Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εμφανίστηκαν διχασμένοι καθώς προσπάθησαν να χαιρετίσουν την απομάκρυνση του αυταρχικού προέδρου της Βενεζουέλας, αλλά εξακολουθούν να υποστηρίζουν τις αρχές του διεθνούς δικαίου που δεν φαίνεται να επιτρέπουν στον Ντόναλντ Τραμπ να συλλάβει τον Νικολά Μαδούρο, πόσο μάλλον να δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα διοικήσουν τη Βενεζουέλα και θα ελέγχουν τη βιομηχανία πετρελαίου της.

Η Ευρώπη προσπάθησε να επικεντρωθεί στην αρχή της δημοκρατικής μετάβασης, επισημαίνοντας ότι η ήπειρος δεν είχε αναγνωρίσει τον Μαδούρο ως νόμιμο ηγέτη της Βενεζουέλας από τις εκλογές του Ιουνίου 2024, οι οποίες θεωρήθηκαν ευρέως ως νοθευμένες.

Ωστόσο, η απόρριψη από τον Τραμπ της βραβευμένης με Νόμπελ ηγέτιδας της αντιπολίτευσης της Βενεζουέλας, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, ήταν αμήχανη. Ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν είχε υποστήριξη ή σεβασμό στη Βενεζουέλα, αλλά οι Ευρωπαίοι ηγέτες την έχουν αγκαλιάσει ως ηγέτιδα μιας αντιπολίτευσης που αξίζει την εξουσία.

Διεθνείς νομικοί υποστηρίζουν ότι η απόρριψη της νομιμότητας του Μαδούρο από τις ΗΠΑ ανοίγει το δρόμο για την Ουάσιγκτον να υποστηρίξει ότι δεν απολαμβάνει κυριαρχική ασυλία ως αρχηγός κράτους στα αμερικανικά δικαστήρια, με τον ίδιο τρόπο που επιτράπηκε στον Τζορτζ Μπους να δικάσει τον Μανουέλ Νοριέγκα στις ΗΠΑ μετά τη σύλληψή του το 1989.

Αμερικανοί αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι η επιχείρηση κατά της Βενεζουέλας ήταν δικαιολογημένη για λόγους αυτοάμυνας, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση ήταν εμπλεκόμενη σε διακίνηση ναρκωτικών.

Ωστόσο, η καθηγήτρια διεθνούς δικαίου στο Yale, Ούνα Χάθαγουεϊ, δήλωσε ότι δεν βλέπει καμία εύλογη δικαιολογία βάσει του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ για τη χρήση βίας από τις ΗΠΑ. «Αν η διακίνηση ναρκωτικών αποτελεί εύλογη δικαιολογία για την επίθεση σε άλλη χώρα, τότε μπορεί να προβληθεί μια ολόκληρη σειρά πιθανών επιχειρημάτων που ουσιαστικά σημαίνουν ότι η αυτοάμυνα δεν αποτελεί πλέον πραγματική εξαίρεση. Είναι ο νέος κανόνας».

«Η ιδέα ότι η προέλευση των ναρκωτικών από μια χώρα δικαιολογεί την εισβολή και την αλλαγή της κυβέρνησης σε αυτή τη χώρα, καταργεί κάθε είδους περιορισμό στη χρήση βίας», είπε. Η ενέργεια των ΗΠΑ ήταν μια παραβίαση του διεθνούς δικαίου, διαφορετική από οποιαδήποτε άλλη στο παρελθόν, είπε.

Ευκαιρία για δημοκρατική μετάβαση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε τη Δευτέρα (05/01) ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, «δημιουργούν την ευκαιρία για μια δημοκρατική μετάβαση» στη χώρα. Η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Πάουλα Πίνιο, υπενθύμισε ότι ο Νικολά Μαδούρο δεν διαθέτει τη νομιμοποίηση ενός δημοκρατικά εκλεγμένου ηγέτη και πρόσθεσε, ότι τα γεγονότα του Σαββατοκύριακου δημιουργούν την ευκαιρία για μια δημοκρατική μετάβαση, την οποία θα πρέπει να οδηγήσει ο λαός της Βενεζουέλας. Ταυτόχρονα, η Πάολα Πίνιο υπογράμμισε την ανάγκη σεβασμού του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, όπως επισημαίνεται στη δήλωση που υιοθέτησαν χθες οι 26 χώρες της ΕΕ (πλην της Ουγγαρίας). Η ίδια, ωστόσο, αρνήθηκε να χαρακτηρίσει την αμερικανική δράση στη Βενεζουέλα, ως εισβολή, επέμβαση, ή επιθετική ενέργεια.

