Την πορεία μιας σειράς σημαντικών έργων πολιτισμού στον Έβρο είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει από κοντά η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, πραγματοποιώντας αυτοψίες σε τρία εμβληματικά σημεία της Θράκης.
Η υπουργός επισκέφθηκε το τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο, τον αρχαιολογικό χώρο της Πλωτινόπολης και τον ταφικό τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης στην Ορεστιάδα, ενημερωνόμενη για την εξέλιξη των εργασιών αποκατάστασης, προστασίας και ανάδειξης.
Σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις εντάσσονται στον σχεδιασμό για την ισόρροπη ανάπτυξη και την ολοκληρωμένη ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς στις ακριτικές περιοχές της χώρας.
Η αποκατάσταση του ιστορικού τεμένους Βαγιαζήτ
Στο Διδυμότειχο, η Λίνα Μενδώνη επιθεώρησε τις εργασίες που βρίσκονται στο τελικό στάδιο στο τέμενος Βαγιαζήτ, ένα μνημείο με ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την αρχιτεκτονική κληρονομιά της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Το τέμενος εγκαινιάστηκε το 1420 και συγκαταλέγεται στα πλέον επιβλητικά οθωμανικά τεμένη της Ελλάδας, ενώ αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία που ανεγέρθηκαν στα ευρωπαϊκά εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Καταλαμβάνει έκταση σχεδόν ενός στρέμματος και αποτελείται από μία αίθουσα προσευχής και έναν ενιαίο μιναρέ ύψους 22 μέτρων. Η αρχική στέγη του μνημείου ήταν μια ιδιαίτερα ογκώδης πυραμιδοειδής κατασκευή, καλυμμένη με μόλυβδο, ενώ στο εσωτερικό υπήρχε τρουλωτή ξύλινη ψευδοροφή.
Διαβάστε Επίσης
Οι παρεμβάσεις μετά την καταστροφική πυρκαγιά
Η πυρκαγιά του 2017 προκάλεσε σοβαρές καταστροφές στο μνημείο και το υπουργείο Πολιτισμού ανέλαβε το 2019 τη δέσμευση για την πλήρη και υποδειγματική αποκατάστασή του.
Όπως ανέφερε η υπουργός, οι εργασίες αντιμετώπισαν σημαντικές τεχνικές προκλήσεις, μεταξύ των οποίων η ανακατασκευή της ξύλινης στέγης και η πλήρης αναστήλωση του μιναρέ.
Κατά την αυτοψία διαπιστώθηκε η ομαλή πορεία των εργασιών, οι οποίες περιλαμβάνουν ακόμη την πλήρη ανακατασκευή της ξύλινης στέγης και του τρούλου, την αποκατάσταση του μιναρέ σε ολόκληρο το ύψος του, αλλά και την ανακατασκευή των ξύλινων θυρών, των παραθύρων και των φεγγιτών από τεχνητό λίθο.
Παράλληλα, έχει ολοκληρωθεί η συντήρηση του δαπέδου, ενώ για την προστασία του μνημείου από ακραία καιρικά φαινόμενα εγκαταστάθηκε αλεξικέραυνο. Για την εξασφάλιση καθολικής πρόσβασης προβλέπεται επίσης αναβατόριο ΑμεΑ.
Οι παρεμβάσεις υλοποιούνται από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και τον τακτικό προϋπολογισμό του υπουργείου Πολιτισμού.
Το συνολικό ύψος της χρηματοδότησης ανέρχεται περίπου στα 15 εκατ. ευρώ, ενώ στόχος είναι το μνημείο να αποδοθεί στο κοινό εντός του 2026.
Η Πλωτινόπολη αποκαλύπτει τη διαχρονία της Θράκης
Επόμενος σταθμός της υπουργού ήταν ο αρχαιολογικός χώρος της Πλωτινόπολης, όπου βρίσκονται σε εξέλιξη ανασκαφικές και προστατευτικές εργασίες.
Η ρωμαϊκή Πλωτινόπολη βρίσκεται νοτιοανατολικά του Διδυμοτείχου, στον οχυρό λόφο «Αγία Πέτρα». Η ίδρυσή της αποδίδεται στον Ρωμαίο αυτοκράτορα Τραϊανό, ο οποίος κυβέρνησε από το 98 έως το 117 μ.Χ., και έγινε προς τιμήν της συζύγου του Πλωτίνης.
Από την ίδρυσή της και έπειτα, η Πλωτινόπολη εξελίχθηκε σε οικονομικό και εκκλησιαστικό κέντρο της περιοχής.
Η ταύτιση της θέσης με την αρχαία Πλωτινόπολη έγινε το 1960 από τον καθηγητή Γ. Μπακαλάκη. Πέντε χρόνια αργότερα, το 1965, ήρθε τυχαία στο φως η μοναδική στην Ελλάδα χρυσή προτομή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου.
Οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν το 1977 και έχουν φέρει στο φως οικοδομικό συγκρότημα με ψηφιδωτό δάπεδο, διακοσμημένο με περίτεχνα μοτίβα, καθώς και ένα πηγάδι κατασκευασμένο από λαξευμένους λίθους.
