Η Φοιτητική Λίστα, που προκάλεσε «σεισμό» με τον θρίαμβό της στις εκλογές στη Σερβία, προετοιμάζεται για να αρχίσει συνομιλίες για σχηματισμό κυβέρνησης, ικανής να ανατρέψει 14 χρόνια αυταρχικής διακυβέρνησης στη χώρα των Βαλκανίων.
Υποστηρικτές του κινήματος, το οποίο δεν έχει κυβερνητική εμπειρία, βγήκαν στους δρόμους της Σερβίας τη Δευτέρα (26/10), για να πανηγυρίσουν την ιστορική συντριβή του πρώην προέδρου, Αλεξάνταρ Βούτσιτς.
Ο Βούτσιτς παραδέχθηκε την ήττα του, βάζοντας απότομο τέλος στην κυριαρχία του στη σερβική πολιτική σκηνή και κορυφώνοντας δύο χρόνια αντικυβερνητικών διαδηλώσεων που πυροδοτήθηκαν από την κατάρρευση στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους.
Με το 100% των ψήφων καταμετρημένο, τα αποτελέσματα από το Κέντρο για Ελεύθερες Εκλογές και Δημοκρατία στο Βελιγράδι έδειξαν τη «Λίστα των Φοιτητών» στο 53% των ψήφων, εξασφαλίζοντας 141 βουλευτές στο κοινοβούλιο των 250 εδρών, ενώ το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του Βούτσιτς έλαβε 39%, συγκεντρώνοντας 103 έδρες. Οι υπόλοιπες έδρες πήγαν σε λίστες κομμάτων εθνικών μειονοτήτων.
Το σύνταγμα της Σερβίας απαιτεί από το νέο κοινοβούλιο να συγκληθεί εντός 30 ημερών από τα επίσημα αποτελέσματα των εκλογών και θέτει προθεσμία 90 ημερών μετά από αυτό για τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης.
Η χώρα πρέπει επίσης να διεξαγάγει νέες προεδρικές εκλογές πριν από τις 27 Δεκεμβρίου, καθώς ο Βούτσιτς παραιτήθηκε από πρόεδρος για να θέσει υποψηφιότητα για πρωθυπουργός.
Διαβάστε Επίσης
Ακέφαλο κίνημα
Υποστηρικτές της Φοιτητικής Λίστας στη Σερβία πανηγυρίζουν για τον θρίαμβο στις εκλογές. Πηγή: REUTERS/Marko Djurica
Μέχρι στιγμής, υπάρχουν λίγες ενδείξεις για το πώς το κίνημα των φοιτητών, που δομήθηκε γύρω από τη συλλογική λήψη αποφάσεων, θα κυβερνήσει στην πράξη. Στους υποψηφίους του περιλαμβάνονταν ακαδημαϊκοί, ηθοποιοί και αγρότες καθώς και φοιτητές, αλλά είναι σκόπιμα ακέφαλο χωρίς ιεραρχία, επομένως είναι ασαφές ποιους θα διορίσει ως πρωθυπουργό και υπουργικό συμβούλιο.
Εξέχουσες προσωπικότητες της «Λίστας των Φοιτητών» περιλαμβάνουν τους: Ιλία Σρντάνοβιτς, καρδιολόγο που τέθηκε επικεφαλής της λίστας υποψηφίων, Ντέγιαν Σόσκιτς, πρώην διοικητή της κεντρικής τράπεζας και Ράντομιρ Σάιτσιτς, καθηγητή χημείας στο Πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου που μίλησε εκ μέρους της Λίστας μετά τη νίκη της.
Πολύ παρόμοια με το κόμμα Tisza του Πέτερ Μάγιαρ, το οποίο έδωσε τέλος στα 16 χρόνια μη φιλελεύθερης διακυβέρνησης του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία την άνοιξη, η Φοιτητική Λίστα αντιμετωπίζει δημόσιους θεσμούς επανδρωμένους με δημοσίους υπαλλήλους πιστούς στο απερχόμενο καθεστώς, επιπλέκοντας το έργο της θεσμικής αναμόρφωσης.