Από την πλευρά της, η εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Ανίτα Χίπνερ, τόνισε ότι «ο σεβασμός της βούλησης του λαού της Βενεζουέλας παραμένει ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός» και υπογράμμισε ότι η χώρα θα πρέπει να αποκαταστήσει τη δημοκρατία και να ανοίξει τον δρόμο για την έξοδο από τη σημερινή κρίση». Όπως σημείωσε, η ΕΕ σέβεται τη νομιμότητα αυτών που εξελέγησαν δημοκρατικά στη Βενεζουέλα, ενώ τα επόμενα βήματα θα πρέπει να περιλαμβάνουν διάλογο με στόχο μια δημοκρατική μετάβαση. Στο διάλογο αυτό θα πρέπει να συμμετέχουν ο Εντμούντο Γκονζάλες Ουρούτια, ο οποίος ζει εξόριστος στην Ισπανία, καθώς και η ηγέτιδα της αντιπολίτευσης και βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης, Μαρία Κορίνα Ματσάδο.

Αμηχανία στην Ευρώπη

Η ευρωπαϊκη αμηχανία, σύμφωνα με την Deutsche Welle κατέστη έκδηλη στην επίσημη ανακοίνωση της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλλας εκ μέρους 26 κρατών-μελών, καθώς η Ουγγαρία αρνήθηκε να συνυπογράψει.

Η ανακοίνωση της Κάλλας πάντως δεν διευκρινίζει εάν αυτές οι δύο βασικές αρχές του Διεθνούς Δικαίου παραβιάστηκαν από τις ΗΠΑ στη Βενεζουέλα. Εκείνο που υπογραμμίζεται απλώς είναι ότι «οι αρχές του Διεθνούς Δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών πρέπει να τηρηθούν» ενώ σημειώνεται ότι τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ έχουν «ιδιαίτερη ευθύνη» να το πράξουν.

Με εξαίρεση την Ισπανία, όπου ο πρωθυπουργός της Πέδρο Σάντσεθ αναφέρθηκε ευθέως σε «παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου στη Βενεζουέλα, μια πράξη που καταδικάζουμε έντονα», άλλα κράτη-μέλη όπως και η Ελλάδα, απέφυγαν να καταδικάσουν ευθέως την αμερικανική παρέμβαση ζητώντας απλώς «αποκλιμάκωση» ή υπογραμμίζοντας ότι «παρακολουθούν στενά την κατάσταση».

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πρωθυπουργός της Ελλάδας, μιας από τις 10 μη μόνιμες χώρες στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, προσπάθησε να κλείσει τη συζήτηση για τις μεθόδους του Τραμπ. «Ο Νικολάς Μαδούρο ηγήθηκε μιας βίαιης και καταπιεστικής δικτατορίας που προκάλεσε αδιανόητα δεινά στον λαό της Βενεζουέλας. Το τέλος του καθεστώτος του προσφέρει νέα ελπίδα για τη χώρα», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προσθέτοντας ότι «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών».

Οι στενότεροι ιδεολογικοί σύμμαχοι του Τραμπ στην Ευρώπη, όπως η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζιόρτζια Μελόνι, θεώρησαν τη δράση των ΗΠΑ νόμιμη, περιγράφοντάς την ως «αμυντική επέμβαση».

Ο Ιταλός υπουργός Εωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι δήλωσε στον ραδιοφωνικό σταθμό Rtl 102.5 πως «θεωρούμε ότι οι στρατιωτικές επεμβάσεις δεν είναι κατάλληλες για την επίλυση των προβλημάτων. Η επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στην Βενεζουέλα, όμως, βάσει της απειλής που διέκριναν, είναι νόμιμη. Πρόκειται για κάτι που θα προκύψει από την δίκη του Μαδούρο χάρη και στον μάρτυρα-κλειδί των μυστικών υπηρεσιών της Βενεζουέλας», δήλωσε ο επικεφαλής της ιταλικής διπλωματίας.

