Η εικαστικός Μαρία Φραγκουδάκη μιλά στον «ΕΤ»: «Θυμήσου με»: Σχήματα και αποχρώσεις από τη Γη

Γνώρισα τη Μαρία Φραγκουδάκη πριν από περίπου δέκα χρόνια. Από εκείνη την πρώτη συνάντηση θυμάμαι την αστείρευτη διάθεση της να δημιουργεί και να αναζητά διαρκώς νέους τρόπους έκφρασης και συνύπαρξης υλικών και ιδεών. Είχε ήδη χαράξει τη δική της πορεία στον χώρο των εικαστικών, με πρακτικές που σήμερα εκτείνονται από τη ζωγραφική και τη γλυπτική έως τις εγκαταστάσεις και την περφόρμανς. Χρώματα και ετερόκλητα υλικά, σκέψεις και ιδέες παίρνουν μορφή, συνθέτοντας ένα πολύπτυχο εικαστικό σύμπαν, ενδεικτικό της δημιουργικής της πορείας! Αυτή η διάθεση, που αναγνωρίζεται και στα έργα της, δεν την εγκατέλειψε. Τουναντίον, παραμένει στον πυρήνα της καλλιτεχνικής της διαδρομής που διαρκώς εξελίσσεται και γοητεύει. Νέος σταθμός της, η ατομική έκθεση με τίτλο «Εσύ- Θυμήσου με. Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο. Γη- Στάσου ελεύθερη. Έμπνευσε. Φρόντισε», που παρουσιάζεται στη Roma Gallery, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη. Αυτή τη φορά, η Μαρία Φραγκουδάκη στρέφει το βλέμμα της στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και στην ανάγκη προστασίας του πλανήτη δίνοντας σχήμα και αποχρώσεις στην καίρια προτροπή- όπως μαρτυρά ο τίτλος της έκθεσης- που μοιάζει να έρχεται από την ίδια τη Γη!

«Η δημιουργία αρχίζει συχνά από κάτι μικρό, μια λέξη που σημειώνω, μια φευγαλέα σκέψη, μια εικόνα ή ένα απόσπασμα από κάτι που διαβάζω και με κάνει να σταθώ για λίγο περισσότερο. Κρατώ εδώ και χρόνια χειρόγραφες σημειώσεις και συχνά επιστρέφω σε αυτές ύστερα από καιρό, όταν μια άλλη σκέψη ή ένα καινούργιο έργο φέρνει στην επιφάνεια κάτι που είχα καταγράψει παλαιότερα» περιγράφει στον ΕΤ η Μαρία Φραγκουδάκη για όλα αυτά που παίρνουν μορφή και συνεχίζει «μερικές φορές αυτές οι συνδέσεις γίνονται αντιληπτές μόνο μέσα στο ατελιέ, όταν λέξεις και υλικά αρχίζουν να συνυπάρχουν και να διαμορφώνουν απρόβλεπτες σχέσεις». Οι σπουδές της στη Χημεία επηρεάζουν βαθιά τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τη ζωγραφική και την ύλη, καθώς δίνει προτεραιότητα στις φυσικές ιδιότητες των υλικών, στις αντιδράσεις τους και κυρίως στις μεταβολές που συντελούνται κατά τη διάρκεια της εργασίας της. «Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα να αιχμαλωτίζω το σημείο εκείνο όταν το υλικό αποκτά τη δική του μορφή και η τελική επιφάνεια διατηρεί τα ίχνη αυτής της μεταβολής. Η ίδια η έννοια της μεταβολής με κάνει να επιστρέφω συχνά στη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και στην ισορροπία που διαμορφώνεται μέσα από τη συνύπαρξη και την αλληλεξάρτηση» εξηγεί η εικαστικός.

Τα τελευταία χρόνια, το νερό, το μπλε και το πράσινο έχουν αποκτήσει μια ιδιαίτερη θέση στην έρευνά της, καθώς την οδηγούν να σκέφτεται τη ζωή ως «ένα σύνολο σχέσεων που συνδέουν το σώμα μας με το περιβάλλον». «Οι λέξεις ακολουθούν μια αντίστοιχη διαδρομή μέσα στα έργα» σημειώνει η Μαρία Φραγκουδάκη και συνεχίζει «τις αντιμετωπίζω ως στοιχεία της εικόνας, με δική τους υλικότητα και παρουσία, και συχνά τις αφήνω να αποκτήσουν το νόημά τους μέσα από τη θέση τους στον χώρο και τη συνάντησή τους με τα υπόλοιπα έργα».

