Τι είναι η «παγίδα του Θουκυδίδη» που ανέφερε ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ στον Τραμπ – Είχε χρησιμοποιήσει τη φράση και με τον Μπάιντεν

Στην αρχική του ομιλία, ο Σι υπογράμμισε ότι η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις γύρω από τη συνάντηση, επισημαίνοντας πως το παγκόσμιο σύστημα βρίσκεται σε φάση έντονων μεταβολών, οι οποίες, όπως είπε, συνιστούν μια ιστορική αναδιάταξη χωρίς προηγούμενο εδώ και έναν αιώνα. Παράλληλα, περιέγραψε το διεθνές περιβάλλον ως ιδιαίτερα ασταθές και περίπλοκο.

Ο Κινέζος ηγέτης σημείωσε ότι η σημερινή συγκυρία αποτελεί καμπή για τις διεθνείς σχέσεις, θέτοντας το ερώτημα αν Πεκίνο και Ουάσιγκτον μπορούν να υπερβούν τις εντάσεις και να οικοδομήσουν ένα νέο μοντέλο συνεργασίας. Όπως ανέφερε, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να συμβάλει στην αντιμετώπιση κοινών παγκόσμιων προκλήσεων και στην ενίσχυση της διεθνούς σταθερότητας.

Κλείνοντας, έθεσε το ζήτημα αν είναι εφικτό οι δύο χώρες, προς όφελος των λαών τους αλλά και της διεθνούς κοινότητας, να χαράξουν μια πιο θετική προοπτική για τις διμερείς τους σχέσεις, χαρακτηρίζοντας τα παραπάνω ως θεμελιώδη ερωτήματα της εποχής που απαιτούν απαντήσεις από τις μεγάλες δυνάμεις.

Εντωμεταξύ οι ασιατικές αγορές εμφανίζουν μικτές τάσεις, καθώς οι επενδυτές αξιολογούν τα συμπεράσματα από τη σύνοδο Τραμπ–Σι. Παράλληλα, ο Τραμπ έφτασε στο Πεκίνο για συνομιλίες με τον Σι σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν, το εμπόριο και τις αμερικανικές πωλήσεις όπλων στην Ταϊβάν. Σε δηλώσεις του υποβάθμισε τις διαφορές με τον Κινέζο ηγέτη για το Ιράν ενόψει της κρίσιμης συνάντησης.

«Είναι τιμή μου που βρίσκομαι μαζί σου. Είναι τιμή μου που είμαι φίλος σου», δήλωσε ο Τραμπ, προσθέτοντας ότι «η σχέση μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ θα είναι καλύτερη από ποτέ».

Από την πλευρά του, ο Σι υιοθέτησε πιο επιφυλακτικό τόνο στις αρχικές του δηλώσεις, εκφράζοντας την ελπίδα οι δύο χώρες να αποφύγουν μια σύγκρουση. Τόνισε ότι η ιστορία και ο κόσμος θέτουν το ερώτημα αν οι δύο πλευρές μπορούν να υπερβούν την «παγίδα του Θουκυδίδη» και να διαμορφώσουν ένα νέο μοντέλο σχέσεων μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.

Ο Κινέζος ηγέτης χρησιμοποίησε έναν όρο που είναι ευρέως γνωστός στη διεθνή πολιτική θεωρία, ο οποίος περιγράφει την ιδέα ότι όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να αντικαταστήσει μια ήδη κυρίαρχη, το αποτέλεσμα συχνά είναι η σύγκρουση ή ο πόλεμος.

«Η συνεργασία ωφελεί και τις δύο πλευρές, ενώ η αντιπαράθεση τις ζημιώνει», ανέφερε ο Σι, προσθέτοντας ότι «οι δύο χώρες πρέπει να είναι εταίροι και όχι αντίπαλοι, να πετυχαίνουν από κοινού ανάπτυξη και κοινή ευημερία και να χαράξουν μια ορθή πορεία για τις σχέσεις μεγάλων δυνάμεων στη νέα εποχή».

Ο Σι έχει αναφερθεί και στο παρελθόν στην «παγίδα του Θουκυδίδη» σε σχέση με τις σινοαμερικανικές σχέσεις, ήδη από το 2014. Την έχει επίσης χρησιμοποιήσει σε μηνύματα προς τον προκάτοχο του Τραμπ, τον Δημοκρατικό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, το 2022 και το 2024. Ωστόσο, η αναφορά του στον όρο κατά την έναρξη μιας επίσκεψης του Τραμπ με εμφανή αισιοδοξία θεωρείται ιδιαίτερα αξιοσημείωτη.

Επίσημη υποδοχή και τελετές

Οι δηλώσεις των δύο ηγετών έγιναν μετά από μια εντυπωσιακή τελετή υποδοχής έξω από τη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, στο επιβλητικό κτίριο που βρίσκεται στην πλατεία Τιενανμέν και στεγάζει το κινεζικό κοινοβούλιο. Πυροβολαρχίες απέδωσαν τιμές, ενώ η μπάντα έπαιξε τον εθνικό ύμνο των ΗΠΑ και της Κίνας.

Ο χώρος ήταν διαμορφωμένος με μεγάλες μαρμάρινες εκτάσεις και κόκκινο χαλί, ενώ στρατιώτες ανάρτησαν αμερικανικές και κινεζικές σημαίες. Παιδιά σχολικής ηλικίας, ντυμένα με έντονα χρώματα, παρουσίασαν τελετουργική υποδοχή, πηδώντας και κουνώντας λουλούδια, ενώ κορίτσια και αγόρια κρατούσαν σημαίες των δύο χωρών κατά τη διέλευση των ηγετών.

