Η Iερά Μονή Παναγίας Χοζοβιώτισσας στέκει πάνω σε απότομο βράχο κατάλευκη από το 1088 που ιδρύθηκε. Αφορμή για το χτίσιμό της στάθηκε η εύρεση εικόνας από το Χόζοβο ή Χόζοβα της Παλαιστίνης.
Η παράδοση λέει πως μία γυναίκα στην Ασία την περίοδο της Εικονομαχίας έριξε την εικόνα της Παναγίας στην θάλασσα για να μην καταστραφεί. Η εικόνα έφτασε στην Αγία Αννα και οι νησιώτες μόλις τη βρήκαν αποφάσισαν να φτιάξουν εκκλησία εκεί. Οσο κι αν προσπάθησαν όμως δεν τα κατάφεραν. Την ημέρα έχτιζαν, το βράδυ γκρεμιζόταν. Ολοι απογοητεύτηκαν και τότε ο πρωτεργάτης ζήτησε από την Παναγία να του υποδείξει Εκείνη έναν τόπο όπου ήθελε να χτιστεί το μοναστήρι. Την επόμενη ημέρα πάνω σε έναν απόκρημνο βράχο, πολύ ψηλά ήταν καρφωμένη η σμίλα με το ζεμπίλι και όλα τα εργαλεία του πρωτομάστορα, δείγμα πως εκεί ήθελε να ανεγερθεί ο ναός. Το καρφί του πρωτομάστορα έμεινε καρφωμένο στον βράχο μέχρι το 1956, χρονιά κατά την οποία άρχισε η απαλλοτρίωση των κτιρίων του μοναστηριού. Τότε έπεσε στην αυλή του μοναστηριού και οι πιστοί θεώρησαν πως το γεγονός αυτό είναι σημάδι αντίδρασης της Παναγίας στην απαλλοτρίωση. Η σμίλα βρίσκεται σήμερα σε προθήκη στην εκκλησία της Μονής.
Σχετικά με την ιστορία της Μονής αξίζει να σημειωθεί πως επί Αλεξίου Α’ Κομνηνού ανακαινίστηκε. Κατά τη διάρκεια τη Ενετοκρατίας σημειώθηκαν σε αυτή αρκετές αλλαγές, εμφανείς έως και σήμερα. Ηταν ανέκαθεν πλούσια, με αγροτεμάχια που βρίσκονταν στα γύρω νησιά, Σάμο, Ικαρία, Ιο, Νάξο, Σαντορίνη. Ο πλούτος της άλλωστε ήταν αυτός που της εξασφάλισε την ανεξαρτησία της κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας.
Οι λεπτομέρειες που πρέπει να γνωρίζετε
Για να φτάσετε στη Μονή πρέπει να ανέβετε αρκετά σκαλιά. Βρίσκεται σε απόσταση 300 μέτρων από τη θάλασσα, το μήκος της είναι 40 μέτρα και το πλάτος της μόλις 5. Οι διαστάσεις της είναι αυτές που της έχουν χαρίσει τον τίτλο «το μοναστήρι του ενός τοίχου». Στο εσωτερικό της υπάρχουν στενές πέτρινες σκάλες οι οποίες οδηγούν στους 8 ορόφους και συνδέουν τα τμήματα του μοναστηριού. Καμάρες, τόξα, βυζαντινού τύπου ή οξυκόρυφα των χρόνων της Ενετοκρατίας (1296-1537), κτισμένα με πέτρες ή πωρόλιθο από τη Μήλο, ξυλοδόκαρα και ξυλοδεσιές χαρακτηρίζουν τον περίπλοκο, δαιδαλώδη εσωτερικό χώρο. Τα πολυάριθμα κελιά των μοναχών, η τράπεζα, τα μαγειρεία, οι φούρνοι, οι αποθήκες, τα πατητήρια, οι στέρνες και τα πηγάδια, όλα σφηνωμένα μέσα στον φυσικό βράχο που μεταμορφώνεται σε λειτουργικό οικοδομικό στοιχείο, συνθέτουν ένα θαυμαστό δείγμα ανώνυμης λειτουργικής λαϊκής αρχιτεκτονικής.
Κειμήλια
Ξεχωρίζουν οι δύο βυζαντινές εικόνες της Χοζοβιώτισσας, η ιστορική «Κυρία η Χοζηβίτισσα» (στο προσκυνητάρι) και η γνωστή ως «Κτητόρισσα» ή «Παναγία η Μαυρομάτα» (στο τέμπλο). Επίσης, τα έργα κρητικής σχολής «Παναγία η Πορταΐτισσα», γνωστή και σαν «Θεοτοκιό» (15ος αι.) από το Αγιο Ορος, και η «Δέηση του Γενναδίου» (1619), σπάνιο τεκμήριο αδελφοποίησης και ανταλλαγών μοναχών μεταξύ των Μονών Χοζοβιώτισσας και Πάτμου κατά τον 17ο αι. (εικονίζει θαυματουργή διάσωση πλοίου). Σε ασημένιο εξαπτέρυγο του 1652 αναγράφεται το όνομα του ιδρυτή της, Αλεξίου Κομνηνού. Εδώ σώζεται και η σμίλη του πρωτομάστορα.
Τους πολιτιστικούς θησαυρούς συμπληρώνουν τα πλούσια σε αριθμό και είδος κειμήλια του σκευοφυλακίου. Στον κατάλληλα διαμορφωμένο εκθεσιακό χώρο παρουσιάζονται βυζαντινοί κώδικες και μεταβυζαντινά χειρόγραφα σε περγαμηνή, χαρτί και μεμβράνη (10ου έως και 18ου αι.), ορισμένα από τα οποία φέρουν λαμπρές μικρογραφίες, σιγίλλια των Πατριαρχών Ιερεμίου Β’ και Γαβριήλ, εκκλησιαστικά κεντήματα, ενεπίγραφα αργυρά σκεύη, άμφια αρχιερέων κ.ά.
Πριν αποχαιρετήσετε τους μοναχούς, τους τελευταίους, ακούραστους συνεχιστές της πορείας της Χοζοβιώτισσας μέσα στο χρόνο, θα σταθείτε για κάμποση ώρα σ’ ένα από κείνα τα «υπερκόσμια μπαλκόνια» της Μονής, τα ολάνοιχτα στον θαλάσσιο ορίζοντα…
Ιερά Μονή Παναγίας Χοζοβιώτισσας – Extra Info
Πώς θα μεταβείτε
Αμοργός, 84008
Το Μοναστήρι της Παναγιάς της Χοζοβιώτισσας απέχει 2 χλμ. από την Χώρα του νησιού. Για να φτάσετε σε αυτό θα πρέπει να ανεβείτε 300 σκαλιά. Αξίζει όμως τον κόπο! Η Παναγιά θα σας ανταμείψει με τη θέα του απέραντου γαλάζιου και της Αγίας Αννας και ο μοναχός θα σας καλωσορίσει κερνώντας ψημένη, το παραδοσιακό ποτό της Αμοργού, γλυκό τριαντάφυλλο ή λουκούμι.
Επικοινωνία
Τηλ.: 228071274
Ωράριο εισόδου στη Μονή
Καθημερινά 9:00 π.μ.-1:00 μ.μ., 5:00-7:00 μ.μ.
Πότε γιορτάζει
Η Παναγιά η Χοζοβιώτισσα γιορτάζει στις 21 Νοεμβρίου.
