H ψυχολόγος Δρ. Θεοδώρα Παπαδοπούλου Χαμουζά εξηγεί πώς να αναγνωρίζουμε αυτά τα συναισθήματα και να τα αντιμετωπίζουμε, προσφέροντας συμβουλές για να περάσουμε αυτή την περίοδο πιο ήρεμα και ισορροπημένα, στο ET Magazine.

1. Γιατί, ενώ τα Χριστούγεννα θεωρούνται «η πιο χαρούμενη εποχή του χρόνου», πολλοί άνθρωποι νιώθουν μελαγχολία; 

Οι γιορτές των Χριστουγέννων ειναι κατεξοχήν μια ζεστή περίοδος του χρόνου. Είναι η οικογένεια, η αγάπη και η θαλπωρή. Όμως ειναι και μια ψυχικά φορτισμένη περίοδος που η μελαγχολία, το άγχος και η καταθλιπτική διάθεση όχι μόνο δεν υποχωρούν αλλά συχνά εντείνεται. Αυτό συμβαίνει γιατί τα Χριστούγεννα ενεργοποιούν ασυνείδητα πάντα μνήμες από τις πρώιμες σχέσεις με τα πρωταρχικά αντικείμενα αγάπης, κυρίως με την μητέρα και την οικογένειά.

Οι γιορτές λειτουργούν σαν ένας αναμνηστικός μηχανισμός, δηλαδή επαναφέρουν μνήμες, προσδοκίες ασφάλειας, φροντίδας που συνδέονται με την παιδική μας ηλικία. Όταν αυτές οι εμπειρίες υπήρξαν ασυνεπής και τραυματικές και ελλειμματικές τότε στο κλίμα των εορτών η πραγματικότητα γίνεται οδυνηρή. Η μελαγχολία συνδέεται με ανείπωτες απώλειες, φαντασιώσεις και τη χαμένη αίσθηση παιδικής παντοδυναμίας.

2. Τι ρόλο παίζουν τα social media και η σύγκριση με «ιδανικές» γιορτινές εικόνες; –

Καταρχήν η σύγχρονη κοινωνία επιβάλλει ένα άτυπο αλλά ισχυρό πρότυπο. Ότι στις γιορτές πρέπει να είμαι καλά, ότι πρέπει να είμαι χαρούμενος κι ευτυχισμένος δηλαδή ένα πρόσταγμα ευτυχίας. Το άτομο σκέφτεται ότι κάτι δεν πάει καλά και ότι είναι υποχρεωμένος να χαίρεται. Αυτό βέβαια έχει να κάνει και με την κοινωνική έκθεση στα social media.

Ουσιαστικά φτιάχνεται μία ψεύτικη εικόνα, όλοι άνθρωποι που ανεβάζουν αυτές τις εικόνες, προβάλλουν μία φαντασιωτική κατάσταση και αυτό απέχει χιλιόμετρα από την πραγματικότητα. Αν θέλουμε να ξεφύγουμε από αυτή την κατάσταση και να αποφασίσουμε να το αντιμετωπίσουμε με σοφία τότε καλό είναι να απέχουμε από τα social media.

Σκοπός είναι να μας ενδιαφέρει η πραγματική ζωή και όχι η επίπλαστη. 

3. Τι απλές καθημερινές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν κάποιον να νιώσει καλύτερα τις γιορτές; 

Καταρχήν αυτό που χρειάζεται είναι αυτό που λέει  ο Winnicott, «η σημασία του κρατήματος». Μας ενδιαφέρει να έχουμε ένα περιβάλλον που ‘κρατάει ψυχικά¨ το άτομο όταν εκείνο δεν μπορεί να κρατήσει τον εαυτό του. Στην μελαγχολία συχνά ένα άτομο νιώθει ότι θα χαθεί εσωτερικά, αισθάνεται ένα έντονο ψυχικό κενό και «πονάει».

