Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν «εκτεταμένες επιχειρήσεις μάχης» στο Ιράν το Σάββατο το πρωί, λίγο μετά την επίθεση του Ισραήλ στην Τεχεράνη. Μέσα σε λίγες ώρες από τις επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ, οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν φέρονται να προειδοποίησαν τα δεξαμενόπλοια στο Στενό του Χορμούζ ότι κανένα πλοίο δεν θα επιτραπεί να περάσει από την πιο κρίσιμη θαλάσσια οδό για το εμπόριο πετρελαίου παγκοσμίως.

Το Ιράν δεν έχει επιβεβαιώσει επισήμως τον αποκλεισμό του στενού, κάτι που θα συνιστούσε πρωτοφανή κλιμάκωση στην περιοχή, αλλά τα πλοία φαίνεται να αποφεύγουν το στενό μετά από επίθεση σε πλοίο ανοικτά του Ομάν. Τουλάχιστον 150 δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν αργό πετρέλαιο, υγροποιημένο φυσικό αέριο και πετρελαϊκά προϊόντα αγκυροβόλησαν σε ανοιχτά νερά του Κόλπου πέρα από το στενό την Κυριακή, όπως ανέφερε το Reuters.

Αν η παύση συνεχιστεί, θα μπορούσε να μπλοκάρει έως και 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως από την άφιξή τους στους προορισμούς τους.

Στο χειρότερο σενάριο, οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να εκτοξευθούν από περίπου 67 δολάρια το βαρέλι την Παρασκευή σε 100 δολάρια. Αυτό θα δημιουργούσε προβλήματα για πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, που ήδη παλεύουν να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις του πληθωρισμού στην ανάπτυξη και την παραγωγικότητα, αφήνοντας τα νοικοκυριά αντιμέτωπα με κρίση κόστους ζωής.

Ο Bjarne Schieldrop, επικεφαλής αναλυτής εμπορευμάτων στην SEB, δήλωσε: «Έχει γίνει πλέον σαφές ότι πρόκειται για το μεγαλύτερο μπλοφ στην ιστορία και έχει αποτύχει δραματικά. Τώρα είναι δύσκολο για τον Τραμπ να υποχωρήσει και να αποσύρει όλα τα πολεμικά πλοία και τα μαχητικά αεροσκάφη χωρίς να χάσει την αξιοπρέπεια του».

Πόσο πετρέλαιο διαθέτει το Ιράν;

Το Ιράν διαθέτει τα τέταρτα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο, περίπου 170 δισεκατομμύρια βαρέλια ή περίπου 9% της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου. Ακολουθεί μόνο τη Βενεζουέλα, τη Σαουδική Αραβία και τον Καναδά.

Είναι ο τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον ΟΠΕΚ και ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς αργού πετρελαίου παγκοσμίως. Διαθέτει επίσης τα δεύτερα μεγαλύτερα αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου στον κόσμο, περίπου το ένα έκτο της παγκόσμιας παραγωγής.

Η παραγωγή του είχε μειωθεί λόγω δεκαετιών πολιτικής αναταραχής, πολέμου και κυρώσεων από περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 1974 σε περίπου 3,5 εκατομμύρια βαρέλια. Τους τελευταίους μήνες η παραγωγή του έχει φτάσει σε ιστορικά υψηλά, παρά τις αμερικανικές κυρώσεις και τις ισραηλινές επιδρομές, χάρη στις στενές σχέσεις με την Κίνα, που εισάγει περίπου το 90% του ιρανικού αργού.

Παρά το γεγονός ότι οι ιρανικές εξαγωγές αντιπροσωπεύουν μόνο το 3-4% της παγκόσμιας αγοράς, η σημασία του Ιράν για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου υπερβαίνει τη δική του παραγωγή, σύμφωνα με ειδικούς.

Ο Jorge León, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης στην Rystad Energy, δήλωσε: «Το γεωπολιτικό βάρος της χώρας βασίζεται στη στρατηγική της θέση, στην επιρροή της στις περιφερειακές δυναμικές ασφαλείας και στην ικανότητά της να διαταράσσει κρίσιμες υποδομές ενέργειας και οδούς μεταφοράς».

Γιατί το Στενό του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικό;

Το Στενό του Χορμούζ είναι μία από τις πιο σημαντικές αρτηρίες για το παγκόσμιο εμπόριο. Περίπου το 20% όλων των προμηθειών πετρελαίου και περίπου το 20% των θαλάσσιων μεταφορών φυσικού αερίου διέρχονται από αυτό.

Βρίσκεται μεταξύ Ομάν και Ιράν και συνδέει τον Κόλπο βόρεια με τον Κόλπο του Ομάν νότια και τη Θάλασσα της Αραβίας. Στο στενότερο σημείο του είναι μόλις 33 χιλιόμετρα πλάτος, με τις λωρίδες πλοήγησης μόνο 3 χιλιόμετρα πλάτος σε κάθε κατεύθυνση.

Αυτό το σημείο αποτελεί κρίσιμη «στενωπό» για την παράδοση πετρελαίου από χώρες του ΟΠΕΚ προς πελάτες στην Ασία. Οι επιλογές παράκαμψης του στενού είναι περιορισμένες.

