Υπάρχουν ημέρες που ακόμη και η σκέψη του φαγητού είναι αρκετή για να μας ανακατέψει το στομάχι. Ναυτία, έμετος, διάρροια, κράμπες στην κοιλιά και αδυναμία μπορούν μέσα σε λίγες ώρες να μας κάνουν να μη θέλουμε ούτε να φάμε ούτε να πιούμε.
Και τότε επιστρέφει η κλασική συμβουλή: «Τσάι και φρυγανιά μέχρι να περάσει». Δεν είναι εντελώς λάθος. Οταν το πεπτικό σύστημα είναι ερεθισμένο, οι μικρές ποσότητες απλών τροφών συχνά είναι πιο εύκολα ανεκτές. Αυτό όμως που γνωρίζουμε σήμερα είναι ότι το σημαντικότερο σε μια οξεία γαστρεντερίτιδα δεν είναι να μείνουμε νηστικοί. Είναι να προλάβουμε την αφυδάτωση και, μόλις το επιτρέψουν τα συμπτώματα, να αρχίσουμε σταδιακά να τρώμε ξανά.
Τι είναι η γαστρεντερίτιδα;
Γαστρεντερίτιδα ονομάζουμε τη φλεγμονή του γαστρεντερικού σωλήνα, κυρίως του στομάχου και του εντέρου. Συχνότερα προκαλείται από ιούς, αλλά μπορεί επίσης να σχετίζεται με βακτήρια ή, λιγότερο συχνά, με παράσιτα.
Τα χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι ναυτία, έμετος, διάρροια, κοιλιακός πόνος ή κράμπες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, πυρετός.
Το μεγάλο διατροφικό ζήτημα δεν είναι μόνο ότι για μία ή δύο ημέρες τρώμε λιγότερο. Είναι ότι μέσω των εμέτων και της διάρροιας μπορεί να χάσουμε γρήγορα σημαντικές ποσότητες νερού και ηλεκτρολυτών.
Γιατί έχουμε ναυτία και γιατί κάνουμε εμετό;
Ο έμετος δεν είναι μια τυχαία αντίδραση του στομάχου. Είναι ένας πολύ καλά οργανωμένος προστατευτικός μηχανισμός στον οποίο συμμετέχουν το πεπτικό σύστημα, το νευρικό σύστημα και συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου.
Διαβάστε Επίσης
Οταν το στομάχι και το έντερο ερεθίζονται από μια λοίμωξη, ενεργοποιούνται νευρικά και χημικά σήματα που μεταφέρονται προς τον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος συντονίζει στη συνέχεια την αντίδραση της ναυτίας και, όταν το ερέθισμα είναι αρκετά έντονο, του εμέτου.
Η ναυτία είναι ουσιαστικά το προειδοποιητικό στάδιο: μειώνεται η επιθυμία για φαγητό και το σώμα μάς «λέει» ότι εκείνη τη στιγμή το πεπτικό σύστημα δεν είναι έτοιμο να δεχθεί μεγάλη ποσότητα τροφής.
Για αυτό δεν πιέζουμε κάποιον που έχει έντονη ναυτία να τελειώσει ένα κανονικό γεύμα. Προτεραιότητα έχουν τα υγρά και στη συνέχεια πολύ μικρές ποσότητες τροφής.
Προτεραιότητα είναι η ενυδάτωση
Οταν υπάρχουν έμετος ή διάρροια, δεν χάνουμε μόνο νερό. Χάνουμε και ηλεκτρολύτες, κυρίως νάτριο και χλώριο, ενώ μπορεί να επηρεαστεί και η ισορροπία του καλίου.
Οι ηλεκτρολύτες είναι μέταλλα που, όταν βρίσκονται διαλυμένα στα υγρά του σώματος, έχουν ηλεκτρικό φορτίο και συμμετέχουν σε πολύ σημαντικές λειτουργίες: στη ρύθμιση των υγρών μέσα και έξω από τα κύτταρα, στη λειτουργία των νεύρων, στη σύσπαση των μυών και στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του οργανισμού.
Για αυτό σε μια γαστρεντερίτιδα το «πίνω πολύ νερό» δεν είναι πάντα ολόκληρη η απάντηση. Γιατί τα διαλύματα ηλεκτρολυτών είναι διαφορετικά από το απλό νερό; Εδώ υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα φυσιολογική εξήγηση.
Στο λεπτό έντερο υπάρχουν μηχανισμοί που απορροφούν μαζί νάτριο και γλυκόζη. Και καθώς αυτά απορροφώνται, ακολουθεί και το νερό. Σε αυτή ακριβώς την αρχή βασίζονται τα ειδικά διαλύματα στοματικής ενυδάτωσης, τα γνωστά ORS.