Εμείς δεν πρέπει να του πούμε ότι δεν σου επιτρέπουμε να μελαγχολήσεις αλλά πρέπει να του δώσουμε την ουσία ότι είμαστε εκεί για να τον ακούσουμε, για να καταλάβουμε για ποιο λόγο γίνεται αυτό και δεν ακυρώνουμε την θλίψη του αλλά την κάνουμε εναρκτήριο για να συνδεθεί καλύτερα το άτομο με τον εαυτό του. 

4. Τι θα συμβουλεύατε κάποιον που νιώθει μόνος τα Χριστούγεννα;

Η μελαγχολία είναι ένα κομμάτι δικό σου και πιο συγκεκριμένα της ψυχής σου που πρέπει να το δούμε και να το αγκαλιάσουμε, καθώς δεν είναι κάτι που ξεπερνιέται αλλά είναι κάτι που διασχίζεται και σ’ αυτή τη διαδρομή δε χρειαζόμαστε μόνο συμβουλές αλλά και συνοδοιπόρους.

Αυτό μπορεί να είναι η ψυχοθεραπεία, που δεν υπόσχεται ευτυχία αλλά κατανόηση και σύνδεσης. Μέσα από την σύνδεση ο πόνος αυτός θα πάρει μορφή και θα φωτιστεί και το άτομο τότε θα μπορέσει να βγει από όλο αυτό. Η μελαγχολία είναι ένα καλό σύμπτωμα, δεν είναι κάτι που πρέπει να το κυνηγήσουμε αλλά να το αγκαλιάσουμε. Είναι σημαντικό ότι το άτομο δεν πρέπει να πιέσει τον εαυτό του να χαρεί αλλά να δεχτεί τον εαυτό του όπως είναι. Έχει δικαίωμα να νιώθει ότι θέλει να περιορίσει την σύγκριση και να μειώσει όλη αυτή την έκθεση στα social media, κάτι το οποίο του ενεργοποιεί πρώιμες ναρκισσιστικές «πληγές». 

Το άτομο πρέπει να επιλέξει τα άτομα που θα περάσει μαζί του τις γιορτές, αυτά με τα οποία έχει την ισχυρότερη ψυχική σύνδεση και να μην παρασυρθεί σε μία ξέφρενη και επιτασσόμενη κοινωνικοποίηση. 

Το αίσθημα της μελαγχολίας μπορούμε να το δούμε θετικά, ως ένα σημάδι ότι πρέπει να αυτό-φροντιστούμε. 

Εάν βέβαια η μελαγχολία συνεχίσει και μετά τις γιορτές τότε το άτομο θα πρέπει να ζητήσει βοήθεια από ειδικό ψυχικής υγείας για να δει τι είναι όλα αυτά τα πένθη που δεν τα έχει τακτοποιήσει ναι επιτείνουν τη θλίψη.

 5.Παρατηρείτε αύξηση στα περιστατικά τις τελευταίες ημέρες λόγω των εορτών;

Υπάρχει αύξηση καθώς μέσα σ’αυτή τη δίνη ο άνθρωπος χάνει την σύνθεση του. Συνήθως οι περισσότεροι άνθρωποι έρχονται στον ειδικό γεμάτοι  ενοχές, καθώς αναρωτιούνται  τι τους συμβαίνει.

Για παράδειγμα νιώθουν στεναχωρημένοι και δεν μπορούν να καταλάβουν γιατί βρίσκονται σ’αυτή την κατάσταση ενώ όλοι γύρω τους είναι χαρούμενοι.  

Αυτό συμβαίνει γιατί έχουμε χάσει το νόημα των Χριστουγέννων. Η οικογένεια και το σχολείο δεν έχουν μεταφέρει στα παιδιά το πραγματικό  πνευματικό νόημα των Χριστουγέννων. Τα Χριστούγεννα είναι η Γέννηση, η σωτηρία και η ελπίδα και όχι η υπερκατανάλωση αγαθών.