Αθήνα Καιρός

Η Σενζέν και η νέα ισορροπία Ισχύος: Το veto ως προνόμιο καθορισμού της Διεθνούς Τάξης

7 λεπτά
Η Σενζέν και η νέα ισορροπία Ισχύος: Το veto ως προνόμιο καθορισμού της Διεθνούς Τάξης
Σι, Πούτιν και Τραμπ στη Σύνοδο της APEC. Πηγή: GREG BAKER/Pool via REUTERS

Η συνάντηση στην Σενζέν είναι "πεδίον δόξης λαμπρόν" για τους αναλυτές της Διεθνούς Πολιτικής. Προσωπικά θα εστιάσω σε κάτι πολύ συγκεκριμένο, καταδεικνύοντας ότι ό,τι βλέπουμε σήμερα, η "αρχιτεκτονική" του έχει μελετηθεί και διαμορφωθεί δεκαετίες πριν, όταν γεγονότα "διεθνούς εμβέλειας" διαμόρφωναν τον "νέο Κόσμο", όπως οι αποφάσεις μετά τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Άννα Κωνσταντινίδου είναι Ιστορικός -Διεθνολόγος, Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης της Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Εξωτερική Συνεργάτιδα ανώτερων στρατιωτικών σχολών, Συνεργάτιδα του Canadian Hellenic Congress

Η Άννα Κωνσταντινίδου είναι Ιστορικός -Διεθνολόγος, Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης της Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Εξωτερική Συνεργάτιδα ανώτερων στρατιωτικών σχολών, Συνεργάτιδα του Canadian Hellenic Congress

Ο John Foster Dulles, στο “War or Peace”(1950), αναδεικνύει την αρνησικυρία ως μηχανισμό προστασίας των ζωτικών συμφερόντων των Μεγάλων Δυνάμεων. Η δυνατότητα ενός μόνιμου μέλους να εμποδίζει μια απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν αποτελεί απλώς διαδικαστικό προνόμιο, αλλά θεσμική κατοχύρωση της ισχύος του στο μεταπολεμικό διεθνές σύστημα.Αυτό είδαμε για μία ακόμη φορά χθες και αυτό που ανέφερε ο συγκεκριμένος νομικός είναι η απόλυτη ερμηνεία για τη λειτουργία του Διεθνούς Συστήματος. Όμως, γιατί η άποψη του συγκεκριμένου, Αμερικανού νομικού-πολιτικού έχει τόσο μεγάλη σημασία, η οποία επεξηγεί τη θεσμική λειτουργία του μεταπολεμικού και επομένως Σύγχρονου Κόσμου;

Ο Dulles υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της αμερικανικής διπλωματίας, “συνδιαμορφωτής” της ίδρυσης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και ένας από τους “αρχιτέκτονες” της μεταπολεμικής διεθνούς αρχιτεκτονικής. Συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για τη συγκρότηση του ΟΗΕ και στη Διάσκεψη του Σαν Φρανσίσκο το 1945, ενώ αργότερα διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ επί προεδρίας Αϊζενχάουερ. Η προσέγγισή του στο ζήτημα της αρνησικυρίας (veto) αποτυπώνει μια θεμελιώδη παραδοχή: καμία Μεγάλη Δύναμη (και φυσικά εννοούμε τις νικήτριες του Β’ΠΠ) δεν θα δεχόταν να συμμετέχει σε ένα σύστημα συλλογικής ασφάλειας, εάν αναγκαζόταν υποχρεωτικά να αποδεχθεί αποφάσεις, αντίθετες προς τα ζωτικά της συμφέροντα.

Εδώ βρίσκεται και η βασική αντίφαση του ΟΗΕ. Ενώ ο Καταστατικός Χάρτης στηρίζεται στην ισότητα των Κρατών, το Συμβούλιο Ασφαλείας κατοχυρώνει μια σαφή θεσμική ιεραρχία. Τα πέντε μόνιμα μέλη δεν έχουν απλώς αυξημένη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, αλλά διαθέτουν τη δυνατότητα να εμποδίζουν τη συλλογική βούληση, ακόμη και όταν αυτή εκφράζεται από τη συντριπτική πλειονότητα των υπόλοιπων κρατών!!! Το veto, συνεπώς, δεν είναι μόνο δικαίωμα άρνησης. Είναι η δυνατότητα από συγκεκριμένα κράτη της διατήρησης του ελέγχου πάνω στα όρια της διεθνούς πολιτικής δράσης.

