Η καταδυτική τραγωδία στις Μαλδίβες –η οποία στοίχισε τη ζωή σε τέσσερις Ιταλούς δύτες μέσα σε μια υποβρύχια σπηλιά, για να ακολουθήσει στη συνέχεια ο θάνατος ενός δύτη του πολεμικού ναυτικού των Μαλδίβων– επαναφέρει με τον πλέον δραματικό τρόπο τις προειδοποιήσεις των ειδικών σχετικά με τους κινδύνους της σπηλαιοκατάδυσης χωρίς την κατάλληλη εκπαίδευση, σχεδιασμό και εξειδικευμένο εξοπλισμό.
Την Πέμπτη (21/05), το Divers Alert Network (DAN), το οποίο συντόνισε την περίπλοκη επιχείρηση έρευνας και ανάσυρσης στο σημείο κατάδυσης Ντεκούνου Κάντου στην ατόλη Βαάβου, ανακοίνωσε ότι ανασύρθηκαν οι σοροί όλων των δυτών.
Τα θύματα ταυτοποιήθηκαν ως η Μόνικα Μοντεφαλκόνε, καθηγήτρια οικολογίας, η κόρη της Τζόρτζια Σομακάλ, ο θαλάσσιος βιολόγος Φεντερίκο Γκουαλτιέρι, η ερευνήτρια Μουριέλ Οντενίνο και ο εκπαιδευτής κατάδυσης Τζανλούκα Μπενεντέτι. Η σορός του Μπενεντέτι είχε ανασυρθεί νωρίτερα έξω από τη σπηλιά.
Ο Μοχάμεντ Μαχούντι, μέλος της εθνικής αμυντικής δύναμης στις Μαλδίβες, έχασε επίσης τη ζωή του στην τραγωδία, ως αποτέλεσμα της νόσου των δυτών (νόσος αποσυμπίεσης), αφού έλαβε μέρος σε αποστολή ανάσυρσης.
Εξειδικευμένοι δύτες στην επιχείρηση στις Μαλδίβες
Μετά τις αρχικές προσπάθειες από την Εθνική Αμυντική Δύναμη στις Μαλδίβες, το DAN ανέπτυξε μια εξειδικευμένη ομάδα διάσωσης στην περιοχή. Αυτή περιλάμβανε τους Φινλανδούς ειδικούς στη σπηλαιοκατάδυση Σάμι Παακάρινεν, Γένι Βέστερλουντ και Πάτρικ Γκρόνκβιστ.
Σε συνεργασία με τις αρχές στις Μαλδίβες, η ομάδα ανέσυρε όλες τις σορούς κατά τη διάρκεια πολλαπλών πολύωρων καταδύσεων που διήρκεσαν αρκετές ημέρες, χρησιμοποιώντας αναπνευστικές συσκευές κλειστού κυκλώματος (rebreathers), υποβρύχια σκούτερ και εκτεταμένο εφεδρικό εξοπλισμό.
Διαβάστε Επίσης
Οι έρευνες για τις συνθήκες της μοιραίας κατάδυσης από τις αρχές στις Μαλδίβες καθώς και από τις αντίστοιχες της Ιταλίας βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Ωστόσο, οι ειδικοί των καταδύσεων ζητούν ήδη αυστηρότερη τήρηση των καθιερωμένων πρωτοκόλλων ασφαλείας για τη σπηλαιοκατάδυση.
Οι ειδικοί τόνισαν επίσης την ανάγκη για μεγαλύτερη επίγνωση των πολλών παραγόντων που εμπλέκονται, συμπεριλαμβανομένης της σωστής εκπαίδευσης, της διαμόρφωσης του εξοπλισμού, ακόμη και της νοοτροπίας του δύτη.
Μιλώντας στον Guardian, ο Τζόναθαν Βολάνθεν –ένας από τους Βρετανούς σπηλαιοδύτες που βοήθησαν στη διάσωση των 12 μαθητών από μια πλημμυρισμένη σπηλιά στην Ταϊλάνδη το 2018– λέει ότι η σπηλαιοκατάδυση ενέχει κινδύνους θεμελιωδώς διαφορετικούς από την κατάδυση σε ανοιχτή θάλασσα.
