Νέα εστία έντασης στις σχέσεις των ΗΠΑ με τους ευρωπαίους συμμάχους τους δημιουργεί η φερόμενη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να κινητοποιήσει τις χώρες του ΝΑΤΟ με στόχο την αποδυνάμωση και τελικά τη «συστηματική διάλυση» του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ).
Όπως αποκαλύπτει το Politico, οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλεσαν τους συμμάχους τους να εξετάσουν το ενδεχόμενο αποχώρησής τους από το Καταστατικό της Ρώμης, το ιδρυτικό κείμενο του ΔΠΔ, ενώ παράλληλα τους προειδοποίησαν ότι η Ουάσιγκτον θα παρακολουθεί ποιοι θα επιλέξουν να σταθούν στο πλευρό της.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια ήδη δύσκολη περίοδο για τις διατλαντικές σχέσεις και αναμένεται να προκαλέσει νέες τριβές στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
Το μήνυμα του Γουίτακερ στους 32 συμμάχους
Σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες του ΝΑΤΟ που μίλησαν στο Politico υπό καθεστώς ανωνυμίας, το ζήτημα τέθηκε σε κεκλεισμένων των θυρών συνάντηση των 32 πρεσβευτών της Συμμαχίας στις Βρυξέλλες, στα μέσα Ιουλίου.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος Μάθιου Γουίτακερ φέρεται να ζήτησε από τις χώρες του ΝΑΤΟ να συμβάλουν στην αποδόμηση του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, προτρέποντάς τις παράλληλα να αποχωρήσουν από το Καταστατικό της Ρώμης.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Γουίτακερ ολοκλήρωσε την παρέμβασή του με μια ιδιαίτερα αυστηρή προειδοποίηση:
Διαβάστε Επίσης
«Θα παρακολουθούμε στενά ποιος στέκεται στο πλευρό της Αμερικής».
Η συγκεκριμένη φράση, σύμφωνα με τους διπλωμάτες, αποτυπώνει την πίεση που επιχειρεί να ασκήσει η Ουάσιγκτον στους συμμάχους της, ζητώντας τους να πάρουν σαφή θέση απέναντι στο ΔΠΔ.
Το έγγραφο που στάλθηκε στις αντιπροσωπείες
Η αμερικανική πίεση δεν περιορίστηκε στη συγκεκριμένη συνάντηση. Παράλληλα με την παρέμβαση του Γουίτακερ, η αμερικανική αποστολή απέστειλε στις αντιπροσωπείες των χωρών του ΝΑΤΟ έγγραφο, στο οποίο αναφέρεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα διαλύσουν συστηματικά τις δυνατότητες του ΔΠΔ».
Στο ίδιο έγγραφο, σύμφωνα με λεπτομέρειες που περιήλθαν σε γνώση του Politico, η Ουάσιγκτον ζητά από τους συμμάχους της «να λάβετε άμεσα μέτρα για την αποχώρησή σας».
Οι ΗΠΑ κάλεσαν επίσης τα κράτη-μέλη της Συμμαχίας να εξετάσουν την απειλή που, κατά την Ουάσιγκτον, συνιστά το ΔΠΔ για τις ίδιες τις χώρες τους.
Παράλληλα, τους ζήτησαν να καταδικάσουν δημόσια την «υπέρβαση των αρμοδιοτήτων» του Δικαστηρίου και να σταματήσουν άμεσα κάθε υλική υποστήριξη προς αυτό.
«Ας τερματίσουμε μια για πάντα αυτή την παρωδία του ΔΠΔ», αναφέρει χαρακτηριστικά το αμερικανικό έγγραφο.
Ποιες χώρες του ΝΑΤΟ αναγνωρίζουν το ΔΠΔ
Το ΝΑΤΟ ως οργανισμός δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Ωστόσο, σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη της Συμμαχίας αναγνωρίζουν τη δικαιοδοσία του ΔΠΔ. Εξαιρέσεις αποτελούν η Τουρκία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η απαίτηση της Ουάσιγκτον να αποχωρήσουν και άλλοι σύμμαχοι από το Καταστατικό της Ρώμης συνεπώς αγγίζει ένα ζήτημα που αφορά άμεσα το νομικό και θεσμικό πλαίσιο στο οποίο έχουν προσχωρήσει οι περισσότερες χώρες της Συμμαχίας.
