, στις 5 τα ξημερώματα, για να προσφέρει τσίπουρο και άλλα ποτά στους επαγγελματίες της λαϊκής αγοράς που στήνεται στην Καλλιδρομίου.

Η κόρη του, Αρετή, περιγράφει στον Guardian μια καθημερινότητα που παρέμεινε σχεδόν αναλλοίωτη μέσα στις δεκαετίες.

Στα τραπέζια της «Μουριάς» κάθισαν συγγραφείς, ποιητές, καλλιτέχνες, πολιτικοί, δικηγόροι και άνθρωποι που συμμετείχαν ενεργά στα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα της εποχής τους. Το ιστορικό καφενείο, με το μωσαϊκό στο δάπεδο, τα μαρμάρινα τραπέζια και τις χαρακτηριστικές πόρτες, έγινε μέρος της ταυτότητας των Εξαρχείων.

«Θα είναι σαν να πέθανε ένας φίλος»

Η είδηση του οριστικού κλεισίματος έχει προκαλέσει έντονη συγκίνηση στους ανθρώπους που σύχναζαν στη «Μουριά» επί δεκαετίες.

Ο Νώντας Παπαγιάννης, συνταξιούχος δικηγόρος που επισκέπτεται το καφενείο εδώ και 20 χρόνια, περιγράφει στον Guardian την απώλεια με μία χαρακτηριστική φράση:

«Θα είναι σαν να πέθανε ένας φίλος».

Ο ίδιος, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Εξάρχεια, θεωρεί ότι το κλείσιμο της «Μουριάς» αποτελεί ακόμη μία απώλεια για μια γειτονιά που αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς. Ανάλογα συναισθήματα εκφράζει και ο 83χρονος ηθοποιός Στέλιος Γούτης, γνωστός μεταξύ άλλων από τον ρόλο του παπα-Τριαντάφυλλου στην τηλεοπτική σειρά «Το καφέ της Χαράς».

Για τον ίδιο, τα παραδοσιακά καφενεία αποτελούν κάτι πολύ περισσότερο από χώρους εστίασης. Όπως εξηγεί, μετά τη δουλειά μπορούσε κανείς να περάσει από τη «Μουριά», να πιει ένα τσίπουρο, να συναντήσει φίλους και να αφήσει πίσω του τις δυσκολίες της καθημερινότητας.

«Είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας», σημειώνει, τονίζοντας ότι το καφενείο θα παραμείνει στη μνήμη του ως χώρος όμορφων στιγμών.

Οι 7.500 υπογραφές που δεν κατάφεραν να σώσουν τη «Μουριά»

Η απόφαση για το κλείσιμο του ιστορικού καταστήματος κινητοποίησε χιλιάδες πολίτες. Περίπου 7.500 άνθρωποι υπέγραψαν διαδικτυακό αίτημα, ζητώντας από το υπουργείο Πολιτισμού να αναγνωρίσει τη «Μουριά» ως προστατευόμενο χώρο πολιτιστικής κληρονομιάς. Η πρωτοβουλία είχε στόχο να διατηρηθεί ένα σημείο αναφοράς που έχει συνδεθεί με την ιστορία, την κοινωνική ζωή και την πολιτική ταυτότητα των Εξαρχείων.

Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, δεν υπήρξε παρέμβαση του υπουργείου που να αποτρέψει το κλείσιμο.

Έτσι, το καφενείο ετοιμάζεται να αποχαιρετήσει τους τελευταίους πελάτες του, με μια συγκέντρωση που αναμένεται να διαρκέσει μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες.

«Ήμασταν το τελευταίο οχυρό» – Η κόρη του ιδιοκτήτη μιλά στον Guardian

Η Αρετή Βανά περιγράφει με νοσταλγία την παλιά γειτονιά των Εξαρχείων, επισημαίνοντας ότι η οικογένειά της αρνήθηκε να προσαρμόσει τη «Μουριά» στις νέες εμπορικές τάσεις.

«Ήμασταν σαν το τελευταίο οχυρό εδώ», δηλώνει στον Guardian.

Όπως εξηγεί, το καφενείο διατήρησε το παραδοσιακό μενού του, χωρίς να ακολουθήσει τη μόδα των σύγχρονων καφέ και των δημοφιλών κοκτέιλ.

«Δεν αλλάξαμε το μενού μας, δεν αυξήσαμε τις τιμές μας, ούτε σερβίραμε Aperol Spritz και καφέ λάτε», αναφέρει.

Η ίδια δηλώνει ότι η οικογένεια θα αποχωρήσει με το κεφάλι ψηλά, έχοντας διατηρήσει μέχρι τέλους τον χαρακτήρα του καταστήματος.

Πώς ο τουρισμός και τα Airbnb αλλάζουν τα Εξάρχεια

Ο Guardian αφιερώνει σημαντικό μέρος του ρεπορτάζ στη μεταμόρφωση της ιστορικής συνοικίας. Τα Εξάρχεια, μια περιοχή που έχει συνδεθεί με την Αριστερά, τα κοινωνικά κινήματα, την αναρχική κουλτούρα και την πολιτική αμφισβήτηση, προσελκύουν πλέον ολοένα μεγαλύτερο επενδυτικό και τουριστικό ενδιαφέρον.

