«Μαξιλάρι ασφαλείας» 23,2 δισ. ευρώ για τις συντάξεις – Πότε και πώς θα αξιοποιηθεί

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του ο «Ε.Τ.», τα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 1,4 δισ. ευρώ μέσα στο οκτάμηνο του 2026 και από 21,8 δισ. ευρώ που ήταν τον Δεκέμβριο του 2025 έφτασαν στα 23,2 δισ. ευρώ τον Αύγουστο του 2026.

Τον Δεκέμβριο του 2025 το σύνολο του αποθεματικού του ΑΚΑΓΕ ανερχόταν σε 21,86 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 8,8 δισ. ευρώ ήταν τοποθετημένα σε λογαριασμούς ταμειακής διαχείρισης και 13,1 δισ. ευρώ στο κοινό κεφάλαιο της ΤτΕ.

Τη διαχείριση του κεφαλαίου έχει η Τράπεζα της Ελλάδος και η διασπορά των αποθεματικών είναι 9,72 δισ. ευρώ σε λογαριασμούς ταμειακής διαχείρισης ενώ 13,46 δισ. ευρώ είναι τοποθετημένα στο κοινό κεφάλαιο στο οποίο κατατίθενται τα αποθεματικά όλων των φορέων της γενικής κυβέρνησης.

Ο κουμπαράς του ασφαλιστικού δημιουργήθηκε το 2008 και χρηματοδοτείται από τις κρατήσεις της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων, από περίπου ίσης αξίας κρατική συμμετοχή και από τους τόκους των αποδόσεων του κεφαλαίου.

Ο στόχος

Ο σκοπός του κουμπαρά είναι να συνδράμει στη χρηματοδότηση των συντάξεων με στόχο την επάρκειά τους στα επόμενα χρόνια. Παρότι θα μπορούσε να ανοίξει από το 2019, ωστόσο δεν χρειάστηκε να αξιοποιηθούν τα αποθεματικά του μέχρι σήμερα.

Ο χρόνος όμως άρχισε ήδη να μετρά αντίστροφα λόγω των δημογραφικών εξελίξεων και των προβλέψεων για αυξημένες συνταξιοδοτικές δαπάνες στο κοντινό μέλλον.

Οι δύο παράμετροι που θα καθορίσουν πότε θα ανοίξει ο κουμπαράς είναι η αύξηση των συνταξιοδοτήσεων και η αύξηση του αριθμού των ηλικιωμένων.

Η συνδρομή του κουμπαρά στη χρηματοδότηση των συντάξεων τοποθετείται για μετά το 2032 και οι εκτιμήσεις που κάνουν αρμόδιοι παράγοντες είναι ότι θα μπορεί να έχει τη μορφή ενός ποσοστού συγχρηματοδότησης στις δαπάνες για την ετήσια αύξηση των συντάξεων. Η συνεισφορά αυτή θα μπορούσε για παράδειγμα να καλύπτει το ήμισυ των αυξήσεων με ένα ποσό της τάξης των 300 εκατ. ευρώ. Μία άλλη μορφή χρηματοδότησης θα μπορούσε να είναι ένα συμπλήρωμα αύξησης στις συντάξεις, που θα ενισχύει την αγοραστική δύναμη των συνταξιούχων, μια που οι αυξήσεις που δίδονται από το 2023 και μετά έχουν κόφτη καθώς βάσει νόμου υπολογίζονται με βάση τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη αλλά δεν μπορεί να υπερβαίνουν το ύψος του πληθωρισμού του προηγούμενου έτους. Αν δεν αλλάξει ο τρόπος υπολογισμού των αυξήσεων, τότε οι συντάξεις θα αυξάνονται μεν κάθε χρόνο αλλά ποτέ δεν θα είναι πάνω από τον πληθωρισμό! Στην πραγματικότητα οι ονομαστικές αυξήσεις θα είναι 2,5%-2,8% με πληθωρισμό 3% ή και 4%. Για παράδειγμα, το 2027 προβλέπεται αύξηση κατά 2,8% με πρόβλεψη για πληθωρισμό 3,6% το 2026.

Στην αύξηση των συνταξιοδοτήσεων η μαζική φυγή που παρατηρείται προβλέπεται ότι θα συνεχιστεί μέχρι και το 2035. Ηδη για το 2027 προβλέπεται αύξηση των δαπανών για συντάξεις κατά 1,1 δισ. ευρώ, η οποία θα προέλθει από την εισοδηματική αύξηση των συντάξεων κατά 2,8% και από την αύξηση των συνταξιοδοτήσεων που οδεύουν για τις 200.000 εντός του 2026.