Στους αυτοκρατορικούς χρόνους χρονολογείται επίσης αίθουσα με ψηφιδωτό δάπεδο που περιλαμβάνει υδάτινες παραστάσεις, με τον Έβρο να απεικονίζεται ως νέος και την Πόλη ως γυναίκα.
Παρεμβάσεις για έναν σύγχρονο επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο
Η Λίνα Μενδώνη ενημερώθηκε για την πορεία συντήρησης των ψηφιδωτών, τις εργασίες αποψίλωσης στον αρχαιολογικό χώρο, καθώς και την καταγραφή των ευρημάτων που προέκυψαν από την ανασκαφική δραστηριότητα της περιόδου 2020-2022.
Τα κινητά ευρήματα πρόκειται να καταγραφούν στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του υπουργείου Πολιτισμού.
Το έργο προστασίας και ανάδειξης της Πλωτινόπολης έχει προϋπολογισμό 2.180.000 ευρώ και έχει ενταχθεί στο Περιφερειακό Πρόγραμμα «Ανατολική Μακεδονία – Θράκη 2021-2027».
Την υλοποίηση έχουν αναλάβει η Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου.
Βασικός στόχος είναι η δημιουργία ενός σύγχρονου, οργανωμένου, προσβάσιμου και επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου, με τις απαραίτητες υποδομές και την κατάλληλη ανάδειξη των μνημείων.
Η Μικρή Δοξιπάρα και ένα μοναδικό αρχαιολογικό σύνολο
Η αυτοψία της υπουργού ολοκληρώθηκε στον ταφικό τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης, ένα από τα σπανιότερα αρχαιολογικά μνημεία των αυτοκρατορικών χρόνων στην περιφέρεια της Θράκης και ταυτόχρονα ένα μοναδικό ανασκαφικό σύνολο για τα δεδομένα του ελλαδικού χώρου.
Ο τύμβος ανακαλύφθηκε κατά την περίοδο 2002-2004 και προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τις ταφικές πρακτικές της ανώτερης κοινωνικής τάξης στη ρωμαϊκή Θράκη, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 100 και 150 μ.Χ.
Η ιδιαίτερη σημασία του χώρου συνδέεται με τον εξαιρετικό βαθμό διατήρησης των ευρημάτων. Στον τύμβο έχουν εντοπιστεί τέσσερις λάκκοι καύσης, που αφορούν τρεις άνδρες και μία γυναίκα, μαζί με πλούσια κτερίσματα από χαλκό, σίδηρο, γυαλί και πηλό.
Στα ευρήματα περιλαμβάνονται ακόμη πέντε άμαξες, με μεταλλικά και ξύλινα στοιχεία, καθώς και οι ταφές αλόγων.
Ο συνδυασμός της καύσης των νεκρών, των θυσιών, της απόθεσης τροχοφόρων οχημάτων και της κατασκευής του μεγάλου τύμβου αποτυπώνει με ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο τα ταφικά έθιμα και τον πολιτιστικό πλούτο της ακριτικής Θράκης κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.
Το υπόσκαφο κέλυφος προστασίας και η νέα έκθεση
Κατά την επίσκεψή της, η υπουργός διαπίστωσε την εντατική πρόοδο των εργασιών για τις νέες κτιριακές εγκαταστάσεις. Το συνολικό εμβαδόν των εγκαταστάσεων φτάνει περίπου τα 2.650 τ.μ., ενώ ο περιβάλλων χώρος καταλαμβάνει 5.000 τ.μ.
Κεντρική θέση στο έργο έχει το θολωτό, υπόσκαφο κέλυφος προστασίας, έκτασης 2.350 τ.μ., το οποίο θα καλύπτει το σύνολο των αρχαιολογικών ευρημάτων. Η τελική μορφή του παραπέμπει σε μεγάλο βαθμό στην αρχική εικόνα του αρχαίου τύμβου, ενώ στο εσωτερικό του θα δημιουργηθούν εκθεσιακοί χώροι και αίθουσα πολλαπλών χρήσεων.
Παράλληλα, κατασκευάζεται κτίριο 300 τ.μ., όπου θα στεγαστούν το φυλάκιο, το εκδοτήριο εισιτηρίων, ο χώρος εξυπηρέτησης κοινού, το πωλητήριο του ΟΔΑΠ και οι χώροι υγιεινής. Προβλέπεται επίσης η διαμόρφωση υπαίθριου χώρου στάθμευσης.
Η εγκεκριμένη μουσειογραφική μελέτη εφαρμογής και η μελέτη φωτισμού των εκθεμάτων ενσωματώνονται σταδιακά στο κατασκευαστικό έργο, με στόχο την καλύτερη δυνατή παρουσίαση των ευρημάτων.
