Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα επανεξελέγη την Κυριακή (25/10) για μια ιστορική τέταρτη θητεία, αλλά ο ηττημένος αντίπαλός του και σύμμαχος του Τραμπ, ο γερουσιαστής Φλάβιο Μπολσονάρου, ακολουθώντας τα βήματα του φυλακισμένου πατέρα του, δήλωσε ότι δεν θα αποδεχτεί τα αποτελέσματα της κάλπης και ότι θα προσφύγει στη δικαιοσύνη.
Η νίκη του Λούλα διέψευσε τις δημοσκοπήσεις, ενώ παράλληλα έβαλε«φρένο» σε ένα κύμα δεξιών εκλογικών νικών σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική. Υπολειπόταν του Μπολσονάρου στον πρώτο γύρο, αλλά κατάφερε να πείσει τους ψηφοφόρους να προσέλθουν υπέρ του στον δεύτερο γύρο.
Ο γιος του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρου, αμφισβήτησε την δικαστική απόφαση με την οποία παρατάθηκε κατά δύο ώρες η ψηφοφορία και δήλωσε πως θα ζητήσει την ακύρωση του αποτελέσματος. «Είναι αδύνατον να αναγνωριστούν τα αποτελέσματα των εκλογών, δεδομένων των συνθηκών υπό τις οποίες εξελίχθηκαν τα πράγματα», τόνισε.
Την ίδια ώρα πάντως, οι παγκόσμιοι ηγέτες συσπειρώθηκαν γρήγορα πίσω από τη νίκη του Λούλα, με τα συγχαρητήρια να καταφθάνουν από την ΕΕ, το Μεξικό, τη Γαλλία, τον Καναδά, την Ινδία και τη Ρωσία. Μόνο, η κυβέρνηση Τραμπ παρέμεινε σιωπηλή.
Οι αγορές αντέδρασαν νευρικά, καθώς επαναξιολόγησαν τις δημοσιονομικές προοπτικές της Βραζιλίας υπό τον Λούλα, οδηγώντας τα περιουσιακά στοιχεία της χώρας σε απότομη πτώση.
Υποστηρικτές του Λούλα ντα Σίλβα πανηγυρίζουν για τη νίκη του στις εκλογές. REUTERS/Jean Carniel
Η κλίμακα της ήττας του Μπολσονάρου, με τον γερουσιαστή να υπολείπεται του Λούλα κατά περισσότερες από 4 εκατομμύρια ψήφους, καθιστά απίθανο να ευοδωθούν οι προσπάθειές του να ακυρώσει την ψηφοφορία, σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το Reuters.
Διαβάστε Επίσης
Η αίτησή του υπονομεύεται επίσης από το γεγονός ότι η προεκλογική του εκστρατεία ζήτησε επίσης παράταση της ψηφοφορίας λόγω των ισχυρών βροχοπτώσεων στον συντηρητικό νότο. Ωστόσο, η άρνηση του Μπολσονάρου να παραδεχθεί την ήττα θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα κύμα διαμαρτυριών σε μια χώρα όπου η εμπιστοσύνη στο εκλογικό σύστημα και στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης έχει κλονιστεί τα τελευταία χρόνια.
Ο Ζαΐρ Μπολσονάρου βύθισε τη Βραζιλία σε μια βαθιά δημοκρατική κρίση μετά τις εκλογές του 2022, όταν οι υποστηρικτές του εισέβαλαν σε κυβερνητικά κτίρια διαμαρτυρόμενοι για το αποτέλεσμα. Αργότερα καταδικάστηκε σε κάθειρξη 27 ετών για σχεδιασμό πραξικοπήματος.
Συγχαρητήρια στον Λούλα
Καθώς ο Μπολσονάρου αμφισβητούσε το αποτέλεσμα στο εσωτερικό, οι ξένοι ηγέτες έσπευσαν να αναγνωρίσουν τη νίκη του Λούλα. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι η Γαλλία και η Βραζιλία είχαν «πολλά να χτίσουν μαζί», ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι «η δημοκρατία και ο πολυμερισμός κέρδισαν στη Βραζιλία».
Το Κρεμλίνο επίσης χαιρέτισε την επανεκλογή του Λούλα και τον επαίνεσε για τη συμβολή του στις διμερείς σχέσεις και στο BRICS. Ο ορόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι συνεχάρη τον αριστερό ηγέτη για τα «αξιοσημείωτα εκλογικά αποτελέσματα» και δήλωσε ότι προσβλέπει στην επέκταση της συνεργασίας.
