Ο υψηλότερος πληθωρισμός πιέζει τις κεντρικές τράπεζες να κινηθούν σε μία τροχιά αύξησης των επιτοκίων, η οποία θα επιβαρύνει άμεσα τους δανειολήπτες και έμμεσα όλη την οικονομία καθώς θα περιορίσει την ανάπτυξη. Η προοπτική αύξησης των επιτοκίων συμπαρασύρει, με τη σειρά της, ανοδικά τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά, επιβαρύνοντας το κόστος δανεισμού των κυβερνήσεων.

Οι αποδόσεις όλων των κρατικών ομολόγων, από την Αμερική και την Ευρώπη έως την Ασία, άρχισαν να αυξάνονται αμέσως μετά την έναρξη του πολέμου στο τέλος του Φεβρουαρίου, με σημαντικές διακυμάνσεις στην ανοδική πορεία τους, ανάλογα με τις ελπίδες ή τις προσδοκίες των επενδυτών για τον χρόνο τερματισμού της σύγκρουσης.

Συστάσεις της ΕΕ για δημοσιονομική συγκράτηση εν μέσω του πολέμου – Πώς αυξήθηκαν οι αποδόσεις στα ομόλογα

Στις δευτερογενείς αγορές κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης, οι αποδόσεις στις 2 Απριλίου ήταν αυξημένες από περίπου 30 μονάδες βάσης (0,3 της ποσοστιαίας μονάδας) για τους γερμανικούς 10ετείς τίτλους έως περίπου 50 μ.β. για τους αντίστοιχους ιταλικούς τίτλους. Τις τελευταίες ημέρες του Μαρτίου, ωστόσο, η άνοδος ήταν ακόμη μεγαλύτερη και έφθασε έως και τις 75 μ.β. για την Ιταλία, μετά την παρέλευση άπρακτης της πρώτης πενθήμερης προθεσμίας που είχε δώσει ο Πρόεδρος Τραμπ στο Ιράν για την επίτευξη συμφωνίας τερματισμού του πολέμου, υπό την απειλή μαζικών επιθέσεων στα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας.

Η απόδοση για τα 10ετή ομόλογα του ελληνικού δημοσίου διαμορφωνόταν την περασμένη Πέμπτη στο 3,79% από 3,35% στις 2 Μαρτίου, καταγράφοντας μία αύξηση 44 μ.β. σε διάστημα ενός μήνα. Η αύξηση αυτή ήταν μικρότερη από αυτή που σημειώθηκε στα ιταλικά ομόλογα και οριακά μικρότερη σε σχέση με των βρετανικών ομολόγων (45 μ.β.), μία εξέλιξη που δείχνει και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των επενδυτών ότι θα συνεχισθεί η καλή δημοσιονομική πορεία της Ελλάδας και η μείωση του υψηλού δημόσιου χρέους της.

Αν η Ελλάδα έβγαινε στις αγορές με την εικόνα που υπήρχε την Πέμπτη στις αγορές ομολόγων, θα δανειζόταν φθηνότερα από τη Βρετανία, όπου η απόδοση του 10ετούς τίτλου της ανερχόταν στο 4,83%, τις ΗΠΑ (4,30%) και την Ιταλία (3,85%).

Στις εξελίξεις στην αγορά ομολόγων αναφέρθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην εισήγηση που έκανε προς το Eurogroup στις 27 Μαρτίου, με την οποία συνέστησε στους Υπουργούς Οικονομικών της Ευρωζώνης προσοχή στον σχεδιασμό των μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονται από τον αντίκτυπο του πολέμου.

Η Κομισιόν τόνισε ότι τα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά και στο πλαίσιο των πολιτικών που έχουν συμφωνήσει οι χώρες για τη μεσοπρόθεσμη πορεία των καθαρών δαπανών τους. Πρόσθεσε ότι τα δημοσιονομικά ελλείματα και το χρέος είναι πολύ υψηλά σε αρκετές χώρες της ΕΕ και ότι, με τα σημερινά δεδομένα, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί η γενική ρήτρα διαφυγής από τους δημοσιονομικούς κανόνες ούτε και οι εθνικές ρήτρες διαφυγής.

«Η πρόσφατη αβεβαιότητα έχει συμβάλει σε αυξημένες διακυμάνσεις και ανοδική πίεση στις αποδόσεις κρατικών ομολόγων σε όλη την Ευρώπη. Εάν οι πληθωριστικές πιέσεις που εκπορεύονται από τις τιμές ενέργειας επιμείνουν, το κόστος δανεισμού για τις κυβερνήσεις θα μπορούσε να παραμείνει υψηλό. Στο πλαίσιο αυτό, η εφαρμογή του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ αποτελεί βασική άγκυρα για τη διατήρηση της αξιοπιστίας των δημόσιων οικονομικών των χωρών και τον περιορισμό της επίπτωσης στο κόστος δανεισμού», σημείωσε η Κομισιόν.