Ο εξαιρετικά έμπειρος Βολάνθεν αναφέρει ότι οι σπηλαιοδύτες δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν άμεση ανάδυση σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
«Αν κάτι πάει στραβά, δεν μπορείς απλά να κατευθυνθείς προς την επιφάνεια, επειδή συνήθως υπάρχει κάτι που σε εμποδίζει… Επίσης, πολύ συχνά στις σπηλιές, είναι πολύ εύκολο να κολυμπήσεις κάπου και μετά να διαπιστώσεις ότι σήκωσες λάσπη από τον πυθμένα», λέει ο Βολάνθεν.
Ο συνδυασμός της αδυναμίας ανάδυσης στην επιφάνεια και μιας εξόδου με κακή ορατότητα καθιστά «πολύ πιο δύσκολο το να βγεις έξω» αν ένας δύτης αντιμετωπίσει πρόβλημα, αναφέρει ο ίδιος.
Προσθέτοντας το βάθος στην εξίσωση, εξηγεί ότι οι κίνδυνοι επιδεινώνονται.
«Όσο πιο βαθιά βρίσκεσαι, τόσο περισσότερο αέρα χρησιμοποιείς, ή περισσότερο αέριο, ανάλογα με το τι αναπνέεις… Το βάθος γενικά ισούται με αύξηση του κινδύνου», λέει ο Βολάνθεν. Οι δύτες πρέπει να διαχειρίζονται προσεκτικά τα αποθέματα αερίων για να εξασφαλίσουν μια αργή ανάδυση, ώστε να μειώσουν τον κίνδυνο της νόσου των δυτών.
«Η πίεση [ως αποτέλεσμα του βάθους] δημιουργεί μια κατάσταση όπου το αέριο διαλύεται στην κυκλοφορία του αίματος, και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αναδυθείς αργά», αναφέρει.
Ο Εντ Σόρενσον, ένας Αμερικανός ειδικός στη σπηλαιοκατάδυση, ο οποίος έχει ηγηθεί περισσότερων επιτυχημένων διασώσεων σε σπηλιές από οποιονδήποτε άλλον στον κόσμο, εξηγεί μια κοινή παρανόηση σχετικά με τις σπηλιές.
«Οι σπηλιές δεν είναι σκοτεινές. Όλοι νομίζουν ότι είναι σκοτεινές… Είναι στερημένες από φως. Το σπίτι σας τη νύχτα είναι σκοτεινό… Όταν σβήσει το φως σου [σε μια σπηλιά], δεν υπάρχει τίποτα», λέει ο Σόρενσον. «Δεν βλέπεις καμία αντανάκλαση, τα μάτια σου δεν το συνηθίζουν».
Ως αποτέλεσμα, οι δύτες μπορούν να χάσουν κάθε αίσθηση του χώρου: «Γι’ αυτό μαθαίνουμε να έχουμε πάντα ένα συνεχές σχοινί-οδηγό (μίτο) προς την επιφάνεια».
Ο Σόρενσον τονίζει επίσης μια φιλοσοφία γνωστή ως «εφεδρεία» στη σπηλαιοκατάδυση – δηλαδή πολλαπλά, ανεξάρτητα υποστηρικτικά συστήματα για όλα τα κρίσιμα στοιχεία.
«Έχουμε τουλάχιστον δύο φιάλες για τους δύο ρυθμιστές πίεσης, έχουμε έναν κανόνα για τουλάχιστον τρία φώτα… Αν πρόκειται να πάμε μακριά, θα έχουμε περισσότερα. Πρέπει να έχουμε δύο καταδυτικούς υπολογιστές», λέει, αναφερόμενος στις συσκευές που καταγράφουν το βάθος, τον χρόνο και τον ρυθμό ανάδυσης. «Πρέπει να έχουμε δύο μέσα γραφής, πρέπει να έχουμε διπλό, εφεδρικό το καθετί».
Υπογραμμίζει επίσης τις τεχνικές αποφυγής σηκώματος λάσπης που πρέπει να χρησιμοποιούν οι σπηλαιοδύτες, καθώς οι συνηθισμένες εναλλάξ κινήσεις των ποδιών της ανοιχτής θάλασσας μπορούν γρήγορα να μειώσουν την ορατότητα στις σπηλιές.
