Η ΕΕ προχωρά στη δημιουργία υπερπόντιων κέντρων για μετανάστες – Αμφισβητείται η λίστα «ασφαλών τρίτων χωρών»

Οι ευρωβουλευτές ψήφισαν αλλαγές στη νομοθεσία που θα δίνουν στις αρχές περισσότερες επιλογές για την απέλαση αιτούντων άσυλο, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου να σταλούν σε χώρες στις οποίες δεν έχουν ποτέ βρεθεί.

Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, που αναμένεται να εφαρμοστούν από τον Ιούνιο, ένας αιτών άσυλο μπορεί να απελαθεί σε χώρα εκτός ΕΕ, ακόμη και αν απλώς έχει περάσει από εκεί, ή σε έναν τόπο με τον οποίο δεν έχει καμία σχέση, εφόσον μια ευρωπαϊκή κυβέρνηση έχει υπογράψει συμφωνία με την υποδεχόμενη χώρα.

Η ψήφος ουσιαστικά επικυρώνει τη συμφωνία της Ιταλίας με την Αλβανία και τη συμφωνία της ολλανδικής κυβέρνησης με την Ουγκάντα για την απέλαση ατόμων των οποίων τα αιτήματα ασύλου στην Ολλανδία έχουν απορριφθεί.

Σε ξεχωριστή ψηφοφορία, οι ευρωβουλευτές ψήφισαν επίσης τη δημιουργία λίστας «ασφαλών τρίτων χωρών» της ΕΕ, πράγμα που σημαίνει ότι οι άνθρωποι από αυτές τις χώρες θα αντιμετωπίζουν επιταχυνμένες διαδικασίες και μπορεί να έχουν δυσκολία να διεκδικήσουν άσυλο.

Στη λίστα περιλαμβάνονται όλες οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Γεωργίας και της Τουρκίας, όπου η ΕΕ εξέφρασε ανησυχίες για καταστολή της αντιπολίτευσης το 2025. Στη λίστα ασφαλών περιλαμβάνονται επίσης Μπαγκλαντές, Κολομβία, Αίγυπτος, Ινδία, Κόσοβο, Μαρόκο και Τυνησία.

Οργανώσεις υπεράσπισης δικαιωμάτων προειδοποίησαν για την ένταξη της Τυνησίας, όπου ο πρόεδρος Καΐς Σάιεντ έχει καταστείλει την κοινωνία των πολιτών και αντιπολιτευόμενα πρόσωπα έχουν φυλακιστεί έως και 66 χρόνια από πολιτικά ελεγχόμενα δικαστήρια. Οι δυνάμεις ασφαλείας της Τυνησίας έχουν επίσης απωθήσει μετανάστες σε απομακρυσμένες ερήμους, όπου κάποιοι έχουν πεθάνει από δίψα.

Σύμφωνα με μια συμμαχία 39 ΜΚΟ, η ένταξη της Τυνησίας ως ασφαλούς χώρας προέλευσης στερεί «τους Τυνήσιους υπηκόους από το δικαίωμα σε ατομική, δίκαιη και αποτελεσματική αξιολόγηση των αιτήσεών τους για άσυλο, ενώ παρέχει στις τυνησιακές αρχές μια νέα άνευ όρων ελευθερία να συνεχίσουν συστηματικές παραβιάσεις κατά των μεταναστών και της κοινωνίας των πολιτών».

Ο Alessandro Ciriani, ιταλός ευρωβουλευτής και επικεφαλής της εργασίας του Ευρωκοινοβουλίου για τη λίστα ασφαλών χωρών, χαιρέτισε το αποτέλεσμα: «Αυτή είναι η αρχή μιας νέας φάσης: η μετανάστευση δεν υφίσταται πλέον, αλλά ρυθμίζεται».

Πρόσθεσε: «Για πολύ καιρό, οι πολιτικές αποφάσεις στη μεταναστευτική πολιτική αμφισβητούνταν συστηματικά από διαφορετικές δικαστικές ερμηνείες, παραλύοντας τη δράση των κρατών και τροφοδοτώντας διοικητικό χάος».