Έτσι γεννήθηκε και η έκθεση. Οι φράσεις «You», «Remember me», «No blue, no green», «Earth», «Stand free», «Inspire» και «Care» υπήρχαν αρχικά ως ανεξάρτητες σημειώσεις. Σταδιακά ενσωματώθηκαν σε διαφορετικά έργα, ώσπου άρχισαν να συνθέτουν μια κοινή αφήγηση. «Όταν άρχισαν να συγκεντρώνονται στο ατελιέ, είδα ότι μπορούσαν να συνδεθούν σαν τα κομμάτια ενός γράμματος γραμμένου σε διαφορετικές στιγμές. Στην έκθεση παραμένουν διάσπαρτες στον χώρο και η μεταξύ τους σχέση αποκαλύπτεται σταδιακά, καθώς ο επισκέπτης κινείται από το ένα έργο στο άλλο» εξηγεί η δημιουργός. Και προσθέτει: «Για μένα, το “Remember me” είναι ένα αίτημα που απευθύνει η ίδια η Γη, ενώ το “You” μπορεί να αφορά τον καθένα μας, καθώς οι λέξεις μοιάζουν να απευθύνονται προσωπικά σε όποιον τις συναντά».

Πράγματι, ο επισκέπτης δεν διαβάζει ένα ενιαίο μήνυμα. Το ανακαλύπτει καθώς κινείται ανάμεσα στα έργα. Πίσω από τη εικαστική διαδρομή στην έκθεση διακρίνονται δύο διαφορετικά αλλά αλληλένδετα ερεθίσματα: η σημασία των ωκεανών για την ύπαρξη της ζωής και η εξερεύνηση του Διαστήματος. Συγκεκριμένα  η φράση της ωκεανογράφου και θαλάσσιας βιολόγου Sylvia Earle «No water, no life. No blue, no green» («Χωρίς νερό, δεν υπάρχει ζωή. Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο») επηρέασε καθοριστικά τη δημιουργό. «Αν και το μπλε είχε πάντα ξεχωριστή θέση στη δουλειά μου, όταν διάβασα τη φράση της Earle, την κατέγραψα αμέσως στις σημειώσεις μου και στην παλέτα μου» μας λέει η Μαρία Φραγκουδάκη. Η διατύπωση αυτή ανέδειξε μια σχέση που ήδη εξερευνούσε ζωγραφικά, καθώς το μπλε και το πράσινο αποκτούσαν νόημα μέσα από τη συνύπαρξή τους.

Artemis II της ΝASA

Από τους ωκεανούς, η σκέψη της στράφηκε στο Διάστημα. Οι εικόνες που κατέγραψε η αποστολή Artemis II της NASA, τον Απρίλιο του 2026, και ιδιαίτερα εκείνη της Γης που δύει πίσω από τον σεληνιακό ορίζοντα, προσέφεραν μια νέα οπτική στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τον πλανήτη. «Η θέα του πλανήτη από αυτή την απόσταση με έκανε να σκεφτώ πόσο διαφορετικά αντιλαμβανόμαστε ό,τι μας περιβάλλει όταν μπορούμε να το δούμε ως ένα σύνολο», επισημαίνει. Αυτή η μετατόπιση του βλέμματος, από την καθημερινή εμπειρία στην εικόνα της Γης ως ενός μικρού ουράνιου σώματος, αποτυπώνεται και στη ζωγραφική της. Ο κύκλος, σχήμα που επανέρχεται διαρκώς στο έργο της, γίνεται άλλοτε Γη, άλλοτε Σελήνη, έκλειψη ή σταγόνα νερού.

Μια πρόσκληση να φροντίσουμε τη Γη

Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται η έννοια της φροντίδας, η οποία συνδέει τον άνθρωπο με το φυσικό περιβάλλον, αναδεικνύοντας τη σχέση αλληλεξάρτησης που τους ενώνει. Η Μαρία Φραγκουδάκη αναφέρεται στην ανάγνωση της εγκυκλίου Laudato Si’ και στην ιδέα της φροντίδας για το «κοινό μας σπίτι», που επηρέασε την καλλιτεχνική της αναζήτηση. «Σταδιακά, άρχισα να αντιλαμβάνομαι τη σχέση του σώματος με τη Γη ως μια άμεση υλική συνέχεια, καθώς το νερό και τα χημικά στοιχεία που μας αποτελούν βρίσκονται επίσης στον πλανήτη, στο έδαφος και στα πετρώματα» μας λέει. Η έκθεση αναπτύσσεται σε δύο ενότητες. Στην πρώτη, η Γη αποτυπώνεται μέσα από τη ζωγραφική και τη χρήση διαφορετικών υλικών, ενώ στη δεύτερη οι λέξεις αποκτούν μεγαλύτερη παρουσία, συνθέτοντας σταδιακά ένα μήνυμα προς τον επισκέπτη. Σύμφωνα με το επιμελητικό κείμενο, η έκθεση ολοκληρώνεται με το έργο «Inspire Care» («Έμπνευσε. Φρόντισε.»), μια προτροπή που συμπυκνώνει το κεντρικό της μήνυμα του εικαστικού ταξιδιού!

Info

«Εσύ. Θυμήσου με. Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο. Γη, στάσου ελεύθερη. Έμπνευσε. Φρόντισε.»

έως 14 Νοεμβρίου 2026.

Roma Gallery

Ρώμα 5, Αθήνα

roma-gallery.com

Ωράριο λειτουργίας

Τρίτη, Πέμπτη και Παρασκευή 11:00–20:00

Τετάρτη και Σάββατο 11:00–16:00

Κυριακή και Δευτέρα κλειστά