Και δεν είναι μόνο ο πόλεμος με τη συμβατική εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας με τανκς, βομβαρδιστικά αεροσκάφη κτλ. Υπάρχει κι ένα νέο είδος πολέμου, που είναι εξίσου απειλητικός κι επικίνδυνος για την καθημερινότητα των πολιτών.

Ο λόγος για τον υβριδικό πόλεμο, τον οποίο το ΝΑΤΟ ορίζει ως ένα συνδυασμό στρατιωτικών και μη στρατιωτικών, κρυφών και φανερών μεθόδων που χρησιμοποιούνται από κρατικούς ή μη κρατικούς παράγοντες με σκοπό την αποσταθεροποίηση και την υπονόμευση ενός αντιπάλου.

Προπαγάνδα, εξαπάτηση, σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις είναι κάποιες από τις τακτικές που χρησιμοποιούνται εδώ και καιρό με σκοπό την αποσταθεροποίηση, ωστόσο τελευταία, λόγω και των τεράστιων τεχνολογικών αλμάτων, παρατηρούνται αλλαγές στην ταχύτητα, την ένταση και την κλίμακά τους.

Μόνο την τελευταία εβδομάδα, οι Ευρωπαίοι πολίτες γίναμε μάρτυρες επιθέσεων και απειλών, που αν μη τι άλλο διατάραξαν την καθημερινότητά μας, με την αλλοίωση τροφίμων, με την αναστάτωση στις αεροπορικές πτήσεις και στις τράπεζες αίματος.

Σκεφτείτε μόνο κάτι αντίστοιχο να συμβεί την περίοδο των γιορτών των Χριστουγέννων, όταν αεροδρόμια, τράπεζες, σούπερ μάρκετ λειτουργούν στο 100% της δυναμικής τους. Ένα μόνο μικρό πλήγμα σε κάποιο από αυτά, είναι ικανό να προκαλέσει αλυσιδωτή παράλυση, σε μια στιγμή που εκατομμύρια άνθρωποι θα προσπαθούν να απολαύσουν μερικές στιγμές θαλπωρής και ηρεμίας.

Πολλοί «βλέπουν» τη Ρωσία πίσω από αυτές τις επιθέσεις και τις απειλές, τη στιγμή που η Μόσχα συνεχίζει τον πόλεμό της στην Ουκρανία και ο Βλαντίμιρ Πούτιν προειδοποιεί πως το Κρεμλίνο δεν επιθυμεί μεν πόλεμο με τις ευρωπαϊκές χώρες, αλλά είναι έτοιμο για ένα τέτοιο ενδεχόμενο.

Καθώς λοιπόν η Ευρώπη έρχεται αντιμέτωπη με όλο και πιο συχνές και σύνθετες κρίσεις, με φόντο και την ηχηρή προειδοποίηση του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ ότι η Δύση αντιμετωπίζει το πιο επικίνδυνο περιβάλλον ασφαλείας των τελευταίων δεκαετιών, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καταστρώνουν σχέδια αντιμετώπισης μιας μεγάλης υβριδικής επίθεσης με πολλά θύματα, συζητώντας την αποστολή ομάδων άμεσης αντίδρασης, την έκτακτη χρηματοδότηση του κράτους που θα πληγεί και τον συντονισμό των δημόσιων ανακοινώσεων.

Συναγερμός στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις

Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να δώσει κατευθυντήριες γραμμές στους πολίτες και τις κοινότητες για να προετοιμαστούν για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, συμπεριλαμβανομένων των πρώτων 72 ωρών μιας κρίσης.

Έτσι, έδωσε οδηγίες που εκτείνονται από τη συσκευασία των βασικών ειδών σε ένα τσαντάκι έκτακτης ανάγκης μέχρι τη γνώση του τρόπου αντίδρασης όταν εκδηλώνεται μια καταστροφή.