Η Ιταλία είχε ισχυριστεί ότι οι επτά άνδρες στην αλβανική εγκατάσταση μπορούσαν να μεταφερθούν στις «ασφαλείς» χώρες καταγωγής τους, Μπαγκλαντές και Αίγυπτο, αλλά οι δικαστές είχαν επικρίνει την έλλειψη διαφάνειας στην αξιολόγηση της ασφάλειας.

Η ΕΕ αυστηροποιεί τους κανόνες ασύλου από την προσφυγική κρίση του 2015, όταν περισσότεροι από 1,3 εκατομμύρια άνθρωποι ζήτησαν άσυλο, και η τάση αυτή έχει επιταχυνθεί με τα εκλογικά κέρδη εθνικιστικών και ακροδεξιών κομμάτων.

Στην αναζήτηση «καινοτόμων λύσεων», οι ηγέτες της ΕΕ το 2024 ενέκριναν την ιδέα υπερπόντιων κέντρων επιστροφής – κέντρων επεξεργασίας για όσους απορρίπτονται ως αιτούντες άσυλο στην ΕΕ.

Η ολλανδική δεξιά κυβέρνηση ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο συμφωνία με την Ουγκάντα για απέλαση Αφρικανών που δεν έλαβαν άσυλο στην Ολλανδία. Η δανική κυβέρνηση Σοσιαλδημοκρατών είχε εξετάσει παλαιότερα την επεξεργασία αιτήσεων ασύλου στη Ρουάντα, χωρίς όμως να προχωρήσει.

Πέρυσι, 155.100 άνθρωποι διέτρεξαν κίνδυνο ταξιδεύοντας σε ακατάλληλα σκάφη στη Μεσόγειο, ενώ 1.953 σκοτώθηκαν ή αγνοούνταν, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Η θανατηφόρα αυτή τάση συνεχίστηκε και στις πρώτες εβδομάδες του 2026: υπολογίζεται ότι 380 άνθρωποι πνίγηκαν μετά από βαρκάδα από την Τυνησία σε κυκλώνα τον προηγούμενο μήνα.

Υποστηρικτές των νέων μέτρων υποστηρίζουν ότι πλήττουν το επιχειρηματικό μοντέλο των διακινητών ανθρώπων.

«Οι άνθρωποι που χρειάζονται πραγματικά προστασία πρέπει να την έχουν, αλλά όχι απαραίτητα στην ΕΕ. Η αποτελεσματική προστασία μπορεί να παρέχεται και σε ασφαλή τρίτη χώρα, ενώ η ατομική αξιολόγηση παραμένει πλήρως διασφαλισμένη», δήλωσε η Assita Kanko, φλαμανδή εθνικίστρια πολιτικός.

Η Διεθνής Επιτροπή Διάσωσης χαρακτήρισε τις ψηφοφορίες «βαθιά απογοητευτικές».

«Οι νέοι κανόνες ‘ασφαλών τρίτων χωρών’ πιθανότατα θα στείλουν ανθρώπους σε χώρες στις οποίες δεν έχουν πατήσει ποτέ, χωρίς κοινότητα, χωρίς γνώση της γλώσσας και με πολύ πραγματικό κίνδυνο κακοποίησης και εκμετάλλευσης», δήλωσε η Meron Ameha Knikman, ανώτερη σύμβουλος υπεράσπισης της IRC.

Οι δύο νόμοι πέρασαν με ισχυρή υποστήριξη από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (EPP) και τρεις εθνικιστικές/ακροδεξιές ομάδες.

Οι ψηφοφορίες καταδεικνύουν τη νέα δυναμική στο Ευρωκοινοβούλιο μετά την εκλογή ρεκόρ εθνικιστών και ακροδεξιών ευρωβουλευτών το 2024.

Οι επικριτές κατηγόρησαν το EPP για παραβίαση του «cordon sanitaire», ενώ οι λίστες ψηφοφορίας αποκάλυψαν πιο σύνθετη εικόνα: η κεντροαριστερά ήταν βαθιά διαιρεμένη, με σημαντικές μειονότητες σοσιαλιστών και κεντρώων ευρωβουλευτών να ψηφίζουν υπέρ, ενώ πολλοί κεντρώοι απείχαν.