Αργότερα, ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος των ΗΠΑ αναμένεται να επισκεφθεί τον Ναό του Ουρανού, ένα θρησκευτικό συγκρότημα του 15ου αιώνα που συμβολίζει τη σχέση ουρανού και γης, ενώ Τραμπ και Σι θα παραστούν επίσης σε επίσημο δείπνο.

Ο Λευκός Οίκος έχει επιμείνει ότι ο Τραμπ δεν θα πραγματοποιούσε το ταξίδι αν δεν είχε ως στόχο την επίτευξη συγκεκριμένων αποτελεσμάτων πριν την αναχώρησή του, υπονοώντας ότι ενδέχεται να υπάρξουν ανακοινώσεις για το εμπόριο, μεταξύ των οποίων πιθανή δέσμευση της Κίνας για αγορά αμερικανικής σόγιας, βοδινού κρέατος και αεροσκαφών. Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ επιδιώκουν επίσης τη δημιουργία ενός Συμβουλίου Εμπορίου με την Κίνα, με σκοπό την αντιμετώπιση των εμπορικών διαφορών μεταξύ των δύο χωρών.

Ωστόσο, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει μέχρι στιγμής δώσει συγκεκριμένες λεπτομέρειες για τα πιθανά αποτελέσματα της τριήμερης επίσκεψης, σε μια περίοδο όπου οι στενές οικονομικές σχέσεις του Πεκίνου με το Ιράν ενδέχεται να περιπλέξουν τις διαπραγματεύσεις.

Εκκρεμούν οικονομικά ζητήματα

Το ταξίδι του Τραμπ πραγματοποιείται τη στιγμή που το Ιράν εξακολουθεί να κυριαρχεί στην εσωτερική πολιτική ατζέντα των ΗΠΑ και ενισχύει τις ανησυχίες για πιθανή επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας, καθώς πλησιάζει η προεκλογική περίοδος για τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, στις οποίες οι Ρεπουμπλικάνοι επιδιώκουν να διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.

Ο πόλεμος ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν έχει οδηγήσει σε ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, εγκλωβίζοντας δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου και προκαλώντας εκτίναξη των τιμών ενέργειας, γεγονός που απειλεί την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη.

Ο μεγάλος χρόνος που θα περάσουν μαζί Τραμπ και Σι θα επιτρέψει εκτενείς συζητήσεις σε ιδιαίτερα σύνθετα ζητήματα, όπως το Ιράν, το εμπόριο, αλλά και την Ταϊβάν, καθώς και μια πιθανή τριμερή συμφωνία για τα πυρηνικά που θα περιλαμβάνει τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία.

Ωστόσο, η επίτευξη ουσιαστικής προόδου πέρα από τις διπλωματικές ευγένειες ενδέχεται να αποδειχθεί δύσκολη.

Στην Ουάσιγκτον, το πολιτικό σκηνικό γύρω από τον πόλεμο έγινε ακόμη πιο περίπλοκο. Οι Ρεπουμπλικάνοι στη Γερουσία μπλόκαραν εκ νέου δημοκρατική νομοθεσία που θα έβαζε τέλος στις εχθροπραξίες στο Ιράν, ενώ η Ρεπουμπλικανή γερουσιαστής της Αλάσκας Λίζα Μέρκοφσκι διαφοροποιήθηκε από το κόμμα της, όντας η τρίτη Ρεπουμπλικανή που ψήφισε κατά της συνέχισης του πολέμου.

Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε σε συνέντευξή του ότι ο Τραμπ θα επιχειρήσει να πιέσει το Πεκίνο να ασκήσει επιρροή στο Ιράν, σημειώνοντας ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα τονίσει πως «οι οικονομίες καταρρέουν λόγω αυτής της κρίσης», με αποτέλεσμα οι καταναλωτές να «αγοράζουν λιγότερα κινεζικά προϊόντα».

Παγίδα του Θουκυδίδη

Η συγκεκριμένη έννοια προέρχεται από τον αρχαίο Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη, ο οποίος περιέγραψε πώς η ραγδαία άνοδος της Αθήνας προκάλεσε ανησυχία στη Σπάρτη, οδηγώντας τελικά σε έναν πόλεμο που θεωρήθηκε σχεδόν αναπόφευκτος.

Ο όρος υιοθετήθηκε αργότερα στη σύγχρονη διεθνή πολιτική ανάλυση από τον καθηγητή του Χάρβαρντ Γκράχαμ Άλισον το 2015, προκειμένου να περιγράψει τις εντάσεις που αναπτύσσονται όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί να ανατρέψει μια ήδη κυρίαρχη. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η συγκεκριμένη δυναμική οδηγεί συχνά σε στρατιωτική σύγκρουση.

Ο Άλισον, εξετάζοντας 16 ιστορικά παραδείγματα τέτοιων ανταγωνισμών σε διάστημα έξι αιώνων, διαπίστωσε ότι τα 12 κατέληξαν σε πόλεμο. Έκτοτε, ο όρος χρησιμοποιείται ευρέως για την περιγραφή των γεωπολιτικών εντάσεων, ιδίως στις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας.

Η «παγίδα του Θουκυδίδη» αποτελεί συχνό σημείο αναφοράς στις τοποθετήσεις του Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος τη χρησιμοποιεί για να τονίσει ότι η Κίνα δεν επιδιώκει την εκτόπιση των ΗΠΑ από την παγκόσμια ηγεσία, προειδοποιώντας ωστόσο ότι μια αντίδραση φόβου από την Ουάσιγκτον θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνη κλιμάκωση και ενδεχόμενη σύγκρουση.