«Όλοι στο φοιτητικό κίνημα, και κάθε υποψήφιος στη λίστα, έχουν πλήρη και πολύ καθαρή αντίληψη του βάρους της ευθύνης που έχουμε μπροστά μας», δήλωσε η Άνα Μίρκοβιτς, πανεπιστημιακός παιδαγωγός, ψυχολόγος και υποψήφια της «Λίστας των Φοιτητών». «Δεν βλέπουμε το εκλογικό αποτέλεσμα ως απόκτηση εξουσίας και προνομίων, αλλά ως ανάληψη ενός ιστορικού χρέους προς τον δικό μας λαό και τα δικά μας παιδιά».
Η Μίρκοβιτς δήλωσε στον Guardian ότι πρώτη προτεραιότητα του κινήματος είναι «η κοινωνική και ψυχολογική αποτοξίνωση» της χώρας.
«Αποτοξίνωση» από ένα καθεστώς αυταρχισμού
Κάποιος πατά πάνω στο πρόσωπο του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, σε αφίσα, στο Βελιγράδι. REUTERS/Marko Djurica
Η 14χρονη διακυβέρνηση του Βούτσιτς έχει περιγραφεί ως «κλασικό παράδειγμα καθεστώτος» αυταρχισμού, με το κόμμα του να επεκτείνει τον έλεγχο στα μέσα ενημέρωσης, τη δικαιοσύνη και άλλους κρατικούς θεσμούς, ενώ οι εκλογές αμαυρώνονταν από παρατυπίες στην εγγραφή ψηφοφόρων, μεροληψία των μέσων ενημέρωσης και εξαγορά ψήφων.
Το πρόγραμμα των φοιτητών επικεντρώνεται στη δεσμευτική υπόσχεση για καταπολέμηση της διαφθοράς και αποκατάσταση του κράτους δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας μιας ανεξάρτητης αστυνομικής μονάδας που θα λογοδοτεί στους εισαγγελείς και όχι στο υπουργείο Εσωτερικών, καθώς και την καθαίρεση των αστυνομικών που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
Στοχεύει επίσης στην απαγόρευση διορισμού κομματικών οπαδών σε κρατικές επιχειρήσεις και στην προώθηση της οικονομικής λογοδοσίας και του δημόσιου ελέγχου, από νέους ανεξάρτητους φορείς, όλων των μεγάλων συμβάσεων κρατικών υποδομών για τον περιορισμό της κατάχρησης του δημοσίου χρήματος.
Η Μίρκοβιτς δήλωσε ότι η νέα κυβέρνηση θα εξαρθρώσει ένα «σύστημα τρομοκράτησης» που ενθάρρυνε τον «φόβο και την πολωση», «ανοίγοντας επειγόντως» τα μέσα ενημέρωσης, βάζοντας τέλος στις πιέσεις προς τους εργαζόμενους στον δημόσιο τομέα και «σταματώντας τη θεσμική βία».
Η ίδια πρόσθεσε ότι στόχος ήταν «η αναδόμηση της κοινωνίας εκ θεμελίων: Πλήρης αποκατάσταση της διαφάνειας σε όλες τις συμβάσεις και τις χρηματοροές, αποπολιτικοποίηση και ενίσχυση της δικαιοσύνης, ανανέωση των συστημάτων εκπαίδευσης και υγείας», και ότι η χειραγώγηση του κράτους δεν θα πρέπει «ποτέ ξανά» να είναι εφικτή.
Η «Λίστα των Φοιτητών» κράτησε σκόπιμα στο περιθώριο τα διχαστικά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των σχέσεων με την ΕΕ και τη Ρωσία. Το Κρεμλίνο δήλωσε ότι ελπίζει οι νέοι ηγέτες «να κατανοήσουν ότι η συνεργασία με τη Ρωσία είναι προς το συμφέρον της Σερβίας».
Πολιτική αλλαγή
Η νίκη των φοιτητών σηματοδοτεί μια βαθιά πολιτική αλλαγή στη Σερβία και θα μπορούσε ενδεχομένως να προσφέρει έμπνευση σε άλλα φοιτητικά κινήματα που εμφανίστηκαν σε όλη την Ευρώπη τις τελευταίες εβδομάδες απαιτώντας καλύτερα εκπαιδευτικά πρότυπα και προοπτικές.
Ωστόσο, αναλυτές εκτιμούν ότι το σερβικό κίνημα διαφέρει από άλλες διαμαρτυρίες, γι’ αυτό και εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο ένα παρόμοιο μοντέλο θα μπορούσε να λειτουργήσει σε άλλες χώρες.