Στο δημογραφικό παρατηρείται σταθερή μείωση των γεννήσεων (στις 65.000 το 2025) και αύξηση των ηλικιωμένων που σημαίνει ότι περισσότεροι άνθρωποι θα εξαρτώνται από τις συντάξεις. Το ασφαλιστικό σύστημα καλείται δηλαδή να πληρώνει συντάξεις σε περισσότερους ηλικιωμένους, με λιγότερες εφεδρείες από νεότερους ασφαλισμένους. Επειδή όμως υπάρχει ρήτρα από την εποχή των μνημονίων που λέει ότι η ετήσια αύξηση των συνταξιοδοτικών δαπανών δεν θα πρέπει να υπερβαίνει το 2,5% του ΑΕΠ έως το 2060, το πρόβλημα που προκύπτει είναι ότι θα πρέπει να βρεθούν συμπληρωματικές πηγές χρηματοδότησης των συντάξεων στα επόμενα έτη γιατί αν υπάρξει υπέρβαση του 2,5%, θα πρέπει να ληφθούν περιοριστικά μέτρα, δηλαδή μειώσεις συντάξεων ή άλλων παροχών.

Σε αυτή τη συμπληρωματική στήριξη των συντάξεων θα συνδράμει ο κουμπαράς στον οποίο άλλωστε συνεισφέρουν και οι συνταξιούχοι με τις κρατήσεις της Εισφοράς Αλληλεγγύης που για το 2026 ανέρχονται σε 780 εκατ. ευρώ.

Τι θα γίνει με τα όρια ηλικίας

Μία πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στο δημογραφικό είναι η αύξηση στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης με έναρξη εφαρμογής τους πιθανότατα από 1/1/2030.

Οι αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης έχουν συνδεθεί με την αύξηση στο προσδόκιμο ζωής των ατόμων άνω των 65 ετών και ανά τρία χρόνια, ανάλογα με το αποτέλεσμα της εξίσωσης, θα αποφασίζεται αν και πόσο θα αυξάνονται οι ηλικίες συνταξιοδότησης.

Η τελευταία αξιολόγηση (2024) έδειξε ότι το προσδόκιμο ζωής άνω των 65 ετών ουσιαστικά έμεινε αμετάβλητο. Στους άνδρες παρέμεινε στο 18,7 και στις γυναίκες αυξήθηκε οριακά στα 21,9 έτη. Για το 2027 δεν προβλέπονται αλλαγές καθώς το προσδόκιμο ζωής έχει μεν βελτιωθεί αλλά όχι σε βαθμό που να δικαιολογείται αύξηση στα όρια ηλικίας. Το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης διατείνεται ότι δεν υπάρχει λόγος αύξησης των ορίων ηλικίας, καθώς η μέση ηλικία συνταξιοδότησης είναι πάνω από τα 62 έτη.

Παρά ταύτα, και παρά τις διαβεβαιώσεις ότι δεν θα αλλάξουν τα όρια ηλικίας το 2027, ανησυχητικές είναι οι προβλέψεις για την αναλογία συνταξιούχων προς ασφαλισμένους λόγω του δημογραφικού, καθώς ο δείκτης έχει υποχωρήσει στο 1 προς 1,6 που σημαίνει ότι για 100 συνταξιούχους υπάρχουν 160 ασφαλισμένοι να πληρώνουν εισφορές, ενώ θα έπρεπε να είναι 1 προς 4, δηλαδή για τις συντάξεις 100 συνταξιούχων να υπάρχουν οι εισφορές 400 ασφαλισμένων. Η πρόβλεψη μάλιστα είναι ότι η αναλογία θα μειωθεί στο 1 προς 1,26 στα επόμενα χρόνια, αν δεν ληφθούν μέτρα για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού.

Μελέτη ΟΟΣΑ: Τρία καμπανάκια

Τις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού στο ασφαλιστικό και στην αγορά εργασίας καταγράφει μελέτη του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα (Μάρτιος 2026) στην οποία αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι:

1 Ο πληθυσμός σε παραγωγική ηλικία (15-64) στην Ελλάδα ήταν 6,6 εκατ. το 2024 και αναμένεται να πέσει στα 4,7 εκατ. το 2050, σημειώνοντας μείωση κατά σχεδόν 30% ή κατά 1,9 εκατ. άτομα.

2 Η μείωση του εργατικού δυναμικού έχει αρνητικές επιπτώσεις στο ΑΕΠ. Αν δεν ληφθούν μέτρα για να ανακοπεί η πτώση του εργατικού δυναμικού, τότε το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ελλάδα θα μειωθεί 15%.

3 Ο πληθυσμός σε ηλικία 55-64 ήταν 1,5 εκατ. το 2024 αντιστοιχώντας στο 23% του συνολικού πληθυσμού σε παραγωγική ηλικία (6,6 εκατ.). Στην αγορά εργασίας συμμετείχαν όμως μόνον 800.000 από αυτούς, αφήνοντας 700.000 εκτός αγοράς εργασίας.