Δεν πρόκειται λοιπόν απλώς για «νερό με λίγα άλατα». Η αναλογία νερού, νατρίου και γλυκόζης είναι σχεδιασμένη ώστε να διευκολύνει αποτελεσματικά την ενυδάτωση.
Για αυτό, όταν υπάρχουν σημαντικές απώλειες από εμετούς ή διάρροια, προτιμάμε ένα κατάλληλο διάλυμα στοματικής επανυδάτωσης από το φαρμακείο και το χρησιμοποιούμε σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος ή του επαγγελματία υγείας. Δεν χρειάζεται να αυτοσχεδιάζουμε με μεγάλες ποσότητες αλατιού ή ζάχαρης στην κουζίνα, γιατί οι λανθασμένες αναλογίες μπορεί να μη βοηθήσουν και σε ορισμένες περιπτώσεις να επιβαρύνουν την κατάσταση.
Πώς πίνουμε όταν το στομάχι δεν «κρατάει» τίποτα;
Το συχνότερο λάθος είναι να διψάσουμε πολύ μετά από έναν εμετό και να πιούμε ένα ολόκληρο ποτήρι νερό μονομιάς. Ενα ήδη ερεθισμένο στομάχι μπορεί να δυσκολευτεί να διαχειριστεί αυτόν τον όγκο και να προκληθεί ξανά έμετος.
Προτιμάμε λοιπόν μικρές γουλιές, συχνά. Εάν είναι ανεκτές, αυξάνουμε σταδιακά την ποσότητα.
Μπορούμε μέσα στην ημέρα να εναλλάσσουμε νερό με διάλυμα ηλεκτρολυτών. Ενας ελαφρύς ζωμός μπορεί επίσης να προσφέρει υγρά και νάτριο, αλλά όταν οι απώλειες είναι σημαντικές, δεν θεωρείται ισοδύναμος με ένα σωστά παρασκευασμένο διάλυμα στοματικής επανυδάτωσης.
Και το τζίντζερ;
Το τζίντζερ είναι ένα από τα παραδοσιακά υλικά που έχει περάσει και στη σύγχρονη επιστημονική έρευνα.
Τα δραστικά συστατικά του, όπως οι gingerols και οι shogaols, φαίνεται ότι επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με τη ναυτία και τη λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος. Υπάρχουν αρκετά δεδομένα για τη χρήση του σε συγκεκριμένες μορφές ναυτίας, αν και αυτό δεν σημαίνει ότι θεραπεύει τη γαστρεντερίτιδα.
Μπορούμε, εφόσον μας είναι ευχάριστο, να βάλουμε 1-2 λεπτές φέτες φρέσκου τζίντζερ σε ζεστό νερό, να το αφήσουμε λίγα λεπτά και να το πιούμε χλιαρό σε μικρές γουλιές.
Αν μας ενοχλεί ή μας προκαλεί κάψιμο, απλώς δεν το χρησιμοποιούμε.
Πότε αρχίζουμε να τρώμε;
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε μία ολόκληρη ημέρα μέχρι να «ηρεμήσει τελείως» το στομάχι.
Οταν οι εμετοί έχουν υποχωρήσει και μπορούμε να κρατήσουμε υγρά, μπορούμε σταδιακά να δοκιμάσουμε μικρές ποσότητες φαγητού.
Ρύζι, πατάτα, ψωμί ή φρυγανιά και μπανάνα είναι κλασικές επιλογές όχι επειδή διαθέτουν κάποια θεραπευτική ιδιότητα, αλλά επειδή είναι σχετικά απλά τρόφιμα, συνήθως χαμηλά σε λίπος και εύκολα στην κατανάλωση.
Η μπανάνα προσφέρει επιπλέον υδατάνθρακες και κάλιο. Η πατάτα επίσης προσφέρει κάλιο και άμυλο, ενώ το ρύζι αποτελεί απλή πηγή υδατανθράκων και ενέργειας.
Μένουμε μόνο σε ρύζι και φρυγανιές;
Οχι για περισσότερο από όσο χρειάζεται.
Η πολύ περιορισμένη διατροφή για αρκετές ημέρες δεν παρέχει επαρκή πρωτεΐνη, ενέργεια και ποικιλία θρεπτικών συστατικών. Μόλις βελτιωθεί η ανοχή μας, αρχίζουμε να επαναφέρουμε σταδιακά περισσότερα τρόφιμα.
Μπορούμε να προσθέσουμε άπαχη πρωτεΐνη, όπως κοτόπουλο ή ψάρι, λίγο γιαούρτι εφόσον το ανεχόμαστε, μαγειρεμένα λαχανικά και στη συνέχεια να επιστρέψουμε στη συνηθισμένη μας διατροφή.
