Περσικός Κόλπος: Η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και το «μεγάλο παζάρι» Ιράν-Ομάν

Μια πιθανή συμφωνία θα μπορούσε να αποκαταστήσει την εμπορική κίνηση σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη, από την οποία περνά μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής μεταφοράς.

Ωστόσο, η συμφωνία προκαλεί ήδη έντονες γεωπολιτικές αντιδράσεις, καθώς το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο η επιστροφή των πλοίων στη θαλάσσια οδό, αλλά και το ποιος θα έχει τον τελικό έλεγχο σε αυτήν.

Οι θαλάσσιοι διάδρομοι που προβλέπει η συμφωνία

Με βάση τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, τα πλοία που θα εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο θα χρησιμοποιούν έναν θαλάσσιο διάδρομο κοντά στις ιρανικές ακτές, ο οποίος θα βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Τεχεράνης.

Αντίθετα, τα πλοία που θα αποχωρούν από τον Κόλπο θα ακολουθούν διαφορετική πορεία, πιο κοντά στα χωρικά ύδατα του Ομάν.

Οι δύο πλευρές φέρεται να εξετάζουν ένα μοντέλο διαχείρισης που θα επιτρέπει την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων και των δεξαμενόπλοιων, χωρίς όμως να έχει ξεκαθαριστεί πλήρως το εύρος των αρμοδιοτήτων κάθε χώρας.

Iran and Oman are close to a Strait of Hormuz deal, per the New York Times. Under it, inbound ships pass along Iran’s side and outbound ships pass near Oman, with “service fees” going to Tehran. pic.twitter.com/pMn5JaboMy

— World Monitoring Center (@WMC_WORLD) August 4, 2026

Η διαφωνία για τα «τέλη υπηρεσιών»

Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία των συνομιλιών αφορά το οικονομικό σκέλος της συμφωνίας. Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται να επιβληθούν «διόδια», αλλά ένα ειδικό «τέλος υπηρεσιών», το οποίο θα καλύπτει το περιβαλλοντικό κόστος της ναυσιπλοΐας, τα μέτρα ασφαλείας για τα πλοία και τα λειτουργικά έξοδα του συστήματος διαχείρισης.

Σύμφωνα με την ίδια εκδοχή, τα έσοδα από αυτά τα τέλη θα μοιράζονται ισόποσα μεταξύ Ιράν και Ομάν.

Η αμερικανική πλευρά, ωστόσο, αμφισβητεί αυτή την περιγραφή. Αξιωματούχος των ΗΠΑ που συμμετέχει στις συνομιλίες χαρακτήρισε την ιρανική εκδοχή «ανακριβή», υποστηρίζοντας ότι οι υπό εξέταση διάδρομοι δεν θα απαιτούν άδεια από την Τεχεράνη ούτε θα συνοδεύονται από οποιαδήποτε μορφή διοδίων.

Πλοία στα Στενά του Ορμούζ κοντά στο Μπαντάρ Αμπάς στο Ιράν. Πηγή: Amirhosein Khorgooi/ISNA/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS

Η άρση του αποκλεισμού ως προϋπόθεση του Ιράν

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία, η πλήρης επαναλειτουργία των Στενών δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί πριν από την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια του Περσικού Κόλπου.

Παράλληλα, το Ιράν ζητά την πλήρη επιστροφή των δύο πλευρών στο πλαίσιο των 14 σημείων που περιλαμβάνονται στο Μνημόνιο Κατανόησης της Ισλαμαμπάντ.

Από την πλευρά τους, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η αποκλιμάκωση στις διεθνείς αγορές θα μπορούσε να ενισχυθεί εάν η Ουάσιγκτον προχωρούσε σε εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να εξάγει πετρέλαιο μέσω νόμιμων καναλιών.

Η μεγάλη μάχη για τον έλεγχο των Στενών

Πέρα από το πρακτικό ζήτημα της ναυσιπλοΐας, το μεγαλύτερο διακύβευμα αφορά τον στρατηγικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.

Σύμφωνα με τους New York Times, Ιρανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η συμφωνία θα μπορούσε να κατοχυρώσει θεσμικά τη δυνατότητα της χώρας να διατηρεί σημαντική επιρροή σε μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως.

Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, έρχεται σε αντίθεση με τη θέση που έχει εκφράσει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι τα Στενά πρέπει να επιστρέψουν στο καθεστώς ελεύθερης διεθνούς ναυσιπλοΐας που ίσχυε πριν από τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Ο Ρούμπιο έχει προειδοποιήσει ότι η δημιουργία προηγούμενου όπου ένα κράτος θα μπορεί να ελέγχει μια διεθνή θαλάσσια οδό, να επιβάλλει τέλη και να απειλεί τη διέλευση πλοίων, θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες για το παγκόσμιο εμπόριο.