Στόχος αυτών των κατευθυντήριων γραμμών είναι η καλλιέργεια μιας κουλτούρας ετοιμότητας σε όλη την Ευρώπη, που θα διασφαλίζει ότι τα άτομα και οι κοινότητες είναι καλύτερα ενημερωμένα, εξοπλισμένα και σε θέση να προβλέπουν και να ανταποκρίνονται σε κρίσεις.

Οι οδηγίες της ΕΕ καλύπτουν 4 βασικούς τομείς:

  • Αυτονομία 72 ωρών: Παροχή βοήθειας στους πολίτες για την κάλυψη των βασικών τους αναγκών κατά τις πρώτες τρεις ημέρες μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης, όσο κινητοποιείται η δημόσια βοήθεια, μεταξύ άλλων μέσω βασικών προμηθειών έκτακτης ανάγκης και σακιδίων άμεσης ανάγκης.
  • Εκπαίδευση για την ετοιμότητα: Ενσωμάτωση της ετοιμότητας στα προγράμματα σπουδών της προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και παροχή κατάρτισης στους εκπαιδευτικούς, βοηθώντας τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες ετοιμότητας από μικρή ηλικία μέσα από προσβάσιμες, κατάλληλες για την ηλικία τους δραστηριότητες, χωρίς τη δημιουργία φόβου ή άγχους.
  • Ετοιμότητα με συμπερίληψη των ατόμων με αναπηρία: Τα μέτρα ετοιμότητας γίνονται πιο συμπεριληπτικά και προσβάσιμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και ενθαρρύνοντας τη συμμετοχή τους στον σχεδιασμό ετοιμότητας, ώστε να μην μένει κανείς πίσω.
  • Επικοινωνία κινδύνων και απειλών: Υποστήριξη των Αρχών ώστε να επικοινωνούν τους κινδύνους και τις απειλές πιο αποτελεσματικά, διασφαλίζοντας ότι οι πολίτες λαμβάνουν έγκαιρη, προσβάσιμη και αξιόπιστη πληροφόρηση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Σε εγρήγορση η Βρετανία

Είχε προηγηθεί αντίστοιχη οδηγία από την κυβέρνηση της Βρετανίας, η οποία «έτρεξε» την καμπάνια «Be ready», στο πλαίσιο της οποίας δόθηκε σύσταση στους πολίτες να προμηθευτούν ένα κιτ έκτακτης ανάγκης, το οποίο θα έχει μεταξύ άλλων τρόφιμα και νερό σε ποσότητες επαρκείς για διάστημα τριών ημερών.

Η νέα εκστρατεία ετοιμότητας κρίθηκε απαραίτητη μετά το κενό ασφαλείας που εντοπίστηκε στο λογισμικό PHP, σημαίνοντας συναγερμό στο διαδίκτυο παγκοσμίως, αλλά και μετά από ένα καλοκαίρι με ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως καύσωνες, ξηρασία και πυρκαγιές.

Όμως η βρετανική κυβέρνηση δεν αρκέστηκε στο να ζητήσει από τους πολίτες να είναι σε ετοιμότητα. Κάλεσε όλα τα υπουργεία και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα να επικαιροποιήσουν τα λεγόμενα βιβλία πολέμου τους, ώστε να προετοιμαστούν για το πώς θα ανταποκριθούν σε μια ενδεχόμενη πολεμική σύγκρουση, μια κίνηση που γίνεται για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες.

Η ετοιμότητα για σύγκρουση αποτελούσε δεύτερη φύση για την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου καθώς και για την ευρύτερη κοινωνία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όμως όλα άλλαξαν μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς οι δυτικές κυβερνήσεις δεν αισθάνονταν πλέον την υπαρξιακή απειλή ενός παγκόσμιου πολέμου.

Και τώρα αλλάζουν ξανά, μετά και την εισβολή πλήρους κλίμακας της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, που «υποχρέωσε» και το ΝΑΤΟ να ανανεώσει τα πολεμικά του σχέδια για την υπεράσπιση και των 32 κρατών-μελών της Συμμαχίας.

