Πίσω από τους ψηλούς τοίχους της New Bell, της πιο διαβόητης φυλακής του Καμερούν, γεννήθηκε ένα εγχείρημα που ελάχιστοι θα περίμεναν.
Η New Bell, η πιο γνωστή και διαβόητη φυλακή της Ντουάλα στο Καμερούν, δεν θυμίζει ένα συνηθισμένο σωφρονιστικό κατάστημα. Πίσω από τους τοίχους της έχει αναπτυχθεί μια ολόκληρη μικρή κοινωνία, με τους δικούς της άγραφους κανόνες, τη δική της αγορά, ακόμη και… τη δική της δισκογραφική εταιρεία.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC, η Jail Time Records έχει μετατρέψει τη μουσική σε μέσο έκφρασης, δημιουργίας και, για πολλούς κρατούμενους, σε μια δεύτερη ευκαιρία.
Το ιδιαίτερο αυτό εγχείρημα βρίσκεται στο επίκεντρο του ομώνυμου ντοκιμαντέρ Jail Time Records, το οποίο απέσπασε τρία βραβεία στο φετινό Φεστιβάλ Tribeca της Νέας Υόρκης, μεταξύ αυτών και εκείνο του καλύτερου ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους.
Διαβάστε Επίσης
Μια φυλακή που λειτουργεί σαν μικρή πόλη
Η καθημερινότητα στη New Bell διαφέρει από όσα θα περίμενε κανείς. Οι κρατούμενοι έχουν οργανώσει το δικό τους σύστημα διακίνησης μηνυμάτων, με ανθρώπους που λειτουργούν σαν «ταξί» μεταφέροντας σημειώματα από κελί σε κελί, ενώ άλλοι βοηθούν τους λιγοστούς σωφρονιστικούς υπαλλήλους στην επιτήρηση των χώρων. Στο εσωτερικό της λειτουργεί ακόμη και αγορά, όπου οι φυλακισμένοι αγοράζουν και πωλούν τρόφιμα και μικροαντικείμενα, όπως τηγανητή μανιόκα και γλυκά beignet. Μέσα σε αυτό το ιδιαίτερο περιβάλλον γεννήθηκε το 2018 η Jail Time Records, ένα στούντιο ηχογράφησης που δημιούργησε η Ιταλίδα καλλιτέχνιδα Dione Roach, όταν παρακολούθησε μια ομάδα κρατουμένων να αυτοσχεδιάζει στη διάρκεια ενός μαθήματος χορού.
Από το κελί στο YouTube
Ένας από τους πιο γνωστούς καλλιτέχνες της δισκογραφικής είναι ο Empereur, αρχηγός συμμορίας που εκτίει ποινή φυλάκισης και έχει καταφέρει να συγκεντρώσει περισσότερες από 24.000 προβολές στο YouTube με το τραγούδι του Sa Ngando, του οποίου το μουσικό βίντεο γυρίστηκε εξ ολοκλήρου μέσα στη φυλακή.
Τα τραγούδια των κρατουμένων έχουν αποκτήσει ακροατές όχι μόνο στο Καμερούν αλλά και σε χώρες όπως η Νότια Αφρική, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Αργεντινή, ενώ νωρίτερα φέτος πραγματοποιήθηκε μεγάλη συναυλία στην αυλή της φυλακής αποκλειστικά για τους κρατούμενους.
«Είναι ένα μέσο αντίστασης… ένας χώρος όπου μπορούμε πραγματικά να μοιραστούμε τη φιλία, την αγάπη και να ακουστεί η φωνή μας. Δεν σκεφτόμαστε πλέον τους τέσσερις τοίχους. Βρίσκουμε την ελευθερία», δηλώνει στο BBC ο Steve Happi, πρώην κρατούμενος και συνιδρυτής της Jail Time Records.
Ένα μικρό στούντιο με μεγάλη δύναμη
Το στούντιο δεν θυμίζει επαγγελματικές εγκαταστάσεις. Πρόκειται για έναν μικρό, αποπνικτικό χώρο ηχογράφησης και έναν υπολογιστή που χρησιμοποιείται για την παραγωγή των τραγουδιών. Ωστόσο, για τους κρατούμενους αποτελεί χώρο δημιουργίας και ψυχικής αποφόρτισης. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Stone, πρώην στρατιώτη της προεδρικής φρουράς του Καμερούν, ο οποίος εκτίει δεκαετή ποινή για ληστεία και παράνομη οπλοκατοχή, αν και ο ίδιος επιμένει ότι είναι αθώος. Στο ντοκιμαντέρ καταγράφεται η αγωνία του να επικοινωνήσει με τη μικρή του κόρη, χωρίς συχνά να τα καταφέρνει. «Έχει περάσει πολύς καιρός. Χρειάζεται να ακούει τη φωνή μου πού και πού, για να μη με ξεχάσει», λέει σε ηχητικό μήνυμα προς συγγενικό του πρόσωπο.
