Δημογραφικό: Στο 2 προς 1 η αναλογία νέων - ηλικιωμένων το 2050

Το 2050, δηλαδή σε περίπου δυόμισι δεκαετίες από σήμερα, θα πέσει στο 2 προς 1.

Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι στα επόμενα χρόνια θα υπάρξει έλλειψη 1,9 εκατ. εργαζομένων λόγω δημογραφικής γήρανσης, με αρνητικές επιπτώσεις στο ΑΕΠ και στο ασφαλιστικό σύστημα. Η Ελλάδα θα πρέπει να βρει τρόπους για να καλύψει ή τουλάχιστον να περιορίσει το κενό των θέσεων εργασίας μέσα στα χρόνια. Αν δεν τα καταφέρει, τότε οι προβλέψεις δείχνουν μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά 15%.

Η πρόβλεψη-σοκ έρχεται από πρόσφατη μελέτη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) που έγινε από το ελληνικό παράρτημα του οργανισμού και δείχνει ότι η γήρανση του πληθυσμού εξελίσσεται «σιωπηλά», αλλά ταχύτατα.

Η αναλογία νέων προς ηλικιωμένους σημαίνει ότι ενώ για κάθε ηλικιωμένο (με ή χωρίς σύνταξη) άνω των 65 ετών το 1960 υπήρχαν 10 εργαζόμενοι που πλήρωναν είτε για τη σύνταξή του με τις εισφορές τους είτε για την περίθαλψή του μέσω της φορολογίας, σήμερα, λόγω της σταδιακής μείωσης των γεννήσεων και του εργατικού δυναμικού, σε κάθε ηλικιωμένο αντιστοιχούν 3 εργαζόμενοι και σε δύο έως τρεις δεκαετίες θα έχουν μειωθεί σε 2.

Ο δείκτης αυτός λίγο διαφέρει από τον δείκτη αναλογίας ασφαλισμένων προς συνταξιούχους, καθώς στο δημογραφικό η αναλογία λαμβάνει υπόψη το σύνολο των ηλικιωμένων προς τον νεότερο πληθυσμό, ενώ στο ασφαλιστικό η αναλογία προκύπτει με βάση τους εργαζόμενους που καταβάλλουν εισφορές και τους συνταξιούχους. Ειδικά στο ασφαλιστικό ο δείκτης ασφαλισμένων-συνταξιούχων έχει υποχωρήσει στο 1,6 προς 1 που σημαίνει ότι 160 ασφαλισμένοι συντηρούν 100 συνταξιούχους ενώ θα έπρεπε να υπήρχαν 400 ασφαλισμένοι. Η πρόβλεψη μάλιστα είναι ότι η αναλογία θα μειωθεί στο 1,26 προς 1 στα επόμενα χρόνια, αν δεν ληφθούν μέτρα για το δημογραφικό.

Επιπτώσεις

Τις επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού στην αγορά εργασίας καταγράφει και σε πρόσφατη μελέτη του (Μάρτιος 2026) το Κέντρο Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών.

Στη μελέτη αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι:

1 Ο πληθυσμός σε παραγωγική ηλικία (15-64) στην Ελλάδα ήταν 6,6 εκατ. το 2024 και αναμένεται να πέσει στα 4,7 εκατ. το 2050, σημειώνοντας μείωση κατά σχεδόν 30% ή κατά 1,9 εκατ. άτομα.

2 Η μείωση του εργατικού δυναμικού έχει αρνητικές επιπτώσεις στο ΑΕΠ. Αν δεν ληφθούν μέτρα για να ανακοπεί η πτώση του εργατικού δυναμικού, τότε το κατά κεφαλήν ΑΕΠ στις χώρες του ΟΟΣΑ εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 8% μέχρι το 2050 σε σχέση με το 2021, ενώ στην Ελλάδα η μείωση αναμένεται στο 15%.

3 Ο πληθυσμός σε ηλικία 55-64 ήταν 1,5 εκατ. το 2024 αντιστοιχώντας στο 23% του συνολικού πληθυσμού σε παραγωγική ηλικία (6,6 εκατ.). Στην αγορά εργασίας συμμετείχαν όμως μόνον 800.000 από αυτούς, αφήνοντας 700.000 εκτός αγοράς εργασίας.

4 Η Ελλάδα αντιμετωπίζει δυσκολία στην εύρεση ανθρώπινου δυναμικού και σε ορισμένους τομείς, όπως η Υγεία, οι τεχνολογίες πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, οι κατασκευές και η βιομηχανία, οι ελλείψεις φτάνουν στο 30%, ενώ στον τομέα της βιομηχανίας το ποσοστό είναι μεγαλύτερο.

