Μία ενδιαφέρουσα αντιπαράθεση που αφορά τον γενικότερο σκοπό της Τέχνης έλαβε πρόσφατα χώρα ανάμεσα σε δύο πασίγνωστους καλλιτέχνες, τον Μικ Τζάγκερ, τραγουδιστή των Rolling Stones, ενός εμβληματικού ροκ συγκροτήματος που επηρέασε σε μεγάλο βαθμό το συγκεκριμένο μουσικό ρεύμα και τον Μπρους Σπρίνγκστιν, επίσης διάσημο ροκ τραγουδιστή με ιδιαίτερο ύφος και ξεχωριστές ερμηνευτικές ικανότητες.
Δρ Δημήτριος Γκίκας, Φιλόλογος, Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας που εργάζεται στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
Η αντιπαράθεση εστίασε στην έντονη ρητορική του τελευταίου, εν είδει διαλέξεων που παρεμβάλλονταν ανάμεσα στα τραγούδια εναντίον του νυν προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κατά τη διάρκεια συναυλιών του. Η αντιπαράθεση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς ουσιαστικά ανακινεί ορισμένα πανάρχαια ερωτήματα: ποια η αρχική σκοποθεσία της Τέχνης; Μπορεί η Τέχνη να διαθέτει και πολιτική προθετικότητα; Ποια η διαφορά μεταξύ Τέχνης με πολιτικό περιεχόμενο και στρατευμένης Τέχνης;
Η πολιτική προθετικότητα στην καλλιτεχνική δραστηριότητα δεν είναι κάτι άγνωστο ή καινοφανές. Αν επιστρέψουμε στις δικές μας ρίζες, η πολιτική διάσταση της Τέχνης στο αρχαίο έπος, στην τραγωδία, ακόμα και στην κωμωδία, δεν θεωρούνταν κάτι αρνητικό. Η «Αντιγόνη», για παράδειγμα, του Σοφοκλή είναι ίσως η πιο γνωστή τραγωδία, όπου η πολιτική διάσταση είναι εμφανέστατη. Ακόμα και στον Ομηρο, η πολιτική προθετικότητα είναι υπαρκτή και, μάλιστα, έχει σημαίνοντα ρόλο στην εξέλιξη της υπόθεσης. Η ύβρις, για παράδειγμα, του Αγαμέμνονα προς τον ιερέα του Απόλλωνα και η αλαζονική, αυταρχική στάση του απέναντι στον καλύτερο πολεμιστή του, τον Αχιλλέα, οδηγεί τον στρατό στη διχόνοια, ακόμα και σε σημαντικές στρατιωτικές απώλειες.
Ομως, στα κορυφαία έργα της αρχαίας Ελλάδας η πολιτική προθετικότητα δεν είναι ποτέ ο κύριος σκοπός. Η αισθητική απόλαυση δεν θυσιάζεται για χάρη κάποιου πολιτικού νοήματος ή κάποιας συγκεκριμένης ιδεολογίας. Η Τέχνη παραμένει υψηλή όταν η αισθητική δημιουργία παραμένει αυτόνομη και η καλλιτεχνική εμπειρία δεν μετατρέπεται σε ιδεολογικό-πολιτικό ή, ακόμα χειρότερα, κομματικό «βήμα».
Ο Σπρίνγκστιν, ένας τραγουδιστής όπου συχνά «ακουμπά», με τα τραγούδια του, κοινωνικοπολιτικά θέματα, παραμένει εξαιρετικός καλλιτέχνης, όταν δεν χρειάζεται να κάνει διαλέξεις επί σκηνής. Οταν, όμως παρεμβάλλει στην καλλιτεχνική εμπειρία ολόκληρα πολιτικά λογύδρια, η αισθητική δημιουργία χάνει το νόημά της και γίνεται προπαγάνδα. Ακριβώς αυτό συμβαίνει τα τελευταία χρόνια και σε ορισμένες σύγχρονες σκηνοθετικές προσεγγίσεις αρχαίων δραμάτων που παρουσιάζονται στο θέατρο της Επιδαύρου, οι οποίες αλλοιώνουν εντελώς την αρχική προθετικότητα του έργου, ασκώντας αφειδώς ιδεολογικο-πολιτική κατήχηση του χειρίστου είδους.
Το ίδιο, εξάλλου, συμβαίνει και με την «Οδύσσεια» του Νόλαντ, η οποία δεν διστάζει να μετατρέψει τη δημιουργική καλλιτεχνική ελευθερία σε ιδεολογική εργαλειοποίηση της κλασικής πολιτιστικής κληρονομιάς, ευτελίζοντας ένα διαχρονικό έργο που, επί χιλιετίες, προσέφερε πραγματική αισθητική απόλαυση κι όχι κακογραμμένη προπαγάνδα…
