Από την Αθήνα του σήμερα στη Θεσσαλονίκη του 1971: Η πολυκατοικία που έπεσε πριν κατοικηθεί

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ήταν εκείνη της Θεσσαλονίκης, τον Ιανουάριο του 1971. Μια νεόδμητη επταώροφη πολυκατοικία, έτοιμη να παραδοθεί στους πρώτους ενοίκους της, αφού τα περισσότερα διαμερίσματα είχαν ήδη πουληθεί, κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος. Πίσω της άφησε ερείπια, αγωνιώδεις προσπάθειες διάσωσης και ένα ερώτημα που παραμένει διαχρονικό: πώς ένα κτίριο που προοριζόταν να στεγάσει ζωές μετατράπηκε μέσα σε λίγες στιγμές σε θανάσιμη παγίδα;

Δευτέρα 11 Ιανουαρίου 1971. Ώρα 17.30. Η Θεσσαλονίκη παγώνει. Μια επταώροφη νεόδμητη πολυκατοικία στην περιοχή της Αναλήψεως καταρρέει ξαφνικά. Το κτίριο κόβεται στα δύο και τεράστιοι όγκοι από μπετόν και σίδερα σωριάζονται στο έδαφος. Η καταστροφή δεν περιορίζεται μόνο στην οικοδομή. Συμπαρασύρεται σημαντικό τμήμα της διπλανής επταώροφης πολυκατοικίας, η οποία υφίσταται σοβαρές ζημιές, ενώ φόβοι εκφράζονται και για τρίτο κτίριο στην περιοχή.

Η εικόνα είναι χαοτική. Μέσα από τα ερείπια ανασύρονται τραυματισμένοι μια 40χρονη γυναίκα και ένας 19χρονος εργάτης. Σοβαρότερη είναι η κατάσταση ενός 32χρονου εργάτη, ο οποίος παραμένει εγκλωβισμένος κάτω από τα συντρίμμια και για αρκετή ώρα ακούγεται να καλεί σε βοήθεια.

Οι επιχειρήσεις διάσωσης γίνονται κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Η εποχή δεν διαθέτει τα σύγχρονα διασωστικά μέσα ούτε την τεχνογνωσία που υπάρχει σήμερα για τέτοιες καταστροφές. Πυροσβέστες, εργάτες και μηχανοκίνητες δυνάμεις του στρατού επιχειρούν ανάμεσα στα χαλάσματα, προσπαθώντας να απομακρύνουν τις πλάκες του κτιρίου και να εντοπίσουν επιζώντες. Η αγωνία κορυφώνεται γύρω από έναν 19χρονο εργάτη της οικοδομής, ο οποίος την ώρα της κατάρρευσης βρισκόταν μέσα στο κτίριο για να ολοκληρώσει τη δουλειά του πριν σχολάσει. Οι συνάδελφοί του αρνούνται να εγκαταλείψουν την προσπάθεια. Ψάχνουν ανάμεσα στα μπάζα, ελπίζοντας ότι μπορεί να έχει επιζήσει.

Ακόμη και ο χειριστής της μπουλντόζας διστάζει να προχωρήσει στην απομάκρυνση των συντριμμιών. «Το παιδί μπορεί να ζει. Δεν θέλω να το σκοτώσω εγώ με το μηχάνημα», φέρεται να λέει. Δύο ημέρες αργότερα, όμως, η σορός του νεαρού εντοπίζεται μέσα στα χαλάσματα.

Την ίδια στιγμή, μια άλλη ιστορία ανθρώπινης δύναμης συγκλονίζει την πόλη. Ένας 19χρονος φοιτητής της Γεωπονικής, αψηφώντας τον κίνδυνο, μπαίνει στη γειτονική πολυκατοικία που έχει υποστεί μεγάλες ζημιές και βοηθά να σωθούν η 95χρονη τυφλή γιαγιά του και ο 12χρονος ανιψιός του. Με την κεντρική είσοδο αποκλεισμένη από τα μπάζα, τους οδηγεί έξω από το ισόγειο παράθυρο και τους απομακρύνει από το επικίνδυνο κτίριο. Από το ίδιο σημείο βγαίνουν έντρομοι και άλλοι ένοικοι. Για τις επόμενες ημέρες γίνεται ο «ήρωας» της τραγωδίας.

Από τις πρώτες ώρες η έρευνα στρέφεται στα αίτια της κατάρρευσης. Αρχικά γίνεται λόγος για διάβρωση των θεμελίων από θαλασσινό νερό, καθώς η οικοδομή βρίσκεται κοντά στη θάλασσα. Άλλες πληροφορίες κάνουν λόγο για κακή κατασκευή και βιαστική εκτέλεση του έργου. Γείτονες υποστηρίζουν ότι η οικοδομή ανεγέρθηκε με υπερβολικά γρήγορους ρυθμούς και ότι είχαν προηγηθεί προβλήματα κατά τη διάρκεια κατασκευής της.

Σύμφωνα με καταγγελίες, η Πολεοδομία είχε σταματήσει δύο φορές, το 1970, τις εργασίες ανέγερσης. Υπήρχαν αναφορές ότι το οικόπεδο δεν ήταν άρτιο, ενώ από την πρώτη εκσκαφή των θεμελίων είχαν εμφανιστεί νερά.

Οι πρώτες εκτιμήσεις ειδικών αποδίδουν την καταστροφή όχι σε ελαττωματικά υλικά, αλλά στην υποχώρηση των θεμελίων. Το κτίριο φέρεται να είχε κατασκευαστεί σε ασταθές έδαφος, σε περιοχή με προσχώσεις κοντά στη θάλασσα και στον ποταμό Αξιό, χωρίς να έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα που απαιτούνταν για μια τέτοια κατασκευή.

Η υπόθεση παίρνει γρήγορα δικαστική διάσταση. Ο εισαγγελέας διατάζει τη φωτογράφιση όλων των φάσεων απομάκρυνσης των μπάζων, ώστε να καταγραφούν τα στοιχεία της καταστροφής. Παράλληλα απαγορεύεται η έξοδος από τη χώρα στον εργολάβο της οικοδομής, στον γιο του και στον μηχανικό του έργου. Την επόμενη ημέρα παρουσιάζονται στις αρχές και προφυλακίζονται, ενώ συνεχίζεται η αναζήτηση του αρχιτέκτονα του κτιρίου.

Μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων από πανεπιστημιακούς καθηγητές αναλαμβάνει να εξετάσει τα αίτια της τραγωδίας. Όμως, πέρα από τα τεχνικά πορίσματα και τις δικαστικές ευθύνες, μένει η εικόνα μιας πολυκατοικίας που δεν πρόλαβε ποτέ να γίνει σπίτι. Ένα κτίριο που προοριζόταν να στεγάσει οικογένειες μετατράπηκε, πριν ακόμη κατοικηθεί, σε τόπο αγωνίας και θανάτου.