Κατά μία ανάγνωση, η ευθύνη του Αλέξη Τσίπρα για την τραγωδία των 104 νεκρών στο Μάτι, τη μεγαλύτερη τραγωδία της σύγχρονης Ελλάδας σε καιρό ειρήνης, κρίθηκε στην κάλπη των εθνικών εκλογών του 2019.
Οταν όμως ο Αλέξης Τσίπρας, ο πρωθυπουργός που σόκαρε την ελληνική κοινή γνώμη με το πώς διαχειρίστηκε την τραγική νύκτα της 23ης Ιουλίου του 2018, επιστρέφει με κηρύγματα για ηθική και εντιμότητα, τότε είναι χρέος η τόνωση της συλλογικής πολιτικής μνήμης. Αλλωστε, η πολιτική μνήμη δεν διαμορφώθηκε από τη φονική πυρκαγιά, αλλά από τα όσα ανήθικα κόλπα ακολούθησαν.
Το πρώτο μεγάλο σοκ ήταν εκείνη η βραδινή κυβερνητική σύσκεψη, που μεταδόθηκε ζωντανά από την κρατική τηλεόραση. Ενώ η χώρα ήδη γνώριζε ότι οι νεκροί ήταν δεκάδες και αγωνιούσε για την τύχη δεκάδων αγνοουμένων, ενώ όλοι βλέπαμε στα ελληνικά και ξένα ΜΜΕ την τραγωδία να εξελίσσεται, ο κ. Τσίπρας σκεπτόταν πώς θα «πέσει» στα μαλακά. Πώς θα δραπετεύσει από τις ευθύνες του.
Είχε αποτύχει η προσπάθεια του τότε επικοινωνιακού επιτελείου της κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ να πείσει ότι η κατάσταση ήταν υπό έλεγχο. Η αποκάλυψη της πραγματικής έκτασης της τραγωδίας είχε σοκάρει την ελληνική κοινή γνώμη. Αλλά μεγαλύτερο ήταν το σοκ που δέχθηκε όταν η κοινωνία κατάλαβε τι πήγανε να «στήσουν».
Μία δήθεν κυβερνητική σύσκεψη για να ενημερωθεί ο πρωθυπουργός, ο οποίος επέστρεφε από το εξωτερικό. Και ενώ γνώριζε τα πάντα από τις 7μιση το απόγευμα, καθώς επικοινωνούσε και ενημερωνόταν, καμωνόταν τον ανήξερο μπροστά στην κάμερα της ΕΡΤ και τον αποσβολωμένο. Αυτή η αυταπάτη που πήγε να δημιουργήσει τότε ο Τσίπρας έκανε τις εικόνες της τραγωδίας ακόμη πιο βαριές. Δεν ήταν απλώς μια αποτυχημένη κυβερνητική σύσκεψη. Ηταν μία ανήθικη, μία ψεύτικη σύσκεψη που έγινε το σύμβολο μιας εξουσίας, που ακόμα και ενώπιον μίας εθνικής τραγωδίας έβαζε την επικοινωνία πάνω από την πραγματικότητα.
Διαβάστε Επίσης
Λίγες ημέρες αργότερα ήρθαν οι φωτογραφίες από τις διακοπές του τότε πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στο σκάφος φίλου του εφοπλιστή. Ηταν εικόνες που προκάλεσαν καίριο πολιτικό και ηθικό κόστος στον Αλέξη Τσίπρα. Οχι επειδή ένας πρωθυπουργός δεν δικαιούται προσωπικό χρόνο, αλλά επειδή όταν ο ίδιος, η κυβέρνηση, τα κόμματα, όλη η χώρα βρισκόταν ακόμη σε κατάσταση πένθους, όταν οι οικογένειες αναζητούσαν απαντήσεις, οι πληγές ήταν ανοιχτές και η χώρα περίμενε πρωτίστως λογοδοσία, εκείνος έκανε τις διακοπές του.
