Εκλεισε, έμαθα, το ιστορικό βιβλιοπωλείο των Εκδόσεων Γρηγόρης, στην οδό Σόλωνος. Στη βιτρίνα του αντίκρισα το πρώτο μου βιβλίο. Θυμάμαι ακόμα την υπερηφάνεια που αισθάνθηκα – μιλάμε για ένα από τα πιο γνωστά βιβλιοπωλεία της Αθήνας, διαχρονικό εκδοτικό «στέκι» διανοούμενων, επιστημόνων και καθηγητών.
Δρ Δημήτριος Γκίκας Φιλόλογος, Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας που εργάζεται στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
ΤΟ ΚΛΕΙΣΙΜΟ ενός βιβλιοπωλείου είναι ένα πολιτισμικό σύμπτωμα, ένα συμβολικό καμπανάκι. Δεν πρόκειται απλώς για τη νοσταλγία ενός ρομαντικού συγγραφέα. Για τη γενιά των μεγαλύτερων τα βιβλιοπωλεία λειτουργούσαν ως χώροι μύησης, όχι απλώς ως καταστήματα. Υπήρξαν τόποι συνάντησης ιδεών και πνευματικής αναζήτησης. Το βιβλίο, ως αντικείμενο και ως περιεχόμενο, αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της ανθρώπινης προόδου. Στην Ελλάδα, το βιβλίο υπήρξε ιστορικά φορέας εθνικής αυτογνωσίας και πολιτισμικής συνέχειας. Σε δύσκολες εποχές, αποτέλεσε μέσο αντίστασης και ελευθερίας. Η ανάγνωση ισοδυναμούσε με πράξη καλλιέργειας, προσωπικής ευθύνης και πνευματικής αυτονόμησης.
ΣΗΜΕΡΑ, ωστόσο, η σχέση αυτή φαίνεται να μεταβάλλεται ριζικά. Το Διαδίκτυο και η Τεχνητή Νοημοσύνη μάς προσφέρουν αδιάκοπη ροή πληροφορίας. Η γνώση, μολονότι συχνά αποσπασματική, είναι άμεσα προσβάσιμη και πάντοτε ταχύτατη. Η ευκολία αυτή, αν και αναμφίβολα πολύτιμη, συνοδεύεται από μια λεπτή αλλά ουσιαστική απώλεια: την απώλεια της ενεργητικής αναζήτησης.
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ απαιτεί χρόνο. Απαιτεί συγκέντρωση, σιωπή, εσωτερικό διάλογο. Δεν «σερβίρει» απλώς την πληροφορία. Σε καλεί να συμμετάσχεις. Να αμφισβητήσεις. Να φανταστείς. Αντίθετα, η ψηφιακή εμπειρία συχνά μας καθιστά παθητικούς δέκτες. Η πληροφορία μάς επιλέγει πριν την επιλέξουμε. Οι αλγόριθμοι διαμορφώνουν τις προτιμήσεις μας, περιορίζοντας το εύρος της σκέψης μας.
Η ΣΤΑΔΙΑΚΗ υποχώρηση του βιβλίου, ως μέσου ψυχαγωγίας και γνώσης, δεν είναι απλώς αλλαγή συνηθειών, είναι μετατόπιση νοοτροπίας. Ο σύγχρονος άνθρωπος καταναλώνει πολύ περισσότερο περιεχόμενο απ’ αυτό που μπορεί να επεξεργαστεί. Διαβάζει λιγότερο σε βάθος και περισσότερο επιφανειακά. Μαθαίνει πολλά, αλλά συχνά χωρίς συνοχή.
ΑΝ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ περιοριστεί στον ρόλο του παθητικού αποδέκτη πληροφορίας, κινδυνεύει να χάσει την ικανότητα της βαθιάς κατανόησης και της κριτικής σκέψης – εκείνα ακριβώς τα στοιχεία που το βιβλίο καλλιέργησε επί αιώνες. Το βιβλίο λειτούργησε ως σχολείο ελευθερίας. Μέσα στις σελίδες του ο αναγνώστης δεν ακολουθεί αλγοριθμικές προτάσεις, αλλά οικοδομεί μόνος του διαδρομές σκέψης.
Διαβάστε Επίσης
ΙΣΩΣ, ΛΟΙΠΟΝ, το κλείσιμο ενός βιβλιοπωλείου να μας καλεί σε μία επανεκτίμηση. Οχι μόνο του βιβλίου ως αντικειμένου, αλλά της στάσης μας απέναντι στη γνώση. Σε μια εποχή όπου όλα είναι άμεσα διαθέσιμα, η συνειδητή επιλογή της αργής, ουσιαστικής ανάγνωσης μπορεί να αποτελέσει πράξη αντίστασης – και ταυτόχρονα πράξη αυτογνωσίας. Διότι, τελικά, η πρόοδος μιας κοινωνίας δεν είναι δυνατόν να μετριέται με την ταχύτητα της πληροφορίας που διακινεί, αλλά με το βάθος της σκέψης που καλλιεργεί…