Αυτή ακριβώς η διάσταση αναδείχθηκε στην τριμερή συνάντηση Τραμπ, Σι και Πούτιν στη Σενζέν. Η παρουσία τριών από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας στο ίδιο τραπέζι δεν ήταν μια απλή διπλωματική συνάντηση. Ήταν μια συνάντηση τριών πυρηνικών δυνάμεων που διαθέτουν τη θεσμική δυνατότητα να επηρεάζουν, αλλά και να εμποδίζουν, τη διαμόρφωση αποφάσεων για την Παγκόσμια Ασφάλεια. Η Κίνα ενίσχυσε τη θέση της ως ισότιμου συνομιλητή στη διαμόρφωση της Διεθνούς Τάξης, η Ρωσία απέκτησε ένα ακόμη διπλωματικό έρεισμα παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία, ενώ οι ΗΠΑ διατήρησαν τον ρόλο του βασικού διαπραγματευτή μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων.

Για τον Πούτιν, μάλιστα, η πολιτική διάσταση της συνάντησης έχει ιδιαίτερη σημασία. Το ένταλμα σύλληψης που έχει εκδώσει σε βάρος του το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξακολουθεί να ισχύει. Η πολιτική σύγκλιση των τριών ηγετών ως προς την κρατική κυριαρχία και την αμφισβήτηση της διεθνούς δικαστικής παρέμβασης δεν ακυρώνει τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, δημιουργεί όμως ένα ευνοϊκότερο πολιτικό περιβάλλον για τη Μόσχα. Αναδεικνύεται έτσι ένα κρίσιμο ζήτημα: μέχρι ποιο σημείο μπορεί η θεσμική ισχύς των Μεγάλων Δυνάμεων να λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι στους διεθνείς μηχανισμούς λογοδοσίας;

Την ίδια ημέρα, η Ευρώπη συνεδρίαζε με τη “Συμμαχία των Προθύμων”, αναζητώντας τα επόμενα βήματά της μετά τη συνάντηση της Σενζέν. Η αντίθεση είναι χαρακτηριστική. Τρεις Μεγάλες Δυνάμεις συζητούσαν για τη Διεθνή Τάξη, ενώ οι Ευρωπαίοι προσπαθούσαν να διασφαλίσουν ότι δεν θα ληφθούν αποφάσεις για την ασφάλεια της δικής τους ηπείρου χωρίς τη συμμετοχή τους.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η παρέμβαση του Γάλλου υπουργού Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό, ο οποίος υποστήριξε ότι οι τρεις μεγαλύτερες δυνάμεις είναι οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η θέση του εκφράζει την ευρωπαϊκή φιλοδοξία για στρατηγική αυτονομία, αν και ως γνωστόν το κράτος του είναι ένα από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας. Και σε αυτό οφείλουμε να εστιάσουμε, καθώς στα λεγόμενα του Γάλλου υπουργού υπάρχει μία ουσιαστική αντίφαση, καθώς η ΕΕ διαθέτει σημαντικό οικονομικό και πολιτικό βάρος, αλλά δεν έχει αυτοτελή θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Το δικαίωμα αρνησικυρίας ανήκει στη Γαλλία, δηλαδή στην ίδια τη χώρα του, και όχι στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως σύνολο. Επομένως, η ευρωπαϊκή ισχύς δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε αντίστοιχη θεσμική επιρροή… όσο κι αν ο κ. Μπαρό ήθελε με τα λεγόμενά του να προβάλλει τη συλλογικότητα των μελών του θεσμικού οργανισμού και την στρατηγική αυτονομία που αναφέραμε ανωτέρω.