«Η τέχνη μπορεί να οδηγήσει στη λύτρωση»
Το ντοκιμαντέρ υποστηρίζει και ο βραβευμένος με Όσκαρ σκηνοθέτης Taika Waititi, μαζί με τη σύζυγό του, τη Rita Ora, ως εκτελεστικοί παραγωγοί. «Η μουσική που βγαίνει από εκεί είναι εκπληκτική. Αν σκεφτεί κανείς τη δύναμη της τέχνης σε σχέση με τη λύτρωση και τι μπορεί να σημαίνει για ανθρώπους που ίσως βρίσκονται στη φυλακή για όλη τους τη ζωή, τότε μια δημιουργική διέξοδος είναι κάτι απίστευτα σημαντικό και ανθρώπινο», δηλώνει.
Σκληρές συνθήκες διαβίωσης
Πίσω από τις μουσικές παραγωγές κρύβεται μια ιδιαίτερα δύσκολη πραγματικότητα. Σύμφωνα με τη Human Rights Watch, το 2022 η New Bell φιλοξενούσε περίπου 4.700 κρατούμενους, αριθμό τετραπλάσιο της χωρητικότητάς της. Ο υπερπληθυσμός και οι ανθυγιεινές συνθήκες συνέβαλαν στην εξάπλωση επιδημίας χολέρας πριν από τέσσερα χρόνια, με τουλάχιστον έξι νεκρούς κρατούμενους. Η φυλακή είναι επίσης γνωστή για τη βία που επικρατεί στο εσωτερικό της. Το 2008 δεκαέξι κρατούμενοι σκοτώθηκαν από πυρά σωφρονιστικών υπαλλήλων κατά τη διάρκεια απόπειρας απόδρασης.
Η μουσική ως εργαλείο επανένταξης
Η Dione Roach απορρίπτει την κριτική ότι το εγχείρημα εξιδανικεύει ανθρώπους που έχουν καταδικαστεί για σοβαρά εγκλήματα. «Αυτό που κάνουμε είναι ουσιαστικά μια διαδικασία αποκατάστασης. Μπαίνουμε στη φυλακή χωρίς προκαταλήψεις. Η μουσική, όπως κάθε δημιουργική διαδικασία, είναι ένας τρόπος αυτογνωσίας, να συμφιλιωθείς με όσα έχεις κάνει και, ελπίζουμε, να αλλάξεις προς το καλύτερο», αναφέρει. Η διοίκηση της φυλακής φαίνεται να συμμερίζεται αυτή την άποψη, στηρίζοντας ενεργά το πρόγραμμα. Ο διευθυντής της New Bell παρακολούθησε μάλιστα τη φετινή συναυλία και χόρεψε μαζί με τους κρατούμενους.
Από το Καμερούν στην Μπουρκίνα Φάσο
Η επιτυχία της Jail Time Records οδήγησε στην επέκταση του εγχειρήματος. Το 2023 δημιουργήθηκε νέο στούντιο στην κεντρική φυλακή της πρωτεύουσας της Μπουρκίνα Φάσο, της Ουαγκαντούγκου, ενώ πλέον συμμετέχουν ενεργά και οι γυναίκες κρατούμενες της New Bell. Η πρώτη γυναίκα καλλιτέχνιδα της δισκογραφικής, η Jeje, κυκλοφόρησε το 2022 το τραγούδι Show Me The Way, στο οποίο τραγουδά: «Κανείς δεν μου έδειξε τον δρόμο… τα κατάφερα ολομόναχη». Το ντοκιμαντέρ ολοκληρώνεται με ένα συγκινητικό αφιέρωμα στους έξι κρατούμενους που έχασαν τη ζωή τους όσο εξελισσόταν το πρόγραμμα της Jail Time Records. Για τον Steve Happi, η μουσική εξακολουθεί να αποτελεί μια μικρή ελπίδα μέσα σε ένα από τα πιο σκληρά σωφρονιστικά ιδρύματα της Αφρικής. «Παλαιότερα είχαν τη νοοτροπία ότι ήταν αυτοί απέναντι σε ολόκληρο τον κόσμο. Τώρα αισθάνονται σημαντικοί. Νιώθουν ότι έχουν μια θέση μέσα στην κοινωνία».
