Η Σαουδική Αραβία φέρεται να έβαλε «φρένο» στην ένταξη της Αιγύπτου στη νέα αμυντική συμφωνία με την Τουρκία και το Πακιστάν, παρά τις πιέσεις της Άγκυρας για συμμετοχή του Καΐρου.
Σύμφωνα με τρεις σαουδαραβικές πηγές που μίλησαν στο Middle East Eye υπό καθεστώς ανωνυμίας, το Ριάντ δεν επιθυμεί, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, να ανοίξει την πόρτα της Συμφωνίας της Μέκκας στην Αίγυπτο.
Στο επίκεντρο της στάσης της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στην κυβέρνηση του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, αλλά και η εκτίμηση ότι το Κάιρο δεν διαθέτει πλέον τη στρατηγική και στρατιωτική βαρύτητα που είχε κατά το παρελθόν.
Η Συμφωνία της Μέκκας και η συλλογική άμυνα
Η Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας υπογράφηκε την περασμένη Παρασκευή στην ιερή πόλη και συνδέει τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν με μια ρήτρα συλλογικής άμυνας. Βάσει της συμφωνίας, μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων.
Σαουδάραβες αξιωματούχοι έχουν παρουσιάσει τη συμφωνία ως έναν μηχανισμό που αποσκοπεί στην ενίσχυση των κοινών αμυντικών δυνατοτήτων. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως τα επιχειρησιακά χαρακτηριστικά της, οι ακριβείς προϋποθέσεις ενεργοποίησής της ούτε ο τρόπος με τον οποίο θα παρέχεται στρατιωτική βοήθεια σε περίπτωση κρίσης.
Γιατί το Ριάντ έχει απομακρυνθεί από το Κάιρο
Οι σαουδαραβικές πηγές συνδέουν την απόφαση για την Αίγυπτο με τις εντάσεις που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια στις σχέσεις Ριάντ και Καΐρου. Η Σαουδική Αραβία ήταν ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς υποστηρικτές της κυβέρνησης Σίσι μετά την ανάληψη της εξουσίας το 2013. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται το Middle East Eye, το Ριάντ διέθεσε αρχικά περίπου 25 δισ. δολάρια για τη στήριξη της αιγυπτιακής οικονομίας.
Διαβάστε Επίσης
Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, η σαουδαραβική πλευρά φέρεται να απογοητεύτηκε από αυτό που θεωρεί ανεπαρκή ανταπόδοση από το Κάιρο σε ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια της περιοχής.
Μία από τις πηγές χαρακτήρισε «ελάχιστο και αναξιόπιστο» τον ρόλο της Αιγύπτου στον μακροχρόνιο πόλεμο της Σαουδικής Αραβίας με τους Χούθι στην Υεμένη. Παρόμοια δυσαρέσκεια, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, υπάρχει και για τη στάση της Αιγύπτου κατά τη διάρκεια του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ με το Ιράν.
Το Ριάντ βλέπει πρόβλημα στις σχέσεις Καΐρου – Άμπου Ντάμπι
Ένα ακόμη ζήτημα που φαίνεται να επηρεάζει τη στάση της Σαουδικής Αραβίας είναι η στενή σχέση της Αιγύπτου με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι σαουδαραβικές πηγές κάνουν λόγο ακόμη και για «υποταγή» του Καΐρου στο Άμπου Ντάμπι, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ έχουν επιβαρυνθεί.
Βασική αιτία αποτελεί, μεταξύ άλλων, η στήριξη των Εμιράτων προς αυτονομιστικές δυνάμεις στη νότια Υεμένη, τις οποίες το Ριάντ θεωρεί απειλή για την εθνική του ασφάλεια και τα συμφέροντά του.
Δύο από τις πηγές υποστήριξαν ότι η Αίγυπτος απέστειλε συστήματα αεράμυνας και μαχητικά αεροσκάφη στα ΗΑΕ μετά τις ιρανικές επιθέσεις, ενώ ο Σίσι επισκέφθηκε περισσότερες από μία φορές τον πρόεδρο των Εμιράτων, Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ, κατά τη διάρκεια του πολέμου. Αντίστοιχες κινήσεις προς τη Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, δεν έγιναν.