Με βάση τη θεωρία του Δομικού Ρεαλισμού, η Σενζέν αποτυπώνει τη σύγκρουση για την κατανομή της ισχύος στο Διεθνές Σύστημα… Είναι αναγκαίο να αναφέρουμε, ότι δεν προαναγγέλλει αναγκαστικά μια μόνιμη συμμαχία ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας, αλλά μια συγκυριακή σύγκλιση συμφερόντων, στην οποία κάθε Δύναμη επιδιώκει διαφορετικά οφέλη. Απέναντι σε αυτή τη δυναμική, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον θεσμικό πυρήνα μιας ευρωπαϊκής στρατηγικής σύμπραξης, ενώ η Ρωσία και η Κίνα θα εξακολουθήσουν να αναζητούν ερείσματα μέσω των BRICS και του Παγκόσμιου Νότου. Ωστόσο να σημειωθεί, ότι τα μπλοκ που επιδιώκονται να δημιουργηθούν μετά τη συνάντηση αυτή ή που ήδη υφίστανται, κάθε άλλο παρά μπορούν να έχουν ή έχουν σταθερότητα, καθώς βασικός παράγοντας πάντα θα είναι οι Διεθνείς Κρίσεις που αναδιαμορφώνουν τα εθνικά συμφέροντα των χωρών.

Και σε αυτό που οφείλουμε να εστιάσουμε βλέποντας χθες τις δύο συναντήσεις σε Ευρώπη και Κίνα, είναι ότι το πραγματικό πρόβλημα για την Ευρώπη δεν είναι απλώς ότι απουσίαζε από τη συνάντηση της Σενζέν. Είναι ότι εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει το οικονομικό και πολιτικό της βάρος σε ενιαία στρατηγική ισχύ.

Η συνάντηση, τελικά, επαναφέρει στο προσκήνιο την ουσία της σκέψης του Dulles: στο Διεθνές Σύστημα δεν αρκεί να έχεις τη δυνατότητα να επιβάλλεις τη βούλησή σου. Εξίσου σημαντικό- ίσως και σημαντικότερο – είναι να μπορείς να εμποδίζεις τη βούληση των άλλων. Αυτό είναι το πραγματικό προνόμιο των πέντε μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας… Δεν αποφασίζουν μόνα τους για το μέλλον του Κόσμου, έχουν όμως τη δυνατότητα να εμποδίζουν αποφάσεις που δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους.

Η ισότητα των Κρατών αποτελεί την Καταστατική Αρχή του ΟΗΕ. Η ανισότητα της Ισχύος αποτελεί την πραγματική βάση λειτουργίας του. Και όσο το δικαίωμα του veto παραμένει στα χέρια των πέντε, η Διεθνής Τάξη θα εξακολουθεί να διαμορφώνεται όχι μόνο από εκείνους που μπορούν να αποφασίζουν, αλλά κυρίως από εκείνους που έχουν τη δύναμη να εμποδίζουν τους υπόλοιπους να αποφασίσουν.

Ειδήσεις Σήμερα
Ακολουθήστε το EleftherosTypos.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο EleftherosTypos.gr
ΣΧΟΛΙΑ
Σχολιασμός

Tο eleftherostypos.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

eleftherostypos.gr | Ταυτότητα
Διακριτικός Τίτλος:Ελεύθερος Τύπος
Έδρα Εταιρείας:Χλόης 80, Μεταμόρφωση Τ.Κ. 14452
Νομική Μορφή:Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία
ΑΦΜ:801129700 – Δ.Ο.Υ.: ΚΕΦΟΔΕ ΑΤΤΙΚΗΣ
Νόμιμος Εκπρόσωπος – Διαχειριστής:Αντωνίου Θωμάς
Δικαιούχος Domain Name:ΕΤ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Ι.Κ.Ε.
Διευθυντής:Γιάννης Τσαπρούνης
Διευθυντές Σύνταξης:Μιχάλης Μαρδάς – Δέσποινα Κονταράκη
Αρχισυνταξία:Κώστας Κατίκος – Μιχαήλ Παπαβασιλείου
Εμπορικός Διευθυντής:Δημήτρης Καλαμάρης
Στοιχεία Επικοινωνίας
Τηλέφωνο:+30210-8113000
Email:[email protected]