Αξιοσημείωτες απουσίες ήταν ο Λευκός Οίκος και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ, που δεν σχολίασαν άμεσα, όπως και ο Αργεντινός πρόεδρος Χαβιέρ Μιλέι.
Το αποτέλεσμα αναμένεται να απογοητεύσει την κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ηγήθηκε μιας εκστρατείας για την επιστροφή των Μπολσονάρου στην εξουσία.
Αμέτρητες οι προκλήσεις για τον Λούλα
Ο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα πανηγυρίζει τη νίκη του στις εκλογές της Βραζιλίας. REUTERS/Brian Snyder
Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, ο Λούλα επεσήμανε το ιστορικό του στη μείωση της φτώχειας και της ανισότητας, υπογραμμίζοντας παράλληλα τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα ανεργίας, αναλφαβητισμού και αποψίλωσης των δασών, αλλά η τέταρτη θητεία του είναι γεμάτη προκλήσεις.
Θα πρέπει να συνεργαστεί με ένα Κογκρέσο γεμάτο από συμμάχους του Μπολσονάρου, μετά από μια έξαρση της δεξιάς ψήφου που αναμόρφωσε το νομοθετικό σώμα της Βραζιλίας υπέρ των εχθρών του προέδρου.
Η οικονομία της Βραζιλίας έχει ξεπεράσει τις προσδοκίες τα τελευταία χρόνια, αλλά το αυξανόμενο χρέος και τα βαθιά ριζωμένα δομικά προβλήματα θα μπορούσαν να περιπλέξουν την τέταρτη θητεία του αριστερού προέδρου Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, η οποία ξεκινά τον Ιανουάριο.
Εκτόξευση του χρέους
Το δημόσιο χρέος της Βραζιλίας έχει αυξηθεί κατά περισσότερες από 10 ποσοστιαίες μονάδες κατά τη διάρκεια της τρέχουσας θητείας του Λούλα, φθάνοντας πάνω από το 82% του ΑΕΠ, εκτοξεύοντας το κόστος δανεισμού. Η βασική αιτία είναι χρόνια αυξανόμενων υποχρεωτικών δαπανών, αφήνοντας λιγότερο από το 8% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού προσαρμόσιμο.
Ο Λούλα έχει στείλει μεικτά δημοσιονομικά σήματα, απορρίπτοντας κατά καιρούς τις ανησυχίες για το χρέος ως «ανοησίες», ενώ υποστηρίζει ότι η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη θα λύσει το πρόβλημα.
Η ομάδα του έχει δεσμευτεί να διατηρήσει τους τρέχοντες δημοσιονομικούς κανόνες της κυβέρνησης, οι οποίοι θέτουν όρια στην αύξηση των δαπανών και στόχους για το πρωτογενές ισοζύγιο και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα τους αυστηροποιήσει.
Η επίτευξη αυτών των στόχων θα είναι δυσκολότερη δεδομένης της υπόσχεσης του Λούλα να αυξήσει τον κατώτατο μισθό ταχύτερα από τον πληθωρισμό, γεγονός που αυξάνει επίσης το κόστος των συντάξεων, αφού έχει ήδη αυξήσει τα κοινωνικά επιδόματα και έχει υποσχεθεί νέες δαπάνες.
Υψηλά επιτόκια και επίμονος πληθωρισμός
Ακόμη και με τα επιτόκια στο 13,75%, ο ετήσιος πληθωρισμός της Βραζιλίας στο 4,6% παραμένει πάνω από το εύρος ανοχής της κεντρικής τράπεζας από 1,5% έως 4,5%. Η κεντρική τράπεζα προχώρησε στην πέμπτη συνεχόμενη μείωση των επιτοκίων τον περασμένο μήνα εν μέσω αυξανόμενων ενδείξεων οικονομικής επιβράδυνσης, αλλά οι αγορές αναμένουν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει πάνω από τον επίσημο στόχο του 3% έως αργά το 2029.
Το πρόγραμμα του Λούλα υπόσχεται χαμηλότερα επιτόκια μέσω της δημοσιονομικής πειθαρχίας που προστατεύει τα κοινωνικά προγράμματα, αλλά οι περισσότεροι οικονομολόγοι λένε ότι τα επιτόκια θα πέσουν ταχύτερα μόνο εάν η Βραζιλία μειώσει τις δαπάνες, και δεν είναι σαφές πώς θα συνδυάσει τα δύο.
