«Βιβλιοθεραπεία» στην εποχή των 9 δευτερολέπτων

Η τεχνολογία φέρνει πρωτοφανείς προκλήσεις στην ανάγνωση, ωστόσο η «βιβλιοθεραπεία» καταφέρνει να βρίσκει ολοένα και περισσότερους φίλους. Η «βιβλιοθεραπεία» αντιμετωπίζεται ως η νέα τάση, το καινούργιο μέσο για τη βελτίωση της ευεξίας των ανθρώπων. Βιβλία μυθοπλασίας και αυτοβοήθειας λειτουργούν ως «οδηγός» αντιμετώπισης των δυσκολιών της ζωής, ακόμη και για τη θεραπεία παθήσεων ψυχικής υγείας.

Παρότι τα οφέλη του βιβλίου δεν έχουν εξεταστεί διεξοδικά, οι υποστηρικτές της «βιβλιοθεραπείας» υποστηρίζουν πως οι κόσμοι και οι εικόνες που ξεπηδούν από τις σελίδες μπορούν να βοηθήσουν τους αναγνώστες να διαχειριστούν συναισθήματα, να ανακαλύψουν στρατηγικές αντιμετώπισης διαφόρων καταστάσεων ή απλώς να ξεφύγουν στιγμιαία από τα καθημερινά προβλήματά τους.

Αγχος και στρες

Οπως έγραψαν δύο ερευνητές σε άρθρο τους στην επιθεώρηση «The Lancet», η ανάγνωση σπουδαίων λογοτεχνικών βιβλίων «μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του στρες και του άγχους». Οι επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ότι, σε σύγκριση με όσους δεν διαβάζουν, οι άνθρωποι που διαβάζουν τακτικά τείνουν να είναι λιγότερο αγχωμένοι, καταθλιπτικοί και μοναχικοί, πιο κοινωνικοί και με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ίσως ακόμη και να ζουν περισσότερο, όπως σημειώνει η ψυχολόγος Τζούλια Ποέριο του Πανεπιστημίου του Σάσεξ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οπως διερωτάται η Ποέριο, «όντως η ανάγνωση μυθοπλασίας ενισχύει την ευημερία ή απλώς οι άνθρωποι με ευημερία τείνουν να είναι άνθρωποι που διαβάζουν;».

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ακαδημαϊκοί βλέπουν τον περιορισμό της ανάγνωσης βιβλίων ως το κλείσιμο της «Παρένθεσης του Γουτεμβέργιου» και την κυριαρχία των social media ως το άνοιγμα της «Παρένθεσης του Ζάκερμπεργκ» ΤΖΟΣΟΥΑ ΡΟΘΜΑΝ Αρθρογράφος του «New Yorker»

Κάποιοι εντοπίζουν τις ρίζες της «βιβλιοθεραπείας» στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν βιβλία μυθοπλασίας και μη μυθοπλασίας χρησιμοποιήθηκαν προκειμένου να απαλύνουν τον πόνο και το τραύμα των στρατιωτών. Από το 2013, το πρόγραμμα «Reading Well» του βρετανικού μη κερδοσκοπικού οργανισμού «The Reading Agency» επιμελείται λίστες βιβλίων για άτομα με παθήσεις όπως η άνοια ή η κατάθλιψη. Το κοινό έχει πρόσβαση σε περισσότερα από 15,5 εκατομμύρια βιβλία, ηλεκτρονικά βιβλία και ηχητικά βιβλία από το 2013 χάρη στις πρωτοβουλίες του Οργανισμού Ανάγνωσης στη Βρετανία. Το 92% των ερωτηθέντων ενηλίκων υποστήριξε ότι ήταν ευεργετική η ανάγνωση βιβλίων για την υγεία του.

«Τι διαβάζεις και γιατί;», αναρωτιόταν πρόσφατα ο Τζόσουα Ρόθμαν στην εβδομαδιαία στήλη του στον «New Yorker», αναλύοντας τη στροφή από τα βιβλία του Στίβεν Κινγκ στη θέαση του «Stranger Things», στην κατάρρευση της «παραδοσιακής» ανάγνωσης που συνδέεται με την άνθηση της γρήγορης πληροφορίας στην ψηφιακή εποχή.

Οι αναγνώστες μειώνονται. Το 2023, το Εθνικό Ιδρυμα Τεχνών των ΗΠΑ ανέφερε ότι, κατά την προηγούμενη δεκαετία, το ποσοστό των ενηλίκων που διάβαζαν τουλάχιστον ένα βιβλίο τον χρόνο είχε μειωθεί από το 55% στο 48%. Αυτή είναι μια αλλαγή, αλλά όχι τόσο εντυπωσιακή όσο αυτή που καταγράφηκε στους εφήβους. Το Εθνικό Κέντρο Εκπαιδευτικών Στατιστικών των ΗΠΑ διαπίστωσε ότι, κατά την ίδια περίοδο περίπου, ο αριθμός των 14χρονων που διάβαζαν σε ημερήσια βάση οτιδήποτε εκτός της σχολικής ύλης μειώθηκε από 27% σε 14%.

Διαμαρτυρίες

Παράλληλα, έχουν γίνει σχεδόν μονότονες οι διαμαρτυρίες πανεπιστημιακών καθηγητών για τη χρήση των κινητών τηλεφώνων και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στα αμφιθέατρα. Η προσοχή των φοιτητών διασπάται έπειτα από μερικά λεπτά και δυσκολεύονται να μελετήσουν οτιδήποτε περίπλοκο ή εκτεταμένο.

Τις τελευταίες δεκαετίες, οι ακαδημαϊκοί βλέπουν τον περιορισμό της ανάγνωσης ως το κλείσιμο της «Παρένθεσης του Γουτεμβέργιου», της εποχής της τυπωμένης πληροφορίας, αναφέρει ο Ρόθμαν, ο οποίος πλέον κάνει λόγο για την «Παρένθεση του Ζάκερμπεργκ». Πρόκειται, ουσιαστικά, για την εποχή που η προσοχή μας διαρκεί εννέα δευτερόλεπτα και καθορίστηκε, κυρίως, από την επιρροή που άσκησε το facebook και στη συνέχεια το TikTok και τα υπόλοιπα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.