Την ίδια ώρα, προχωρούν οι εργασίες για την οργάνωση της έκθεσης, στην οποία θα παρουσιαστούν οι άμαξες μαζί με τα υποζύγιά τους, καθώς και περίπου 250 αρχαιολογικά ευρήματα που εντοπίστηκαν στον τύμβο.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 14.650.000 ευρώ και συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ), μέσω του Προγράμματος «Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 2021-2027».
Το έργο υλοποιείται από τη Διεύθυνση Μελετών και Εκτέλεσης Έργων Μουσείων και Πολιτιστικών Κτιρίων, τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου και αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα και πρωτοποριακά έργα ανάδειξης αρχαιολογικών χώρων στη Βόρεια Ελλάδα.
Νέα αγροτικά μουσεία σε Καρωτή και Πτελέα
Στο πλαίσιο της περιοδείας της στον Έβρο, η Λίνα Μενδώνη επισκέφθηκε ακόμη δύο πρώην δημοτικά σχολεία στην Καρωτή και την Πτελέα, τα οποία πρόκειται να ενταχθούν στο υπό δημιουργία Δίκτυο Αγροτικών Μουσείων Έβρου.
Η πρωτοβουλία αποτελεί δράση του υπουργείου Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης και έχει ως στόχο την πολιτιστική αποκέντρωση, αλλά και τη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στην Καρωτή, το νέο μουσείο θα στεγαστεί στο πρώην δημοτικό σχολείο και θα επικεντρωθεί στο τοπικό «μουσικό οικοσύστημα» και στα μουσικά δίκτυα της Θράκης. Στο πλαίσιο αυτό θα υπάρχει αναφορά και σε εμβληματικές προσωπικότητες, όπως ο Χρόνης Αηδονίδης.
Στην Πτελέα, το δημοτικό κτίριο θα αξιοποιηθεί για την παρουσίαση του σημαντικού πλούτου υφαντών που διαθέτουν οι τοπικοί σύλλογοι.
Η έκθεση θα αναπτύσσεται σε τρεις θεματικές αίθουσες, οι οποίες θα παρουσιάζουν την παραγωγική διαδικασία, τη δημιουργό υφάντρα και τη σχέση των υφαντών με τον κύκλο της ζωής.
Η συγκεκριμένη δομή εντάσσεται στις πρωτοβουλίες του υπουργείου Πολιτισμού για την υφαντική και αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην ενδυνάμωση των σχετικών δεξιοτήτων και στην ενίσχυση της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης των αγροτικών κοινοτήτων.
Ο συνολικός προϋπολογισμός των δύο έργων ανέρχεται σε 205.000 ευρώ και καλύπτεται εξ ολοκλήρου από εθνικούς πόρους του υπουργείου Πολιτισμού.
«Η ακριτική Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο του κυβερνητικού σχεδιασμού»
Αναφερόμενη συνολικά στα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη στη Θράκη, η Λίνα Μενδώνη έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο του πολιτισμού για την περιοχή.
«Το τέμενος Βαγιαζήτ αποτελεί ένα μνημείο δεσπόζουσας σημασίας για την αρχιτεκτονική κληρονομιά της νοτιοανατολικής Ευρώπης», σημείωσε, αναφερόμενη στην αποκατάσταση του μνημείου μετά την πυρκαγιά του 2017.
Η υπουργός υπογράμμισε ακόμη ότι το υπουργείο Πολιτισμού ανέλαβε το 2019 τη δέσμευση για την πλήρη αποκατάσταση του τεμένους, αντιμετωπίζοντας τις σημαντικές τεχνικές δυσκολίες που προέκυψαν.
Για την Πλωτινόπολη, ανέφερε ότι οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη αναδεικνύουν στην πράξη την ιστορική διαχρονία της Θράκης, μετατρέποντας έναν σημαντικό ρωμαϊκό οικισμό σε προσβάσιμο, οργανωμένο και ελκυστικό σημείο πολιτιστικού ενδιαφέροντος.
«Ο πολιτισμός στη Θράκη είναι πυλώνας ταυτότητας, προόδου και εθνικής αυτοπεποίθησης», τόνισε η κ. Μενδώνη, επισημαίνοντας ότι με αυτόν τον τρόπο αποδεικνύεται πως η ακριτική Ελλάδα παραμένει σταθερά στο επίκεντρο του κυβερνητικού σχεδιασμού, με απτά αποτελέσματα.
Για τον ταφικό τύμβο της Μικρής Δοξιπάρας – Ζώνης, η υπουργός έκανε λόγο για ένα αρχαιολογικό σύνολο παγκόσμιας ακτινοβολίας. Όπως σημείωσε, το υπόσκαφο κέλυφος προστασίας έχει σχεδιαστεί με απόλυτο σεβασμό στο φυσικό και ιστορικό τοπίο.
Σε συνδυασμό με την πρωτοποριακή μουσειογραφική μελέτη και τις εξειδικευμένες εργασίες συντήρησης, εκτίμησε ότι το έργο θα μετατρέψει τον αρχαιολογικό χώρο σε πρότυπο επισκέψιμο πόλο πολιτισμού και τουριστικής ανάπτυξης για ολόκληρη τη Θράκη.