Γιατί στρέφονται οι ΗΠΑ κατά του Δικαστηρίου
Η αμερικανική εκστρατεία κατά του ΔΠΔ συνδέεται, σύμφωνα με το Politico, με την ανησυχία της Ουάσιγκτον ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με διώξεις για εγκλήματα πολέμου.
Η πίεση προς τους συμμάχους αποτελεί, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι σε διεθνείς θεσμούς και κανόνες που θεωρεί ότι περιορίζουν την ελευθερία δράσης των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής, ο Λευκός Οίκος έχει προχωρήσει στην αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, έχει αποσύρει τη χώρα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και έχει τερματίσει τη συμμετοχή της στο Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.
Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση έχει ασκήσει πιέσεις σε εταιρείες να μποϊκοτάρουν τη διαστημική σύνοδο που πραγματοποιείται αυτή την εβδομάδα στο Παρίσι, ενώ έχει εξαπολύσει και σειρά εμπορικών πολέμων.
Η επίθεση του Ρούμπιο στο ΔΠΔ
Η εκστρατεία της αμερικανικής κυβέρνησης εναντίον του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ξεκίνησε αυτό το καλοκαίρι από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο. Ο Ρούμπιο έχει κατηγορήσει το ΔΠΔ ότι παραβιάζει την αμερικανική κυριαρχία.
Σε δηλώσεις του στις 13 Ιουλίου, ανέφερε:
«Το ΔΠΔ και οι φίλοι του διεξάγουν πόλεμο εναντίον της χώρας μας, όχι με σφαίρες ή πυραύλους, αλλά με καταστατικά, συμφωνίες και τη δύναμη του λεγόμενου διεθνούς δικαίου».
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών πρόσθεσε: «Αν πιστεύουν ότι μπορούν να μας στερήσουν την κυριαρχία μας, θα τους διδάξουμε το πλήρες νόημα της αμερικανικής αποφασιστικότητας».
Το ιστορικό των ερευνών για Αμερικανούς
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ιδρύθηκε το 2002, με αποστολή τη δίωξη προσώπων που κατηγορούνται για τα σοβαρότερα διεθνή εγκλήματα, μεταξύ άλλων για γενοκτονία και εγκλήματα πολέμου.
Η τελευταία φορά που το ΔΠΔ είχε προχωρήσει σε έρευνα σχετικά με καταγγελίες που αφορούσαν Αμερικανούς αξιωματούχους ήταν το 2020.
Τότε είχε ξεκινήσει έρευνα για φερόμενα εγκλήματα πολέμου που είχαν διαπραχθεί από Αμερικανούς στρατιώτες στο Αφγανιστάν. Η υπόθεση υποβαθμίστηκε τον επόμενο χρόνο.
Έκτοτε, ωστόσο, έχουν διατυπωθεί εκκλήσεις προς το ΔΠΔ να διερευνήσει αμερικανικές επιθέσεις εναντίον σκαφών στην Καραϊβική που συνδέονται με επιχειρήσεις κατά του εμπορίου ναρκωτικών.
Νέες ρωγμές στο ΝΑΤΟ
Η αμερικανική πρωτοβουλία έρχεται σε ιδιαίτερα ευαίσθητη χρονική στιγμή για τη Συμμαχία. Το ΝΑΤΟ βρίσκεται ήδη αντιμέτωπο με σημαντικές πιέσεις, καθώς αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν, προκαλώντας την οργή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η Ουάσιγκτον είχε φέρει τη Συμμαχία ακόμη και στα πρόθυρα μιας σοβαρής κρίσης, εξαιτίας των απειλών του Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, το αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας, η οποία είναι μέλος του ΝΑΤΟ.