«Η διακίνηση ναρκωτικών αποτελεί και μέσο επίθεσης κατά ξένων χωρών. Από αυτή την άποψη, με στόχο την προστασία της εθνικής ασφάλειας, η επέμβαση είναι νόμιμη. Τώρα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες υπέρ μιας δημοκρατικής μετάβασης και για την στήριξη του κράτους δικαίου», πρόσθεσε ο Ταγιάνι.

«Στο παρελθόν, λίγοι ήταν εκείνοι που κατήγγειλαν την δικτατορία του Μαδούρο. Εμείς το κάναμε ανέκαθεν, ενώ άλλοι υποτίμησαν τον κίνδυνο. Σήμερα, στη Βενεζουέλα υπάρχει περισσότερη ελευθερία», ολοκλήρωσε ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών.

Οι επικρίσεις από άλλους σύμφωνα με τον Guardian πιθανώς αποσιωπήθηκαν από φόβο μήπως προκαλέσουν τη δυσαρέσκεια του Τραμπ, καθώς η υποστήριξή του προς την Ουκρανία εξακολουθεί να θεωρείται ζωτικής σημασίας. Η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλλας, δήλωσε: «Η ΕΕ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι ο Μαδούρο στερείται νομιμότητας και έχει υπερασπιστεί μια ειρηνική μετάβαση. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να γίνονται σεβαστές οι αρχές του διεθνούς δικαίου και του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ. Καλούμε σε αυτοσυγκράτηση».

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επικεντρώθηκε επίσης στο τι μπορεί να συμβεί στη συνέχεια. «Είμαστε αλληλέγγυοι με τον λαό της Βενεζουέλας και υποστηρίζουμε μια ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση. Οποιαδήποτε λύση πρέπει να σέβεται το διεθνές δίκαιο και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών», δήλωσε.

Ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, επίσης έσπευσε να καλύψει τη θέση του. «Η νομική αξιολόγηση της αμερικανικής παρέμβασης είναι περίπλοκη και απαιτεί προσεκτική εξέταση», δήλωσε.

Και η Γαλλία ήταν επιφυλακτική. Χωρίς να αναφερθεί στην αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση, ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε το Σάββατο (03/01) ότι το τέλος της «δικτατορίας του Μαδούρο» ήταν κάτι για το οποίο ο λαός της Βενεζουέλας «μπορούσε μόνο να χαίρεται» και ζήτησε μια «ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση» υπό την ηγεσία του Εντμούντο Γκονζάλες Ουρρούτια, του υποψηφίου της αντιπολίτευσης για τις προεδρικές εκλογές του 2024. Σε μια πράξη αλληλεγγύης, μίλησε επίσης με τη Ματσάδο.

Τη Δευτέρα πάντως κατά την διάρκεια της συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου ξεκαθάρισε ότι «η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε» από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο «δεν υποστηρίζεται ούτε εγκρίνεται» από την Γαλλία.

«Υπερασπιζόμαστε το διεθνές δίκαιο και την ελευθερία των λαών», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, σύμφωνα με την κυβερνητική εκπρόσωπο Μοντ Μπρεζόν.

Ο Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε επίσης ότι ο Νικολάς Μαδούρο ήταν «δικτάτορας» και ότι η απομάκρυνσή του «είναι καλή είδηση για τους Βενεζουελάνους», πρόσθεσε η εκπρόσωπος στους δημοσιογράφους. «Καταχράσθηκε την ελευθερία του λαού του και έκλεψε τις εκλογές του 2024», είπε.

«Κατά τρίτον, η Γαλλία υποστηρίζει την λαϊκή κυριαρχία και η λαϊκή κυριαρχία εκφράσθηκε το 2024», στις προεδρικές εκλογές τις οποίες κέρδισε, σύμφωνα με το Παρίσι αλλά και μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας, ο υποψήφιος της αντιπολίτευσης Εντμούντο Γκονσάλες Ουρούτια, αν και ο Νικολάς Μαδούρο αυτοανακηρύχθηκε νικητής. «Αν υπάρξει μετάβαση, τότε ο νικητής του 2024 πρέπει να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο», δήλωσε κατά την συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου ο Εμανουέλ Μακρόν, σύμφωνα με την κυβερνητική εκπρόσωπο.

Ο Εμανουέλ Μακρόν επικρίθηκε, κυρίως από τη γαλλική αριστερά, για την πρώτη του αντίδραση που δεν σχολίαζε τις μεθόδους της Ουάσινγκτον.