Θα κλείσει επισήμως το Ιράν το στενό;

Για χρόνια, η Τεχεράνη προειδοποιούσε ότι θα μπορούσε να κλείσει το στενό ως αντίποινα σε στρατιωτική επίθεση, αλλά δεν προχώρησε σε παρατεταμένο αποκλεισμό.

Ο León σημείωσε ότι το Ιράν έχει πλέον αντιδράσει με «πολύ πιο επιθετικό και εκτεταμένο τρόπο από ό,τι σε προηγούμενες ανταλλαγές», κάτι που «σηματοδοτεί μια δομική διεύρυνση της σύγκρουσης πέρα από περιορισμένες ή συμβολικές επιθέσεις».

Ο Ajay Parmar, διευθυντής της ICIS, δήλωσε: «Το κλείσιμο του στενού θα ήταν μέτρο έσχατης ανάγκης για το Ιράν. Θα το περιμέναμε μόνο σε σενάριο ανοιχτού πολέμου».

Ωστόσο, με τα δεξαμενόπλοια αγκυροβολημένα και τα πληρώματα να περιμένουν εκτός στενού, οι επιπτώσεις στο εμπόριο γίνονται ήδη αισθητές. Ο León πρόσθεσε: «Είτε το στενό κλείσει με τη βία είτε γίνει μη προσβάσιμο λόγω αποφυγής κινδύνου, ο αντίκτυπος στις ροές είναι ουσιαστικά ο ίδιος».

Τα δεξαμενόπλοια σε αναμονή περιλαμβάνουν ένα πλοίο της Centrica (ιδιοκτήτης της British Gas) με φορτίο LNG από το Κατάρ, προορισμός του οποίου δεν είναι σαφής, αλλά πιθανόν να κατευθυνόταν προς την Ασία. Ένα νιγηριανό πλοίο που θα έφτανε στο Κατάρ στις 5 Μαρτίου για εισαγωγή LNG στην Ευρώπη ακύρωσε το ταξίδι πριν φτάσει στο στενό.

Η Tamsin Hunt, ανώτερη αναλύτρια της S-RM, δήλωσε: «Το πλήρες κλείσιμο του στενού θα ήταν καταστροφικό για την ίδια την ιρανική οικονομία, καθώς θα σήμαινε τη διακοπή όλων των εξαγωγών πετρελαίου και άλλων αγαθών. Το Ιράν πιθανότατα θα έκλεινε το στενό μόνο ως έσχατη λύση αν θεωρούσε ότι απειλείται η επιβίωση του καθεστώτος».

Ο Parmar είπε ότι ο Donald Trump θα ήθελε να αποφύγει μια κλιμάκωση που θα εκτόξευε τις τιμές του πετρελαίου, αυξάνοντας το κόστος για τους Αμερικανούς ψηφοφόρους πριν τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Ωστόσο, το πλήρες κλείσιμο δεν είναι η μόνη επιλογή του Ιράν. Η Hunt τόνισε: «Τα πλοία θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν παρεμβολές σήματος, κατακρατήσεις πλοίων και πληρωμάτων, προειδοποιητικές βολές και ναρκοθέτηση που θα εμπόδιζε εν μέρει το στενό. Ακόμη και μικρές διαταραχές θα είχαν τεράστιο αντίκτυπο στον παγκόσμιο πετρελαϊκό τομέα, με καθυστερήσεις, παρακάμψεις και αυξημένα κόστη ασφάλισης και μεταφοράς, οδηγώντας τις τιμές παγκοσμίως προς τα πάνω».

Τι σημαίνουν οι επιθέσεις των ΗΠΑ για τις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου;

Προ των επιθέσεων, οι παρατηρητές των αγορών πετρελαίου αναμένονταν ότι περιορισμένη στρατιωτική δράση θα προσέθετε περίπου 10 δολάρια στο βαρέλι στην τιμή του πετρελαίου.

Τα χρηματιστήρια πλέον προβλέπουν άνοδο 9% στην τιμή του Brent, στα 73 δολάρια το βαρέλι μόνο τη Δευτέρα. Η Rystad Energy δήλωσε ότι η τιμή θα μπορούσε να εκτοξευθεί έως 20 δολάρια στην αρχή της εβδομάδας, φτάνοντας τα 90 δολάρια το βαρέλι, αν δεν υπάρξει γρήγορη αποκλιμάκωση πριν ξαναρχίσει το χρηματιστήριο πετρελαίου της Νέας Υόρκης στις 11 μ.μ. ώρα Ηνωμένου Βασιλείου.

Μια παρατεταμένη διαταραχή στο Στενό του Χορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει τις τιμές πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι. Ακόμη και σε σενάριο σύντομης και στοχευμένης εκστρατείας των ΗΠΑ, οποιαδήποτε επίθεση στις ιρανικές γραμμές παραγωγής και τροφοδοσίας πετρελαίου θα διαταράξει τις ροές προς τον κύριο εμπορικό εταίρο του Ιράν, την Κίνα, οδηγώντας σε αύξηση των τιμών παγκοσμίως καθώς η Κίνα θα αναζητά εναλλακτικές πηγές.