Σε ετοιμότητα νοσοκομεία και καταφύγια στη Γερμανία

Δεν είναι όμως μόνο η Βρετανία που προετοιμάζεται για το χειρότερο σενάριο. Στη Γερμανία, πέρα από την αντίστοιχη οδηγία προς τους πολίτες για προμήθειες 72 ωρών, τέθηκαν σε ετοιμότητα και οι νοσοκομειακές εγκαταστάσεις, ώστε να είναι έτοιμες να ανταποκριθούν σε παν ενδεχόμενο.

Μετά και το περιστατικό στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για το οποίο το Βερολίνο κατηγόρησε ευθέως τη Μόσχα για υβριδική επίθεση, σε ολόκληρη τη Γερμανία, κυβερνητικοί φορείς καταγράφουν τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και τις υποδομές της χώρας για να δουν πώς ή αν θα άντεχαν σε ένα σενάριο άμυνας.

Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους έχει προειδοποιήσει ότι η Ρωσία ενδέχεται να είναι σε θέση να επιτεθεί σε έδαφος του ΝΑΤΟ έως το 2029. Εάν συνέβαινε αυτό, η Γερμανία υποχρεούται να προστρέξει στην άμυνα της Συμμαχίας και, δεδομένης της θέσης της στην καρδιά της Ευρώπης, η χώρα θα καθίστατο πιθανότατα κομβικός σταθμός διαμετακομισμού για στρατιώτες και προορισμός για την ιατρική τους περίθαλψη.

Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, το πρακτορείο Bloomberg μετέφερε εικόνες από ένα νοσοκομείο στη νοτιοδυτική γερμανική πόλη Ουλμ, πολλά μέτρα κάτω από το οποίο βρίσκεται ένα καταφύγιο της εποχής του Ψυχρού Πολέμου.

Η υπόγεια ιατρική εγκατάσταση ολοκληρώθηκε το 1979 εν μέσω της αντιπαράθεσης μεταξύ Μόσχας και Δύσης. Σχεδιάστηκε για να επιτρέπει στους γιατρούς να συνεχίζουν τη θεραπεία τραυματισμένων στρατιωτών σε περίπτωση πυρηνικού πλήγματος και μπορεί να φιλοξενήσει έως και 2.000 άτομα για 90 ημέρες. Για το μεγαλύτερο μέρος τριών δεκαετιών, η λαβυρινθώδης εγκατάσταση παρέμενε αδρανής. Τώρα, ο γερμανικός στρατός εξετάζει το ενδεχόμενο να την επαναφέρει σε λειτουργία.

Τανκς στους δρόμους του Αμβούργου

Σε μια προσπάθεια να διαπιστωθεί πόσο προετοιμασμένη είναι η Γερμανία απέναντι σε έναν ενδεχόμενο πόλεμο, η στρατιωτική άσκηση Red Storm Charlie «παρέλυσε» τμήματα του Αμβούργου για τρεις μέρες στα τέλη Σεπτεμβρίου, με την Deutsche Welle, να μεταδίδει εικόνες πολέμου από το κέντρο της γερμανικής πόλης, όπου είχαν αναπτυχθεί τεθωρακισμένα οχήματα και στρατιώτες, ενώ στρατιωτικά ελικόπτερα έριχναν τη σκιά τους από τον ουρανό.

Η συγκεκριμένη άσκηση αποτελεί μέρος του απόρρητου Σχεδίου Επιχειρήσεων της Γερμανίας, μέσω του οποίου οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις (Bundeswehr) προετοιμάζονται για την πιθανότητα ρωσικής επίθεσης σε έδαφος του ΝΑΤΟ.

Πολεμική ετοιμότητα στη βόρεια και ανατολική Ευρώπη

Πέρυσι, όσοι επισκέφθηκαν το Ροβανιέμι, παρατήρησαν έντονη στρατιωτική παρουσία στο χωριό του Άη Βασίλη. Χιλιάδες στρατιώτες του ΝΑΤΟ βρέθηκαν στην γραφική κατά τα άλλα πόλη της Φινλανδίας, για να συμμετάσχουν σε ασκήσεις στη μεγαλύτερη περιοχή στρατιωτικών ασκήσεων της Δυτικής Ευρώπης, στο πλαίσιο προετοιμασίας για μια πιθανή επίθεση από τη Ρωσία.