Μετά την σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο κατά την διάρκεια αμερικανικής στρατιωτικής επιχείρησης, ο πρόεδρος Μακρόν επέμεινε να μιλά για «ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση» στην Βενεζουέλα λέγοντας ότι ο λαός της Βενεζουέλας «δεν μπορεί παρά να χαίρεται που απαλλάχθηκε από την δικτατορία του Μαδούρο».

Ο πιο σαφής επικριτής ήταν ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών, Ζαν-Νοέλ Μπαρό, ο οποίος δήλωσε ότι η επιχείρηση σύλληψης του Μαδούρο «παραβιάζει την αρχή της μη χρήσης βίας που αποτελεί τη βάση του διεθνούς δικαίου».

«Η Γαλλία επαναλαμβάνει ότι καμία μόνιμη πολιτική λύση δεν μπορεί να επιβληθεί από έξω και ότι μόνο οι κυρίαρχοι λαοί αποφασίζουν για το μέλλον τους», δήλωσε.

«Οι επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις αυτής της αρχής από χώρες που έχουν αναλάβει την κύρια ευθύνη ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών θα έχουν σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια, χωρίς να γλιτώσει κανείς».

«Δεν θα μας λείψει» ο Νικολάς Μαδούρο, ο οποίος «είχε χάσει τη νομιμότητά του», κυρίως μέσω της καταστολής της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα, είπε από την πλευρά του ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Πασκάλ Κονφαβρέ. Αλλά είναι καθήκον «επιφανών, μόνιμων μελών» του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπως η Γαλλία, να καταγγέλλουν οποιαδήποτε παραβίαση του Χάρτη του ΟΗΕ.

«Το αποδοκιμάζουμε, προετοιμαζόμαστε για την έλευση ενός κόσμου που διέπεται από το δίκαιο του ισχυρότερου, αλλά δεν θα το δεχτούμε», δήλωσε ο εκπρόσωπος του γαλλικού υπουργείου Εξωτερικών.

Ο Κιρ Στάρμερ δεν έδειξε λύπη για την αποχώρηση του Μαδούρο και ανέφερε τη σημασία του διεθνούς δικαίου, αλλά ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου δεν συζήτησε πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην περίπτωση αυτή.

Όσοι υποστηρίζουν το διεθνές δίκαιο, μπορεί τώρα να βρεθούν να επικαλούνται μια παγκόσμια τάξη που εξαφανίζεται, στην οποία η Βενεζουέλα είναι η τελευταία ταφή σε ένα ήδη γεμάτο νεκροταφείο.

Οι ενέργειες του Τραμπ εδραιώνουν ένα νέο σύστημα στο οποίο κυριαρχεί το γυμνό συμφέρον δύο ή τριών «μεγάλων δυνάμεων». Σε αυτή την παγκόσμια τάξη, η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο θα αποφασίζουν με βάση το κριτήριο ότι η δύναμη είναι δίκιο.

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, απείλησε ρητά ότι η Κούβα είναι η επόμενη. «Η Κούβα είναι μια καταστροφή, διοικούμενη από ανίκανους και γέρους άνδρες», είπε. «Αν ήμουν στη θέση τους, θα ανησυχούσα λίγο».

Οι υποστηρικτές των διεθνών δικαστηρίων ίσως πρέπει επίσης να αναλογιστούν τις δικές τους αποτυχίες.

Ο Νιζάρ Ελ Φακίχ, μη μόνιμος ανώτερος ερευνητής στο Atlantic Council, δήλωσε: «Ο πολυμερισμός δεν οδήγησε σε καμία αποτελεσματική διαπραγματευτική διαδικασία που να έχει ως αποτέλεσμα μια ομαλή, ειρηνική και διαπραγματευτική μετάβαση, παρά τις πολυετείς εκκλήσεις εκατομμυρίων Βενεζουελάνων που ψήφισαν, διαδήλωσαν και εξάντλησαν κάθε διαθέσιμο πολιτικό μηχανισμό με τεράστιο προσωπικό κόστος.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, με έρευνα σε εξέλιξη από το 2021, δεν έχει ακόμη εκδώσει ούτε μία κατηγορία, παρά την εκτενή τεκμηρίωση των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας από την αποστολή διερεύνησης των Ηνωμένων Εθνών στη Βενεζουέλα, την Human Rights Watch, την Amnesty International και εκατοντάδες θύματα».