Πιερρακάκης: Να είμαστε προετοιμασμένοι για τα χειρότερα σενάρια – Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρά θεμέλια

Την ανάγκη να είμαστε προετοιμασμένοι για τα πιο δύσκολα σενάρια, υπογράμμισε ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης. Μετά την ολοκλήρωση του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης, στις Βρυξέλλες, ο κ. Πιερρακάκης τόνισε: «Οι πολίτες αισθάνονται την πίεση στην καθημερινότητά τους, ειδικά οι πιο ευάλωτοι». Επισήμανε ότι αντίστοιχη πίεση δέχονται και οι επιχειρήσεις που λειτουργούν σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Υπογράμμισε ότι «η ευθύνη μας απέναντί τους είναι να είμαστε προετοιμασμένοι ακόμη και για τα πιο δύσκολα σενάρια», κάνοντας ειδική αναφορά στο ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης διαταραχής στο Στενό του Ορμούζ, που θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω την οικονομική δραστηριότητα.

Όπως τόνισε, η αντιμετώπιση τέτοιων κρίσεων απαιτεί στενό ευρωπαϊκό συντονισμό, τον οποίο χαρακτήρισε «απαραίτητη προϋπόθεση» για την αποτελεσματική διαχείριση κρίσιμων ζητημάτων.

Παρά τις προκλήσεις, ο πρόεδρος του Eurogroup υπογράμμισε ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρά θεμέλια: «Η ευρωζώνη έχει επιδείξει την ανθεκτικότητά της», ενώ ο πληθωρισμός βρισκόταν κοντά στον στόχο πριν από το τελευταίο σοκ και η αγορά εργασίας παραμένει ισχυρή, με ιστορικά χαμηλή ανεργία. «Αυτό είναι το θεμέλιο μας και πάνω σε αυτό χτίζουμε με σχεδιασμό, συνέπεια και υπευθυνότητα», πρόσθεσε.

Αναφερόμενος στα μέτρα στήριξης, σημείωσε ότι τα κράτη-μέλη ενεργούν συντονισμένα, δίνοντας έμφαση στη σύσταση της Επιτροπής ότι αυτά πρέπει να είναι «στοχευμένα και προσωρινά», σύμφωνα με τους δημοσιονομικούς κανόνες και τους στόχους της Πράσινης Μετάβασης. «Η διατήρηση αυτής της ισορροπίας δεν είναι εύκολη, αλλά είναι απολύτως απαραίτητη», αναγνώρισε ο Κ. Πιερρακάκης.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα συμπεράσματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, σημειώνοντας ότι «όταν τα μέτρα δεν είναι στοχευμένα, τελικά ωφελούν πολύ περισσότερο τους πλούσιους παρά τους φτωχούς». Όπως τόνισε, αυτό αποτελεί «ένα σημαντικό μάθημα πολιτικής» και επιβεβαιώνει τη γραμμή που ακολουθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όπως είπε, σύμφωνα με το ΔΝΤ, «περίπου το 70% του συνολικού κόστους των μέτρων του 2022 είτε δεν ήταν στοχευμένα είτε στρέβλωσαν τις τιμές», ενώ προειδοποίησε για τις ανισότητες στις επιδοτήσεις ενέργειας, όπου αν δεν είναι σωστά σχεδιασμένες, μπορεί να ωφελήσουν δυσανάλογα τα υψηλότερα εισοδήματα.

Καταλήγοντας, ο Κ. Πιερρακάκης υπογράμμισε τη σημασία της ενεργειακής μετάβασης, σημειώνοντας ότι τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά έχουν ήδη επωφεληθεί από τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και τη στροφή στις ανανεώσιμες πηγές. Όπως υπογράμμισε, η ΕΕ ενισχύει τη στρατηγική της για ενεργειακή ανεξαρτησία, επενδύοντας σε καθαρές μορφές ενέργειας, διασυνδέσεις και κοινά δίκτυα, επισημαίνοντας ότι «οι τρέχουσες εξελίξεις δείχνουν πως πρέπει να επιταχύνουμε».

Ερωτηθείς για το αν βρισκόμαστε σε στασιμοπληθωρισμό, ο Κ. Πιερρακάκης απάντησε ότι «βρισκόμαστε σε μια στασιμοπληθωριστική τάση», αλλά δεν βρισκόμαστε σε πλήρη στασιμοπληθωρισμό σε αυτό το σημείο. Όπως ανέφερε, οι προβλέψεις αναθεωρούνται προς τα κάτω για την ανάπτυξη και προς τα πάνω για τον πληθωρισμό, γεγονός που επιβεβαιώνει την πίεση που δέχονται οι ευρωπαϊκές οικονομίες.