Φέτος, το σκηνικό δεν έχει αλλάξει δραματικά, καθώς οι χώρες της βόρειας και ανατολικής Ευρώπης προετοιμάζουν τις κοινωνίες τους για πόλεμο.

Στα μέσα Σεπτεμβρίου, οι φινλανδικές ένοπλες δυνάμεις πυροδότησαν εκρηκτικά κοντά σε καταφύγια για να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητά τους έναντι των «σύγχρονων πολεμικών απειλών». Η δοκιμή διεξήχθη κοντά στο Ροβανιέμι, περίπου 100 χιλιόμετρα από τα ρωσικά σύνορα.

Η Φινλανδία, η Πολωνία, η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία μοιράζονται περισσότερα από 3.500 χιλιόμετρα χερσαίων συνόρων με τη Ρωσία και τη σύμμαχό της Λευκορωσία. Σε αυτές τις χώρες, καθώς και στη Σουηδία, της οποίας το νησί Γκότλαντ κατέχει στρατηγική θέση στη Βαλτική Θάλασσα, τέτοιες ασκήσεις έχουν γίνει συνηθισμένες. Αυτές οι χώρες, όλες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, αντιμετωπίζουν τώρα την απτή πιθανότητα πολέμου.

Η Πολωνία διαθέτει ένα δίκτυο καταφυγίων από βομβαρδισμούς της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, τα οποία έκτοτε είχαν εγκαταλειφθεί. Το 2025 όμως ξεκίνησε μια μεγάλης κλίμακας προσπάθεια ανακαίνισής τους. Κατασκευάστηκαν ακόμη περισσότερα καταφύγια και σήμερα υπάρχουν 86.000 από αυτά, ικανά να φιλοξενήσουν σχεδόν 25 εκατομμύρια ανθρώπους (από έναν συνολικό πληθυσμό 38 εκατομμυρίων).

Σε δική τους κλίμακα, τα τρία κράτη της Βαλτικής (Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία) ανέπτυξαν επίσης φιλόδοξα σχέδια για την ανακαίνιση δημόσιων κτιρίων, ενώ παράλληλα πρότειναν μέτρα που θα μπορούσε να λάβει κάθε πολίτης στο σπίτι, παροτρύνοντας τους να αναζητήσουν καταφύγιο σε υπόγεια, δωμάτια χωρίς παράθυρα και διαδρόμους.

Η Σουηδία διαθέτει 64.000 καταφύγια, τα οποία μπορούν να φιλοξενήσουν επτά εκατομμύρια ανθρώπους από τον συνολικό πληθυσμό των 10 εκατομμυρίων.

Η Φινλανδία διαθέτει 50.500 καταφύγια που μπορούν να φιλοξενήσουν έως και 4,8 εκατομμύρια ανθρώπους από έναν συνολικό πληθυσμό 5,6 εκατομμυρίων. Τον Σεπτέμβριο, σύμφωνα με την Le Monde, το Ελσίνκι ανακοίνωσε μια επένδυση 400 εκατομμυρίων ευρώ για την ανάπτυξη υπόγειων νοσοκομείων έως το 2030.

Κάθε μία από αυτές τις χώρες έχει καταβάλει προσπάθειες για να εκπαιδεύσει τους πολίτες της στο πώς να ενεργούν απέναντι σε μια εχθρική επίθεση. Στη Λιθουανία, για παράδειγμα, μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί και σχολεία προσφέρουν συνεδρίες όπου οι πολίτες μαθαίνουν πώς να παρέχουν πρώτες βοήθειες, να ετοιμάζουν μια τσάντα έκτακτης ανάγκης για όταν χρειάζεται να φύγουν και να ζουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα.

Ας ελπίζουμε πως δεν θα χρειαστεί κανείς να χρησιμοποιήσει αυτή τη γνώση…