«Αν πλησιάσεις στον πυθμένα, αυτό θα αναδεύσει το ίζημα κάτω… οπότε με μια κλασική κίνηση ποδιών, μπορείς ακαριαία να περάσεις από το κρυστάλλινο νερό στην μηδενική ορατότητα, εν ριπή οφθαλμού», εξηγεί ο Σόρενσον.
Αντίθετα, οι σπηλαιοδύτες χρησιμοποιούν την κίνηση του βατράχου. «Η προώθησή μας γίνεται οριζόντια ή προς τα πάνω από το οριζόντιο επίπεδο», λέει ο Σόρενσον.
Έχοντας δεκαετίες τεχνικής εμπειρίας, τόσο ο Βολάνθεν όσο και ο Σόρενσον τονίζουν τη σημασία της εκπαίδευσης και των προσωπικών ορίων.
«Αν έχεις εκπαιδευτεί σωστά από έναν αξιόπιστο εκπαιδευτή και έναν αναγνωρισμένο οργανισμό εκπαίδευσης, θα κατανοήσεις τα όρια», λέει ο Βολάνθεν. «Ελπίζεις ότι έτσι μπορείς να πάρεις σωστές αποφάσεις, είτε αυτό αφορά το να μπεις σε μια σπηλιά είτε το να μην μπεις».
Ο Σόρενσον προειδοποιεί ότι η εμπειρία μπορεί επίσης να δημιουργήσει ψευδή αυτοπεποίθηση. Συχνά, όπως λέει, όταν οι άνθρωποι φτάνουν στο επίπεδο του divemaster ή του εκπαιδευτή, «νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα… Ωστόσο, μια κακή ιδέα παραμένει μια κακή ιδέα».
«Αν υπερβαίνουν το όριο της εκπαίδευσής τους, το όριο της εμπειρίας τους και το όριο των γνώσεών τους, παίζουν ρώσικη ρουλέτα… Η σπηλαιοκατάδυση είναι ένα πολύ, πολύ ασφαλές άθλημα με καλή εκπαίδευση. Είναι ένα άθλημα πολύ αμείλικτο χωρίς αυτήν».
Πέρα από την τεχνική ικανότητα και τον κατάλληλο εξοπλισμό, οι ειδικοί λένε ότι οι ανθρώπινοι παράγοντες και η νοοτροπία είναι κρίσιμα στοιχεία στις καταδυτικές αποφάσεις.
Η Κριστίνα Ζενάτο, εκπαιδεύτρια σπηλαιοκατάδυσης με έδρα τις Μπαχάμες, με περισσότερες από 4.500 καταδύσεις σε σπηλιές και πάνω από 80 χιλιόμετρα σχοινιών-οδηγών τοποθετημένα σε διάφορα συστήματα σπηλαίων, προειδοποίησε να μην δαιμονοποιείται η σπηλαιοκατάδυση ως αντικείμενο, παρά την τεχνική της πολυπλοκότητα.
Λέει ότι το υποβρύχιο περιβάλλον –«ένα ξένο μέρος για εμάς»– απαιτεί ένα επίπεδο σεβασμού. «Είναι η σπηλαιοκατάδυση δυνητικά επικίνδυνη; Απολύτως. Το ίδιο ισχύει και για το να βρίσκεσαι δύο μέτρα κάτω από την επιφάνεια, επειδή δεν είμαστε υδρόβια ζώα». Εκτός από τη σωστή εκπαίδευση, οι ανθρώπινοι παράγοντες και η νοοτροπία είναι καθοριστικής σημασίας, λέει η Ζενάτο.
«Μπορεί να είσαι υπερβολικά καλά εκπαιδευμένος, αλλά έχω καθίσει στην άκρη του νερού και έχω πει “όχι σήμερα”, και μετά επιστρέφεις οδηγώντας το αυτοκίνητο, [αναρωτώμενος] πήρα τη σωστή απόφαση; Και συνήθως, όταν αμφισβητείς τον εαυτό σου… ξέρεις ότι αυτή είναι η σωστή απάντηση», λέει η ίδια.
