Δεκαπενταύγουστος: Από την Τήνο στη Σουμελά – Τα μεγάλα προσκυνήματα

Σε κάθε γωνιά της χώρας, από τα ξωκλήσια στα βουνά μέχρι τις ιστορικές εκκλησίες στα νησιά, χιλιάδες πιστοί συρρέουν για να ανάψουν ένα κερί, να προσκυνήσουν τις ιερές εικόνες και να συμμετάσχουν στις λιτανείες και τα πανηγύρια.

Παναγία της Τήνου

Στη Χώρα της Τήνου χτυπά η καρδιά της ορθόδοξης Ελλάδας κάθε Δεκαπενταύγουστο. Πρόκειται για το πλέον αναγνωρίσιμο και λαοφιλές προσκύνημα της χώρας, του οποίου η ιστορία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη νεότερη ελληνική ιστορία και τη θυσία του καταδρομικού «Έλλη» που τορπιλίστηκε στο λιμάνι του νησιού το 1940. Η εικόνα της Μεγαλόχαρης θεωρείται πηγή αστείρευτων θαυμάτων. Το πλέον χαρακτηριστικό έθιμο που προκαλεί συγκίνηση σε κάθε παρευρισκόμενο είναι η διαδρομή των πιστών: δεκάδες άνθρωποι, εκπληρώνοντας κάποιο προσωπικό τάμα, ανεβαίνουν γονατιστοί τον ειδικά στρωμένο ανηφορικό δρόμο από το λιμάνι μέχρι τον μεγαλοπρεπή ναό. Η λιτάνευση της εικόνας υπό τους ήχους των εμβατηρίων του Πολεμικού Ναυτικού προσδίδουν επίσημο και ταυτόχρονα κατανυκτικό χαρακτήρα στις εκδηλώσεις.

 Παναγία Σουμελά (Βέρμιο Ημαθίας)

Στις πλαγιές του Βερμίου, κοντά στο χωριό Καστανιά της Ημαθίας, βρίσκεται το πνευματικό καταφύγιο και το σημείο αναφοράς του απανταχού Ποντιακού Ελληνισμού. Η Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά φιλοξενεί την ιστορική και θαυματουργή εικόνα που, σύμφωνα με την παράδοση, ιστορήθηκε από τον ίδιο τον Ευαγγελιστή Λουκά. Η εικόνα διασώθηκε από τον Πόντο το 1931 και το 1952 θρονιάστηκε οριστικά στο νέο της καταφύγιο στο Βέρμιο.

Κάθε χρόνο, ο Δεκαπενταύγουστος στο Βέρμιο μετατρέπεται σε μια μεγάλη συνάντηση μνήμης και πολιτισμού. Πλήθος ποντιακών σωματείων δίνουν το «παρών», ενώ μετά την αρχιερατική θεία λειτουργία ακολουθούν παραδοσιακοί χοροί, τραγούδια και το καθιερωμένο μοίρασμα του παραδοσιακού ποντιακού φαγητού (σουρβά). Εδώ, η πίστη σμίγει ανεξίτηλα με την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά.

Παναγία Εκατονταπυλιανή (Πάρος)

Στην Παροικιά της Πάρου δεσπόζει ένα από τα σημαντικότερα και πληρέστερα διατηρημένα παλαιοχριστιανικά μνημεία ολόκληρης της Νησιωτικής Ελλάδας και της Μεσογείου. Η Παναγία η Εκατονταπυλιανή (ή Εκατονταπυλιανή), χτισμένη κατά την παράδοση με εντολή της Αγίας Ελένης, αποτελεί αρχιτεκτονικό και θρησκευτικό κόσμημα. Οι εορτασμοί στο νησί συνδυάζουν τη βυζαντινή μεγαλοπρέπεια με τη νησιώτικη λεβεντιά. Μετά την περιφορά της επιβλητικής εικόνας στους δρόμους της Παροικιάς, το επίκεντρο μεταφέρεται στο γραφικό λιμάνι. Εκεί, δεκάδες καΐκια με αναμμένα βεγγαλικά πραγματοποιούν την αναπαράσταση της επιστροφής των πειρατών, ενώ η νύχτα γίνεται μέρα από τα πυροτεχνήματα και το γλέντι συνεχίζεται μέχρι πρωίας με νησιώτικους σκοπούς.

Παναγία Κρεμαστή και Χαρακιά (Ρόδος)

Στο «νησί των Ιπποτών», τη Ρόδο, η χάρη της Παναγίας τιμάται με ιδιαίτερη λαμπρότητα σε δύο κομβικά σημεία. Η Παναγία Κρεμαστή φιλοξενεί ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ζωντανά πανηγύρια ολόκληρου του συμπλέγματος των Δωδεκανήσων, προσελκύοντας χιλιάδες επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Παράλληλα, στη Μονή της Παναγίας Χαρακιάς, κοντά στην περιοχή του Λάρδου, αναβιώνει μια πιο αυθεντική και δωρική μορφή λατρείας. Πολλοί πιστοί ξεκινούν ημέρες πριν με τα πόδια, διανύοντας μεγάλες αποστάσεις, για να κατασκηνώσουν στον περιβάλλοντα χώρο του μοναστηριού. Η διαμονή στην ύπαιθρο και η συμμετοχή στις καθημερινές ακολουθίες συνθέτουν μια σπάνια εμπειρία συλλογικής ευλάβειας.

Παναγία Μικροκάστρου (Σιάτιστα Κοζάνης)

Στο Μικρόκαστρο του Δήμου Βοΐου στην Κοζάνη, το ιστορικό μοναστήρι που χρονολογείται από τον 18ο αιώνα γράφει τη δική του ξεχωριστή ιστορία. Η εικόνα της Παναγίας θεωρείται προστάτιδα ολόκληρης της Δυτικής Μακεδονίας και συγκεντρώνει χιλιάδες προσκυνητές.

Το στοιχείο που κάνει το συγκεκριμένο προσκύνημα να διαφέρει από κάθε άλλο στην ελληνική επικράτεια είναι το μοναδικό έθιμο των «Καβαλάρηδων της Σιάτιστας». Από νωρίς το πρωί της γιορτής, οι ντόπιοι αναβάτες, φορώντας παραδοσιακές φορεσιές και ιππεύοντας στολισμένα άλογα, διανύουν την απόσταση μέχρι το μοναστήρι για να προσκυνήσουν. Η επιστροφή τους στη Σιάτιστα σηματοδοτεί την έναρξη ενός από τα πιο αυθεντικά μακεδονικά γλέντια, με τα χάλκινα όργανα να παιανίζουν ασταμάτητα.

Η Παναγιά της ελληνικής περιφέρειας

Στο Μαρκόπουλο της Κεφαλονιάς, η «Παναγία η Φιδούσα» προσελκύει το ενδιαφέρον λόγω της εμφάνισης των μικρών, ακίνδυνων φιδιών με τον σταυρό στο κεφάλι. Στην Αγιάσο της Λέσβου, οι προσκυνητές διανύουν με τα πόδια 25 χιλιόμετρα από την πόλη της Μυτιλήνης. Τέλος, στην Άνω Μερά της Μυκόνου, η Παναγία Τουρλιανή υπενθυμίζει ότι η κυκλαδίτικη παράδοση παραμένει ζωντανή πίσω από τα φώτα της τουριστικής προβολής.