Πλοία αγκυροβολημένα στα Στενά του Ορμούζ, όπως φαίνονται από την πόλη Μουσαντάμ του Ομάν. REUTERS/Stringer

Ο ρόλος του Τραμπ και οι νέες συνομιλίες

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, μέχρι στιγμής δεν έχει τοποθετηθεί αναλυτικά για την υπό διαμόρφωση συμφωνία.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων αποτέλεσε έναν από τους παράγοντες που οδήγησαν στην ακύρωση μιας νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν το περασμένο Σαββατοκύριακο.

Το χρονοδιάγραμμα που εξετάζεται προβλέπει περίοδο 60 ημερών για την ολοκλήρωση των συνομιλιών σχετικά με το άνοιγμα των Στενών. Στο ίδιο διάστημα αναμένεται να επανεκκινήσουν και οι διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Κεντρικό θέμα αποτελεί το απόθεμα περίπου 11 τόνων εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν, μεταξύ του οποίου περιλαμβάνεται ποσότητα περίπου μισού τόνου υλικού εμπλουτισμένου σε επίπεδο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν την αραίωση του υλικού ώστε να μην μπορεί να αξιοποιηθεί εύκολα για στρατιωτικούς σκοπούς και στη συνέχεια τη μεταφορά του στις ΗΠΑ ή σε άλλη χώρα για ειρηνική χρήση ή καταστροφή.

BREAKING: 🇮🇷🇴🇲 Iran and Oman are reportedly close to a shipping deal for the Strait of Hormuz, but a key dispute remains over Iran’s proposed role in managing transit and collecting service fees, which U.S. officials reject. pic.twitter.com/F4dyoRxVfH

— Conflict Monitor (@CM_Geopolitics) August 4, 2026

Επιφυλάξεις στο Πεντάγωνο και στο Ιράν

Παρά το θετικό κλίμα που επιχειρεί να δημιουργήσει ο Λευκός Οίκος, αρκετοί ανώτεροι αξιωματούχοι του Πενταγώνου εμφανίζονται επιφυλακτικοί.

Θεωρούν ότι μια συμφωνία με αυτούς τους όρους θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική υποχώρηση απέναντι στις απαιτήσεις της Τεχεράνης.

Παράλληλα, επισημαίνουν ότι ακόμη και η διαδρομή μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν ενδέχεται να παραμένει επικίνδυνη εξαιτίας πιθανών ναρκών, γεγονός που θα απαιτούσε κάποιο επίπεδο συνεννόησης με το Ιράν για την ασφαλή διέλευση των πλοίων.

Αμφιβολίες υπάρχουν και στο εσωτερικό του Ιράν, καθώς ορισμένοι αξιωματούχοι εκφράζουν ανησυχίες για το κατά πόσο μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτρέψει μια νέα αμερικανική στρατιωτική ενέργεια.

BREAKFING: Iran and Oman are nearing a deal to reopen commercial shipping through the strategic waterway after months of disruption. However, the proposed arrangement faces criticism over provisions that would grant Iran increased control and split service fees between the two… pic.twitter.com/0zmjCXN1lx

— Hoot Republic (@HootRepublic) August 4, 2026

«Μεταξύ ενός πολέμου που δεν μπορεί να κερδηθεί και μιας δύσκολης ειρήνης»

Ο Μεχντί Μοχαμαντί, ανώτερος σύμβουλος του βασικού Ιρανού διαπραγματευτή, επιβεβαίωσε ότι Ιράν και Ομάν συζητούν τον τρόπο διαχείρισης των Στενών, υπογραμμίζοντας ότι οι συνομιλίες πραγματοποιούνται ανεξάρτητα από τη σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Άλι Βάεζ, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Μέσης Ανατολής της International Crisis Group, ανέφερε ότι η Τεχεράνη θεωρεί τη διατήρηση του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ ως το σημαντικότερο στρατηγικό κέρδος που απέκτησε από τον πόλεμο.

Όπως σημείωσε, μια λύση που θα αφήνει το Ιράν να ελέγχει τα Στενά θα είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτή από τον Ντόναλντ Τραμπ, ενώ ταυτόχρονα δεν υπάρχει στρατιωτική επιλογή που να μπορεί εύκολα να αφαιρέσει αυτό το πλεονέκτημα από την Τεχεράνη.

«Οι επιλογές του Τραμπ βρίσκονται ανάμεσα σε έναν πόλεμο που δεν μπορεί να κερδηθεί και σε μια ειρήνη που δύσκολα μπορεί να γίνει αποδεκτή», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Πλοία και δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ, ανοικτά των ακτών του Μουσαντάμ, στο Ομάν. Πηγή: REUTERS