Ντομπρόβσκις: Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα «σοκ στασιμοπληθωρισμού»

Από την πλευρά του, ο Επίτροπος Οικονομίας, Βλάντις Ντομπρόβσκις παραδέχτηκε ότι αυτό που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη είναι ένα «σοκ στασιμοπληθωρισμού», που σημαίνει επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης με ταυτόχρονη αύξηση του πληθωρισμού. Αναφερόμενος στα πιο πρόσφατα στοιχεία, τόνισε ότι ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη βρίσκεται στο 3%, κάτι το οποίο οφείλεται κυρίως στην άνοδο των τιμών ενέργειας, με αύξηση κατά 10,9% σε ετήσια βάση και επιβαρύνοντας περαιτέρω την οικονομική δραστηριότητα.

Ο Β. Ντομπρόβσκις υπογράμμισε ότι «ως αποτέλεσμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, οι τιμές της ενέργειας έχουν εκτιναχθεί», με το πετρέλαιο να ξεπερνά τα 125 δολάρια το βαρέλι. Όπως είπε, οι υψηλότερες τιμές ενέργειας επηρεάζουν κάθε παράγοντα της ευρωπαϊκής οικονομίας, τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά», οδηγώντας την ΕΕ «σε πορεία ασθενέστερης ανάπτυξης και υψηλότερου πληθωρισμού». Πρόσθεσε ότι «οι συνολικές προοπτικές παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες», με περισσότερες λεπτομέρειες να αναμένονται στις εαρινές οικονομικές προβλέψεις της Επιτροπής που θα δημοσιοποιηθούν εντός του μήνα.

Σε πιο αισιόδοξο τόνο ο Β. Ντομπρόβσκις επεσήμανε ότι «οι οικονομίες μας είναι πλέον καλύτερα προετοιμασμένες να απορροφήσουν το ενεργειακό σοκ σε σχέση με το 2022», σημειώνοντας ότι μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία η Ευρώπη έχει διαφοροποιήσει τις προμήθειες φυσικού αερίου και έχει επιταχύνει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Αναφερόμενος στην πολιτική απάντηση, υπογράμμισε ότι ο πόλεμος «θα έχει σοβαρές συνέπειες για τα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης» και υπογράμμισε πως «τα υγιή δημόσια οικονομικά αποτελούν βασικό μας πλεονέκτημα για τη διατήρηση της μακροοικονομικής σταθερότητας». Όπως σημείωσε, τα περιθώρια ελιγμών είναι ήδη περιορισμένα λόγω υψηλότερων ελλειμμάτων, αυξημένων επιτοκίων και της ανάγκης για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες.

«Δεν μπορούμε να επαναλάβουμε τα λάθη του παρελθόντος», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι τα μέτρα στήριξης πρέπει να είναι «προσωρινά και στοχευμένα» και να μην αυξάνουν τη συνολική ενεργειακή ζήτηση – θέση που, όπως είπε, επανέλαβε και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Καταλήγοντας, ο Β. Ντομπρόβσκις είπε ότι η Επιτροπή παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και «παραμένει έτοιμη να προσαρμόσει την πολιτική της απάντηση, εφόσον αυτό καταστεί αναγκαίο».

Γκραμένια: «Τις τελευταίες εβδομάδες η αντίδραση των αγορών φάνηκε υπερβολικά αισιόδοξη»

Τέλος, ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), Πιερ Γκραμένια προειδοποίησε για αυξημένη αβεβαιότητα και πιέσεις στις αγορές. Όπως ανέφερε, «τις τελευταίες εβδομάδες η αντίδραση των αγορών φάνηκε υπερβολικά αισιόδοξη», ωστόσο η πρόοδος για την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ έχει επιβραδυνθεί, οδηγώντας εκ νέου σε άνοδο των τιμών του πετρελαίου. Παράλληλα, σημείωσε ότι τα spreads των κρατικών ομολόγων στην ευρωζώνη διευρύνονται, αν και με ηπιότερο ρυθμό σε σχέση με τον Μάρτιο, υπογραμμίζοντας ότι «ακόμη και αν η σύγκρουση επιλυθεί σύντομα, οι οικονομικές της επιπτώσεις θα διαρκέσουν περισσότερο από την ίδια τη σύγκρουση». Προειδοποίησε, επίσης, ότι μια πιο απότομη ανατιμολόγηση από τις αγορές θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες, επηρεάζοντας αρνητικά την ανάπτυξη και περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τα ήδη στενά περιθώρια άσκησης πολιτικής.