Λύσεις

Το κενό απασχόλησης μπορεί να αντιμετωπιστεί με την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στην αγορά εργασίας των γυναικών αλλά και του εργατικού δυναμικού της ηλικιακής ομάδας 55-64 ετών. Το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών σε παραγωγική ηλικία στην Ελλάδα το 2024 ήταν μόλις 55% έναντι 72% του αντίστοιχου των ανδρών που σημαίνει ότι υπάρχουν περιθώρια αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην απασχόληση.

Αλλη μια «δεξαμενή» εργατικού δυναμικού είναι η στοχευμένη απασχόληση μεταναστών, αναφέρεται στην μελέτη του Κέντρου, δίδοντας έμφαση σε προγράμματα μετακλήσεων εργαζομένων από τρίτες χώρες για τόνωση της απασχόλησης σε τομείς που πλήττονται περισσότερο από χαμηλή ζήτηση εργασίας.

Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στη μελέτη του ΟΟΣΑ, το ποσοστό των μεταναστών που διαμένουν μόνιμα στην Ελλάδα έχει μειωθεί κατά 8% τη δεκαετία 2013-2023, ενώ το ποσοστό των νόμιμων μεταναστών στην Ελλάδα το 2023 (11%) υπολείπεται του μέσου όρου του ΟΟΣΑ (15%).

ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΩΝ/ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΩΝ

Πηγή: ΟΟΣΑ

ΜΕΣΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΞΟΔΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Πηγή: ΟΟΣΑ

Παράταση εργασιακού βίου, λιγότερες πρόωρες συνταξιοδοτήσεις

Στην ίδια μελέτη αναφέρεται ότι λόγω της γήρανσης του πληθυσμού αλλά και της αύξησης των συνταξιοδοτικών δαπανών, θα χρειαστεί να ληφθούν μέτρα για την παράταση του εργασιακού βίου με περισσότερα κίνητρα για αύξηση της απασχόλησης στις ηλικίες 54-75 ετών και με λιγότερες πρόωρες συνταξιοδοτήσεις πριν από τα 62, αν όχι και διακοπή τους.

Στην Ελλάδα τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης έχουν συνδεθεί με το προσδόκιμο ζωής και η πρώτη εφαρμογή του νέου τρόπου που θα καθορίζει την ηλικία συνταξιοδότησης έχει μετατεθεί για την 1/1/2030, ενώ ανά τρία χρόνια οι ηλικίες συνταξιοδότησης θα επανεξετάζονται.

Η πραγματική ηλικία συνταξιοδότησης στην Ελλάδα είναι κάτω από 60 ετών για τις γυναίκες και 62-64 ετών για τους άνδρες. Η πρόβλεψη για τα επόμενα έτη είναι ότι τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης θα αρχίσουν να αυξάνονται σταδιακά τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Το μεγαλύτερο βάρος των αλλαγών θα πέσει κυρίως στις πλάτες των σημερινών 30άρηδων, καθώς, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΟΟΣΑ, θα παίρνουν σύνταξη αφού κλείσουν το 64ο έτος.

Αν καταργηθούν οι πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και αυξηθεί η πραγματική ηλικία εξόδου, η απασχόληση των μεγαλύτερων εργαζομένων θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 6,7 ποσοστιαίες μονάδες, αναφέρει η μελέτη.

Μετάβαση σε «ευέλικτα συνταξιοδοτικά προγράμματα»

Ενα νέο δεδομένο που αναδεικνύει η έκθεση του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη δυναμική των πληθυσμών είναι και η μετάβαση σε «ευέλικτα συνταξιοδοτικά προγράμματα» τα οποία παρέχουν στους ηλικιωμένους εργαζόμενους την επιλογή να συνεχίσουν να εργάζονται, συχνά με μερική απασχόληση, ενώ λαμβάνουν τουλάχιστον μερική σύνταξη. Οι πιο ευέλικτες μορφές συνταξιοδότησης έχουν αποκτήσει αυξανόμενο πολιτικό ενδιαφέρον λόγω της γήρανσης του εργατικού δυναμικού και της ανάγκης ενίσχυσης των κινήτρων εργασίας μεταξύ των ηλικιωμένων, με τα συνταξιοδοτικά συστήματα σε πολλές χώρες του ΟΟΣΑ να επιτρέπουν ήδη τον συνδυασμό εργασίας και συντάξεων μετά την κανονική ηλικία συνταξιοδότησης. Μια σειρά από πολιτικές πρωτοβουλίες έχουν επίσης εφαρμοστεί για την επέκταση των ευέλικτων επιλογών συνταξιοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας συνδυασμού λήψης σύνταξης και εργασίας πριν από τη νόμιμη ηλικία συνταξιοδότησης (π.χ. Εσθονία, Αυστρία, Γαλλία και Ισπανία).