Οι διαφωνίες αυτές περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό κατά την ετήσια σύνοδο των ηγετών της Συμμαχίας στην Άγκυρα τον Ιούλιο.
Ωστόσο, λίγες ημέρες αργότερα εμφανίστηκε νέο μέτωπο αντιπαράθεσης, αυτή τη φορά με επίκεντρο την απαίτηση των ΗΠΑ για αποχώρηση των συμμάχων από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο.
Γαλλία και Ολλανδία απέρριψαν την αμερικανική θέση
Οι αντιδράσεις εντός του ΝΑΤΟ ήταν άμεσες. Ένας από τους διπλωμάτες που μίλησαν στο Politico χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Γουίτακερ «αρκετά σοκαριστικές», ενώ ένας δεύτερος τις χαρακτήρισε «απογοητευτικές».
Η παρέμβαση του Αμερικανού απεσταλμένου τέθηκε ως δευτερεύον θέμα στην ημερήσια διάταξη μιας κατά τα άλλα τακτικής συνάντησης των πρεσβευτών.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, η Γαλλία και η Ολλανδία υπερασπίστηκαν το ΔΠΔ και εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην αμερικανική πρωτοβουλία, σύμφωνα με δύο από τους διπλωμάτες.
Παράλληλα, Αμερικανοί απεσταλμένοι έχουν θέσει το ζήτημα και σε διμερείς επαφές με ευρωπαϊκές χώρες.
Η απειλή κυρώσεων και ο ρόλος του ΔΠΔ
Η πίεση της Ουάσιγκτον συνοδεύεται και από προειδοποιήσεις για αυξημένο έλεγχο όσων χωρών δεν θα ακολουθήσουν την αμερικανική γραμμή.
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών έχει δεσμευτεί για «αυξημένο έλεγχο των χωρών που αρνούνται να απορρίψουν την ψευδή αρμοδιότητα του ΔΠΔ, ενώ παράλληλα βασίζονται στην αμερικανική βοήθεια».
Τον περασμένο μήνα, μάλιστα, η Ουάσιγκτον επέβαλε κυρώσεις σε ανώτατους αξιωματούχους του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, μεταξύ των οποίων και στην πρόεδρό του, Τομόκο Ακάνε. Από την πλευρά του, εκπρόσωπος του ΔΠΔ υπερασπίστηκε την ανεξαρτησία του θεσμού.
«Το Δικαστήριο παραμένει προσηλωμένο στην εκτέλεση της εντολής του με αμεροληψία και ανεξαρτησία και σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης, προς όφελος των θυμάτων και προς το συμφέρον της δικαιοσύνης», δήλωσε.
Και πρόσθεσε: «Αντιμέτωπο με προσπάθειες παρεμπόδισης του έργου του, το ΔΠΔ παραμένει σταθερό και ανθεκτικό».
Η νέα αμερικανική στρατηγική για το ΝΑΤΟ
Η αντιπαράθεση για το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εντάσσεται σε μια ευρύτερη αμερικανική προσπάθεια αναμόρφωσης της λειτουργίας της Συμμαχίας, η οποία έχει λάβει την ονομασία «ΝΑΤΟ 3.0».
Στόχος της Ουάσιγκτον είναι η Ευρώπη και ο Καναδάς να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους άμυνα.
Την ίδια στιγμή, οι Ηνωμένες Πολιτείες επανεξετάζουν τη μέχρι σήμερα δυσανάλογα μεγάλη συμμετοχή τους στις στρατιωτικές δυνατότητες και τις αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ.
Μέσα σε αυτό το νέο πλαίσιο, η απαίτηση για αποδυνάμωση του ΔΠΔ προσθέτει ακόμη ένα δύσκολο κεφάλαιο στις σχέσεις της Ουάσιγκτον με τους ευρωπαίους συμμάχους της, την ώρα που η Συμμαχία προσπαθεί να διαχειριστεί ήδη σημαντικές διαφωνίες για τον ρόλο της Ευρώπης, την αμερικανική δέσμευση και τη μελλοντική της στρατηγική.