Μετά από γαστρεντερίτιδα, ορισμένοι άνθρωποι μπορεί προσωρινά να ανέχονται λιγότερο καλά μεγάλες ποσότητες γαλακτοκομικών λόγω παροδικής μειωμένης δραστηριότητας της λακτάσης στο έντερο. Αν λοιπόν το γάλα ή άλλα γαλακτοκομικά προκαλούν περισσότερο φούσκωμα ή διάρροια, δεν χρειάζεται να τα πιέσουμε τις πρώτες ημέρες.
Ενδεικτικό πλάνο 48 ωρών
Το πλάνο αφορά έναν ενήλικα με ήπια γαστρεντερίτιδα που μπορεί να κρατήσει υγρά. Αν οι εμετοί συνεχίζονται ή υπάρχουν σημάδια αφυδάτωσης, προτεραιότητα έχει η ιατρική συμβουλή και όχι η προσπάθεια να ακολουθήσουμε ένα διατροφικό πρόγραμμα.
Πρώτες ώρες – Οταν υπάρχει ακόμη ναυτία
Ξεκινάμε με μικρές γουλιές νερού και κατάλληλου διαλύματος ηλεκτρολυτών σε τακτά διαστήματα. Δεν χρειάζεται να πιούμε μεγάλη ποσότητα μαζί.
Αν υπάρχει ναυτία αλλά όχι συνεχής έμετος, μπορούμε να δοκιμάσουμε και λίγο χλιαρό ρόφημα με τζίντζερ.
Οταν δούμε ότι τα υγρά παραμένουν στο στομάχι, περνάμε σταδιακά στο φαγητό.
1η ημέρα
Πρωινό ή πρώτο γεύμα: 1-2 φρυγανιές ή λίγο ψωμί και μερικές μπουκιές μπανάνα.
Ενδιάμεσα: Μικρές γουλιές νερού. Εφόσον υπάρχει διάρροια ή έχουν προηγηθεί εμετοί, εντάσσουμε μέσα στην ημέρα και το διάλυμα ηλεκτρολυτών σύμφωνα με τις οδηγίες παρασκευής και χρήσης του.
Μεσημεριανό: Λευκό ρύζι με καλά βρασμένο καρότο και λίγη πατάτα. Δεν χρειάζεται πολύ λάδι ούτε βαριές σάλτσες.
Απόγευμα: Μισή μπανάνα ή λίγη φρυγανιά. Συνεχίζουμε την πρόσληψη υγρών και, όπου χρειάζεται, ηλεκτρολυτών.
Βραδινό: Βραστή πατάτα λιωμένη με λίγο αλάτι και μία φέτα ψωμί ή μικρή ποσότητα ρυζιού.
Την πρώτη ημέρα δεν μας ενδιαφέρει να φάμε «κανονικά». Μας ενδιαφέρει να διατηρήσουμε την ενυδάτωση και να δώσουμε σταδιακά λίγη ενέργεια χωρίς να επιβαρύνουμε το στομάχι.
2η ημέρα – Σταδιακή επιστροφή
Εφόσον οι εμετοί έχουν σταματήσει και η διάρροια και η ναυτία υποχωρούν, το διαιτολόγιο αρχίζει να διευρύνεται.
Πρωινό: Ψωμί ή φρυγανιές με λίγο τυρί χαμηλό σε λιπαρά, εφόσον το ανεχόμαστε, ή μπανάνα με λίγη βρόμη καλά μαλακωμένη.
Δεκατιανό: Ψημένο μήλο ή μπανάνα.
Μεσημεριανό: Μικρή μερίδα κοτόπουλο ή ψάρι με πατάτα ή ρύζι και καλά μαγειρεμένο καρότο ή κολοκυθάκι.
Απογευματινό: Γιαούρτι, μόνο εφόσον τα γαλακτοκομικά δεν επιδεινώνουν τα συμπτώματα, ή λίγα κράκερ/φρυγανιές.
Βραδινό: Μικρή μερίδα ζυμαρικά με λίγο ελαιόλαδο και τριμμένο τυρί ή ελαφριά σούπα με πατάτα, καρότο και λίγο κοτόπουλο.
Συνεχίζουμε να πίνουμε νερό τακτικά. Αν οι απώλειες από διάρροια συνεχίζονται, το διάλυμα ηλεκτρολυτών εξακολουθεί να έχει θέση μέσα στην ημέρα.
Τι αφήνουμε για λίγο στην άκρη;
Πολύ λιπαρά και τηγανητά φαγητά, μεγάλες ποσότητες γλυκών, αλκοόλ και πολύ βαριά γεύματα καλό είναι να περιμένουν μέχρι να αποκατασταθεί το πεπτικό σύστημα.
Δεν χρειάζεται όμως να φοβόμαστε το φαγητό για πολλές ημέρες. Η επιστροφή στην κανονική διατροφή γίνεται προοδευτικά και σύμφωνα με την ανοχή μας.