Το Ριάντ φέρεται επίσης να θεωρεί ότι ορισμένες από τις πολιτικές του Άμπου Ντάμπι έρχονται σε αντίθεση ακόμη και με τα στρατηγικά συμφέροντα της ίδιας της Αιγύπτου. Στις περιπτώσεις που προκαλούν ανησυχία περιλαμβάνονται η εμπλοκή των ΗΑΕ στη Σομαλιλάνδη, η στρατηγική σχέση τους με το Ισραήλ, η υποστήριξή τους προς την Αιθιοπία στη διαμάχη για το Μεγάλο Φράγμα της Αναγέννησης, αλλά και η στήριξη που παρέχουν στις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) στο Σουδάν.
«Η Αίγυπτος παίρνει και δεν δίνει τίποτα πίσω»
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η περιγραφή που αποδίδεται από το Middle East Eye σε πρώην υψηλόβαθμο σύμβουλο της σαουδαραβικής μοναρχίας. Ο ίδιος υποστήριξε ότι η Αίγυπτος ήταν διαχρονικά εξαρτημένη από τη Σαουδική Αραβία και τις ΗΠΑ και ότι, κατά την άποψή του, δεν ανταποδίδει τη στήριξη που λαμβάνει.
Άλλη πηγή περιέγραψε τη σχέση των δύο χωρών επί Σίσι ως μια σχέση στην οποία το Ριάντ αντιμετωπίζει πλέον το Κάιρο περισσότερο ως κράτος που εξαρτάται από την οικονομική στήριξη του Κόλπου και λιγότερο ως αξιόπιστο στρατηγικό εταίρο.
Η Τουρκία ήθελε το Κάιρο μέσα στη συμφωνία
Η στάση της Σαουδικής Αραβίας φαίνεται να διαφέρει από εκείνη της Τουρκίας. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν χαρακτήρισε το Σάββατο την Αίγυπτο «φυσικό εταίρο» της Τουρκίας και δήλωσε ότι δεν υπάρχει λόγος να αποκλειστεί από τη συμμαχία, όταν επιλυθούν τα τεχνικά ζητήματα.
Τουρκικές πηγές ανέφεραν στο Middle East Eye ότι η Άγκυρα κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες ώστε το Κάιρο να συμμετάσχει στη συμφωνία και ότι πρότεινε επισήμως την ένταξή του. Σύμφωνα με την τουρκική εκδοχή, όταν έγινε σαφές ότι η Αίγυπτος δεν ήταν έτοιμη να συμμετάσχει, οι υπόλοιπες χώρες αποφάσισαν να προχωρήσουν χωρίς αυτή.
Οι σαουδαραβικές πηγές, πάντως, αμφισβητούν αυτή την εκδοχή και απορρίπτουν τον ισχυρισμό ότι ήταν το Κάιρο εκείνο που επέλεξε να μείνει εκτός.
Ο πρώην σύμβουλος της σαουδαραβικής μοναρχίας χαρακτήρισε «γελοία» αυτή την εκδοχή, υποστηρίζοντας ότι ο Σίσι θα ήταν πρόθυμος να συμμετάσχει προκειμένου να εξασφαλίσει οικονομικά οφέλη.
«Σοβαρές ανησυχίες» για την αξιοπιστία του Σίσι
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, Σαουδάραβες αξιωματούχοι έχουν «σοβαρές ανησυχίες» για την αξιοπιστία του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι και δεν θεωρούν ότι μπορούν να τον εμπιστευθούν στον ίδιο βαθμό με την ηγεσία της Τουρκίας και του Πακιστάν.
Η πηγή αναγνώρισε ότι η Τουρκία επιθυμούσε την ένταξη της Αιγύπτου και σημείωσε ότι αντιλαμβάνεται τους λόγους για τους οποίους η Άγκυρα επιδίωξε αυτή την εξέλιξη. Παράλληλα, ωστόσο, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να αλλάξει η στάση του Ριάντ στο μέλλον, εφόσον υπάρξει «αλλαγή ή βελτίωση» στις σχέσεις.
Τουρκία και Πακιστάν θεωρούνται ισχυρότεροι εταίροι
Οι σαουδαραβικές πηγές υποστηρίζουν ότι η απόφαση να παραμείνει η Αίγυπτος εκτός δεν συνδέεται μόνο με τις πολιτικές ισορροπίες, αλλά και με τις στρατιωτικές δυνατότητες των τριών χωρών.