Τα χρέη νοικοκυριών κι επιχειρήσεων
Ένα ρεκόρ σχεδόν 84 εκατομμυρίων Βραζιλιάνων και 9,3 εκατομμυρίων επιχειρήσεων καθυστερούν τις πληρωμές χρέους, καθώς τα υψηλά επιτόκια πλήττουν την οικονομία. Αυτό έχει τροφοδοτήσει τη δημόσια δυσαρέσκεια παρά τους ισχυρούς δείκτες, όπως η ιστορικά χαμηλή ανεργία και η αύξηση των μισθών που ξεπερνά τον πληθωρισμό.
Ο Λούλα σχεδιάζει έναν νέο γύρο ελάφρυνσης του χρέους, αυτή τη φορά μέσω αγορών σε μειωμένη τιμή προβληματικών δανείων νοικοκυριών από τράπεζες, συν τη διαγραφή φορολογικού χρέους για ορισμένους ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με αναλυτές, τέτοια μέτρα προσφέρουν μόνο προσωρινή ανακούφιση.
Η κυβέρνηση συζήτησε επίσης με την κεντρική τράπεζα τρόπους για να περιορίσει τη βαριά χρήση εύκολου αλλά ακριβού πιστωτικού χρήματος, όπως οι πιστωτικές κάρτες και τα ακάλυπτα καταναλωτικά δάνεια, αν και δεν έχει δώσει λεπτομέρειες για καμία πρόταση.
Δύσκολο έργο στις μεταρρυθμίσεις
Ο Φλάβιο Μπολσονάρου REUTERS/Adriano Machado
Ο Λούλα πιθανότατα θα δυσκολευτεί να προωθήσει την οικονομική του ατζέντα μέσω του Κογκρέσου, αφού οι ψηφοφόροι εξέλεξαν το πιο συντηρητικό νομοθετικό σώμα από την επιστροφή της Βραζιλίας στη δημοκρατία τη δεκαετία του 1980.
Αν και νίκησε τον δεξιό γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρου στον δεύτερο γύρο των εκλογών, το Φιλελεύθερο Κόμμα του Μπολσονάρου και οι σύμμαχοι του πρόκειται να ελέγξουν και τα δύο σώματα.
Οι συνεργάτες του Λούλα έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα συνεχίσουν να πιέζουν για τον περιορισμό των φορολογικών απαλλαγών, αλλά οι νομοθέτες έχουν αντισταθεί επανειλημμένα σε μέτρα που αυξάνουν την πραγματική φορολογική επιβάρυνση.
Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας θητείας του, ο Λούλα δυσκολεύτηκε να διορίσει πρόσωπα και να κερδίσει την έγκριση της Γερουσίας γι’ αυτούς σε βασικούς θεσμούς, συμπεριλαμβανομένου του Ανωτάτου Δικαστηρίου, της κεντρικής τράπεζας, της ρυθμιστικής αρχής κινητών αξιών και της επιτροπής ανταγωνισμού, και αυτό πιθανότατα θα είναι ακόμα πιο δύσκολο στο μέλλον με τη στροφή του Κογκρέσου προς τα δεξιά.
Αβεβαιότητα για τη φορολογική μεταρρύθμιση
Ο Λούλα κέρδισε την έγκριση του Κογκρέσου το 2023 για μια σαρωτική αναμόρφωση των φόρων κατανάλωσης της Βραζιλίας, και ένας νέος φόρος προστιθέμενης αξίας πρόκειται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο.
Με λιγότερους από τρεις μήνες να απομένουν, η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη αποκαλύψει τον πραγματικό συντελεστή, τον οποίο ανεξάρτητοι αναλυτές εκτιμούν ότι θα κυμανθεί γύρω στο 28%.
Φοβούμενη μια αρνητική αντίδραση κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, η κυβέρνηση απέφυγε επίσης να αποστείλει στο Κογκρέσο νομοσχέδιο για τη ρύθμιση ενός νέου φόρου σε προϊόντα που θεωρούνται επιβλαβή για την υγεία ή το περιβάλλον, όπως τα τσιγάρα και το αλκοόλ.
Αυτή η καθυστέρηση θα μπορούσε να καθυστερήσει τα έσοδα από τον φόρο και έχει τροφοδοτήσει κριτική για τον χειρισμό της φορολογικής πολιτικής από την κυβέρνηση.