Στη συνέχεια ήρθε και το τελειωτικό κτύπημα. Για να απαντήσουν στην κριτική ότι ο πρωθυπουργός κρύβεται, οι φωστήρες του Μαξίμου, διοργάνωσαν μία «συνάντηση» του Τσίπρα με κατοίκους στο Μάτι. Η κυβέρνηση προσπάθησε να την παρουσιάσει ως έναν ανοιχτό διάλογο με τους πληγέντες. Αλλά το ψέμα έχει κοντά ποδάρια. Πρώτα αποκαλύφθηκε ότι αυτή η «συνάντηση» έγινε νωρίς το πρωί λίγο μετά τις 6, πράγμα ασυνήθιστο για αυθόρμητη συζήτηση. Στη συνέχεια αποκαλύφθηκε ότι όσοι ήταν μέσα στα τηλεοπτικά πλάνα να συζητούν με τον κ. Τσίπρα ήταν κομματικά στελέχη και όχι κάτοικοι στο Μάτι. Μεταξύ των συμμετεχόντων, μία μαυροφορεμένη γυναίκα, που κάποιοι αναγνώρισαν ότι ήταν η Ελευθερία Χατζηγεωργίου, συμφοιτήτρια του Τσίπρα, στέλεχος του ΣΥΡΙΖΑ, η οποία αργότερα ανέλαβε κυβερνητικό αξίωμα.
Οι τρεις αυτές εικόνες -η σικέ κυβερνητική σύσκεψη σε ζωντανή τηλεοπτική σύνδεση, οι «κρυφές» διακοπές στο σκάφος του φίλου εφοπλιστή και η σκηνοθετημένη συνάντηση με δήθεν κατοίκους που ήταν στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ- καταδίκασαν τον Τσίπρα στη συνείδηση των πολιτών.
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη αντίφαση. Για χρόνια ο Αλέξης Τσίπρας και ο ΣΥΡΙΖΑ μιλούσαν για «ηθικό πλεονέκτημα». Κατηγορούσαν τους πολιτικούς αντιπάλους τους για έλλειψη εντιμότητας και αυτοπαρουσιάζονταν ως οι αυθεντικοί εκφραστές της πολιτικής ηθικής. Και όταν ήρθε η ώρα η ηθική και η εντιμότητά τους να δοκιμαστεί, ήρθε ο πλήρης ξεπεσμός. Η ηθική δεν φτάνει να γίνεται σύνθημα στις προεκλογικές συγκεντρώσεις και ομιλίες. Αποδεικνύεται όταν η χώρα δοκιμάζεται. Οταν απαιτείται ανάληψη ευθύνης χωρίς υπεκφυγές. Οταν η αλήθεια προηγείται της επικοινωνίας. Οταν ο σεβασμός προς τους νεκρούς είναι ισχυρότερος από την ανάγκη προστασίας της πολιτικής εικόνας.
Ακριβώς γι’ αυτό το Μάτι θα συνοδεύει πάντα τον Αλέξη Τσίπρα. Οχι επειδή φταίει ένας άνθρωπος για μια τόσο σύνθετη τραγωδία. Αλλά επειδή εκεί κρίθηκε ο τρόπος με τον οποίο άσκησε την πολιτική ηγεσία μπροστά στη μεγαλύτερη δοκιμασία της πρωθυπουργίας του.
Προκλητικές αναφορές στην αξιοπιστία
Οι εικόνες του Ιουλίου του 2018 θα βρίσκονται για πάντα χαραγμένες στη συλλογική μνήμη. Γι’ αυτό, οκτώ χρόνια μετά, κάθε αναφορά του Αλέξη Τσίπρα στην ηθική, στην εντιμότητα ή στην αξιοπιστία δεν μπορεί παρά να συγκρίνεται με εκείνες τις ημέρες. Οχι από εκδικητική διάθεση, αλλά επειδή η πολιτική αξιοπιστία κρίνεται στις πιο δύσκολες στιγμές.
Η μνήμη των 104 θυμάτων δεν προσφέρεται ούτε για κομματική εκμετάλλευση ούτε για ιστορική λήθη. Απαιτεί αλήθεια, αυτογνωσία και σεβασμό. Και όσο κι αν επιχειρείται η αναδιατύπωση της ιστορίας, υπάρχει ένα γεγονός που δύσκολα ανατρέπεται: στο Μάτι δεν δοκιμάστηκε μόνο η αποτελεσματικότητα του κράτους. Δοκιμάστηκε και η αξιοπιστία ενός πολιτικού αφηγήματος που διακήρυττε την ηθική ως το μεγαλύτερο συγκριτικό του πλεονέκτημα, αλλά όταν δοκιμάστηκε, δεν άντεξε.