Η Τουρκία διαθέτει ολοένα πιο ανεπτυγμένη αμυντική βιομηχανία, ενώ το Πακιστάν διαθέτει σημαντική παραγωγική βάση στον τομέα των οπλικών συστημάτων και πολυάριθμες ένοπλες δυνάμεις. Αντίθετα, οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι η στρατιωτική παραγωγή της Αιγύπτου επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό σε προϊόντα πολιτικής χρήσης και δεν προσφέρει αντίστοιχο επίπεδο προηγμένης αμυντικής τεχνολογίας.
Μία από τις πηγές άσκησε μάλιστα κριτική στον τρόπο λειτουργίας των αιγυπτιακών ενόπλων δυνάμεων, υποστηρίζοντας ότι ο στρατός θα έπρεπε να επενδύει περισσότερο στην ανάπτυξη των στρατιωτικών παραγωγικών του δυνατοτήτων και λιγότερο στη διαχείριση επενδύσεων και εργοστασίων τροφίμων. Παράλληλα, εκφράστηκαν αμφιβολίες για την επιχειρησιακή ετοιμότητα και αποτελεσματικότητα των αιγυπτιακών ενόπλων δυνάμεων.
Από βασικός παίκτης σε πιο περιορισμένο ρόλο
Η συγκεκριμένη εξέλιξη εντάσσεται, σύμφωνα με τις σαουδαραβικές πηγές, σε μια ευρύτερη συζήτηση για την υποχώρηση της περιφερειακής επιρροής της Αιγύπτου.
Για δεκαετίες, το Κάιρο αποτελούσε έναν από τους βασικούς στρατιωτικούς εταίρους των κρατών του Κόλπου. Ενδεικτικό είναι ότι η Αίγυπτος συμμετείχε στον υπό αμερικανική ηγεσία συνασπισμό που εκδίωξε τις ιρακινές δυνάμεις από το Κουβέιτ το 1991.
Σήμερα, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Κουβέιτ εμφανίζεται περισσότερο πρόθυμο να ενταχθεί στη Συμφωνία της Μέκκας παρά να στηριχθεί στην αμυντική σχέση που είχε αναπτύξει στο παρελθόν με την Αίγυπτο.
Ο πρώην σύμβουλος υποστήριξε ακόμη ότι, παρά τις σημαντικές διακυμάνσεις που έχουν καταγραφεί τα προηγούμενα χρόνια στις σχέσεις Ριάντ και Άγκυρας, η σημερινή σαουδαραβική ηγεσία θεωρεί πλέον την Τουρκία πιο αξιόπιστο εταίρο από την Αίγυπτο.
Η πόρτα για την Αίγυπτο παραμένει μισάνοιχτη
Η αρνητική στάση απέναντι στην ένταξη της Αιγύπτου φαίνεται να αποτυπώνεται και σε φιλοκυβερνητικούς λογαριασμούς στα σαουδαραβικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο ανώνυμος λογαριασμός @Columbuos, ο οποίος θεωρείται ευρέως ότι συνδέεται με τον πρώην στενό συνεργάτη του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, Σαούντ αλ Καχτάνι, ανέφερε ότι η συμμαχία δεν μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός για χώρες που επιδιώκουν να επιλύσουν τα δικά τους προβλήματα και να αποκομίσουν οφέλη χωρίς να συμμετέχουν στην ίδια αποστολή για την περιφερειακή ασφάλεια.
Στο ίδιο μήκος κύματος, υποστήριξε ότι η περίοδος της «φιλανθρωπίας» και της μονόπλευρης προσφοράς έχει παρέλθει. Παρά το ιδιαίτερα βαρύ κλίμα, πάντως, και οι τρεις σαουδαραβικές πηγές που μίλησαν στο Middle East Eye υποστηρίζουν ότι η πόρτα της Συμφωνίας της Μέκκας δεν έχει κλείσει οριστικά για την Αίγυπτο.
Προς το παρόν, όμως, η θέση του Ριάντ είναι σαφής: το Κάιρο παραμένει εκτός της νέας αμυντικής συμφωνίας. Για να αλλάξει αυτή η στάση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, θα πρέπει να υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στις σχέσεις των δύο χωρών και κυρίως στον τρόπο με τον οποίο η Σαουδική Αραβία αξιολογεί τον ρόλο και την αξιοπιστία της Αιγύπτου στην περιοχή.