Η αύξηση των επισκεπτών στην Αθήνα τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει τη δημιουργία νέων καταστημάτων, τουριστικών καταλυμάτων και διαμερισμάτων βραχυχρόνιας μίσθωσης. Η Αρετή περιγράφει μια γειτονιά που σταδιακά γίνεται αγνώριστη ακόμη και για όσους μεγάλωσαν σε αυτή.

«Έχουν αλλάξει τόσα πολλά. Όπου κι αν κοιτάξεις, υπάρχουν νέα καταστήματα με επιγραφές στα αγγλικά και κτίρια που μετατρέπονται σε σουίτες και καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης. Θα μπορούσες να βρίσκεσαι οπουδήποτε», λέει. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί και η αναφορά της στις οργανωμένες τουριστικές περιηγήσεις που παρουσιάζουν στους επισκέπτες τα ιστορικά στέκια της πολιτικής και αντιεξουσιαστικής σκηνής.

Όπως αποκαλύπτει, τουριστικά γκρουπ έχουν εμφανιστεί ακόμη και έξω από τη «Μουριά», μετατρέποντας έναν χώρο της καθημερινής ζωής των κατοίκων σε αξιοθέατο.

Το βρετανικό δημοσίευμα ανατρέχει και στην πολιτική ιστορία της περιοχής, υπενθυμίζοντας τη σύνδεσή της με την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 και τη μεταπολιτευτική περίοδο. Για δεκαετίες, τα Εξάρχεια αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για πολιτικές συλλογικότητες, καλλιτέχνες και διανοούμενους.

Σήμερα, οι αλλαγές στην περιοχή προκαλούν έντονες αντιπαραθέσεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κατασκευή σταθμού μετρό στην πλατεία Εξαρχείων. Ο Guardian αναφέρεται στις αντιδράσεις κατοίκων που θεωρούν ότι το έργο περιορίζει έναν σημαντικό δημόσιο χώρο συνάντησης και συνδέεται με την αυξημένη αστυνομική παρουσία.

Από την πλευρά της, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η κατασκευή του σταθμού θα συμβάλει στην αναβάθμιση και την καλύτερη εξυπηρέτηση της περιοχής.

Στο δημοσίευμα φιλοξενούνται και οι απόψεις του κοινωνιολόγου Νίκου Σουλιώτη, από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών. Ο ίδιος εκτιμά ότι οι αλλαγές στα Εξάρχεια δεν αποτελούν αποκλειστικά αποτέλεσμα της ανάπτυξης του τουρισμού και της αγοράς ακινήτων.

Αναφέρεται στην έννοια της «εκδικητικής πόλης», υποστηρίζοντας ότι οι κρατικές πολιτικές στην περιοχή συνδέονται με την επιβολή κοινωνικής πειθαρχίας και ελέγχου.

Κατά την άποψή του, η κινητοποίηση για τη διάσωση της «Μουριάς» αποτελεί μια προσπάθεια υπεράσπισης της ιστορικής ταυτότητας και του τρόπου ζωής της γειτονιάς.

«Δεν κλείνει μόνο ένα καφενείο, χάνεται η μνήμη μιας ολόκληρης εποχής»

Ο Guardian επισημαίνει ότι το κλείσιμο της «Μουριάς» αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου, καθώς τα παραδοσιακά καφενεία εξαφανίζονται σταδιακά από πολλές περιοχές της Ελλάδας.

Σε χωριά και πόλεις, χώροι που αποτελούσαν επί δεκαετίες το κέντρο της κοινωνικής ζωής κλείνουν, παρά τη συνεχή ανάπτυξη σύγχρονων καφετεριών.

Για τη Μαρία Τσάμπρα, πρώην εργαζόμενη στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» και παλιά θαμώνα της «Μουριάς», η απώλεια του καφενείου συνδέεται με τη σταδιακή εξαφάνιση της συλλογικής μνήμης.

Όπως υποστηρίζει, η μεταμόρφωση των Εξαρχείων σε μια περιοχή όπου κυριαρχεί η εμπορική αξιοποίηση των ακινήτων απειλεί να σβήσει σημαντικά στοιχεία της ιστορίας τους.

Η ίδια εκφράζει την άποψη ότι επιχειρείται μια αναθεώρηση του παρελθόντος, ωστόσο εμφανίζεται βέβαιη πως οι αναμνήσεις των ανθρώπων που έζησαν τη «Μουριά» δεν πρόκειται να χαθούν.

«Στη Μουριά βρήκαμε ένα καταφύγιο και δεν πρόκειται να το ξεχάσουμε σύντομα», δηλώνει.

Με το οριστικό κλείσιμο του ιστορικού καφενείου, τα Εξάρχεια αποχαιρετούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τους στέκια.

Και όπως αποτυπώνει το αφιέρωμα του Guardian, η «Μουριά» δεν ήταν απλώς ένα μέρος για καφέ και τσίπουρο. Ήταν ένας ζωντανός χώρος ιστορίας, κοινωνικής συνύπαρξης και συλλογικής μνήμης, που πλέον περνά οριστικά στο παρελθόν.