Συμμαχικά νεκροταφεία: Η ελληνική μνήμη των πεσόντων της Κοινοπολιτείας

Ο Τάκερ γεννήθηκε το 1883 στο Αϊλ Γουάιτ, γιος κηπουρού και μέλος πολυμελούς οικογένειας με έντονη στρατιωτική παράδοση. Εργάστηκε ως κηπουρός, παντρεύτηκε, απέκτησε έναν γιο και το 1915 κατατάχθηκε στο Hampshire Regiment, αφήνοντας πίσω του την καθημερινότητα μιας ήσυχης ζωής.

Το μνήμα του Γουόλτερ Τάκερ, το οποίο βρίσκεται στο Βρετανικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο της Μίκρας, είναι ένα από τα δεκάδες χιλιάδες πεσόντων της Κοινοπολιτείας που υπάρχουν στα συμμαχικά νεκροταφεία της χώρας μας.     

Υπηρέτησε στο Μακεδονικό Μέτωπο, συμμετέχοντας σε ιδιαίτερα σκληρές επιχειρήσεις, όπως στη Δοϊράνη, όπου οι απώλειες ήταν βαριές και οι συνθήκες αντίξοες. Τον Σεπτέμβριο του 1918, εισήχθη στο 28ο Γενικό Νοσοκομείο στη Μίκρα της Θεσσαλονίκης με απόστημα στον ώμο. Ομως, η λοίμωξη εξελίχθηκε σε σηψαιμία και πέθανε στις 30 Σεπτεμβρίου 1918, σε ηλικία 35 ετών. Σήμερα αναπαύεται στο Βρετανικό Στρατιωτικό Κοιμητήριο της Μίκρας, με την επιτύμβια επιγραφή «Never Forgotten» (Ποτέ Ξεχασμένος), μια λιτή αλλά φορτισμένη υπόσχεση μνήμης.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιανουάριο του 1919, άφηνε την τελευταία του πνοή στη Θεσσαλονίκη και ο Μπράουν, γεννημένος το 1879 στο Χάμσαϊρ. Είχε παντρευτεί, εργαζόταν ως εργάτης και ήταν πατέρας ενός αγοριού. Υπηρέτησε, επίσης, στο Hampshire Regiment και πέθανε μετά το τέλος των μεγάλων επιχειρήσεων, σε μια περίοδο που οι ασθένειες, η εξάντληση και οι κακουχίες εξακολουθούσαν να στοιχίζουν ζωές, ακόμη και όταν τα όπλα είχαν σχεδόν σιγήσει. Το όνομά του τιμάται και στο μνημείο του Elvetham Estate, ενώ ο τάφος του στην Ελλάδα αποτελεί διαρκή υπενθύμιση της βρετανικής παρουσίας στο Μακεδονικό Μέτωπο και του ανθρώπινου κόστους του πολέμου.

Μεγάλο εύρος

Τη φροντίδα αυτών των τάφων, όπως και χιλιάδων άλλων στην ελληνική επικράτεια, έχει η Κοινοπολιτειακή Επιτροπή Στρατιωτικών Τάφων (Commonwealth War Graves Commission – CWGC). Η υπεύθυνη διαχείρισης γραφείου της CWGC για την Ελλάδα και τα Βαλκάνια, Ειρήνη Σταμπολίδου, μιλώντας στον «Ε.Τ.», περιγράφει το εύρος του έργου: «Στην Ελλάδα, διαχειριζόμαστε 31 στρατιωτικά κοιμητήρια και μνημεία, όπου τιμώνται περισσότεροι από 18.000 πεσόντες της Κοινοπολιτείας. Αναλυτικά: 18.073 μέλη στρατευμάτων της Κοινοπολιτείας, 516 άλλων εθνικοτήτων και 1.110 εκτός πολέμου».

Η CWGC ιδρύθηκε το 1917, εν μέσω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με στόχο να διασφαλίσει ότι ουδείς στρατιώτης θα μείνει ανώνυμος ή παραμελημένος. Χρηματοδοτείται από έξι κράτη-μέλη (Ηνωμένο Βασίλειο, Καναδά, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Νότια Αφρική και Ινδία), με κύριο χρηματοδότη το Ηνωμένο Βασίλειο. «Η Ελλάδα δεν συμμετέχει στη χρηματοδότηση. Ολο το κόστος συντήρησης καλύπτεται από τα κράτη-μέλη», διευκρινίζει η κ. Σταμπολίδου.

Στην Ελλάδα, απασχολούνται 25 μόνιμοι εργαζόμενοι και εποχικό προσωπικό, κυρίως κηπουροί και τεχνίτες, που εργάζονται καθημερινά, ώστε οι χώροι να παραμένουν άψογα συντηρημένοι. Ο κεντρικός σκοπός, όπως τονίζει η κ. Σταμπολίδου, είναι «η αιώνια και ισότιμη μνημόνευση των πεσόντων, ανεξάρτητα από βαθμό, καταγωγή ή θρήσκευμα». Η συγκεκριμένη αρχή αποτυπώνεται στην ομοιομορφία των λευκών επιτύμβιων στηλών, που φέρουν το όνομα κάθε στρατιώτη, το έμβλημα της μονάδας του και συχνά ένα προσωπικό μήνυμα της οικογένειας. «Κάθε πεσών μνημονεύεται ονομαστικά. Αυτό είναι ηθική δέσμευσή μας», σημειώνει.

Ψηφιακά μητρώα

Στατικές και κινητές ομάδες φροντίζουν τους χώρους, ενώ τεχνίτες ταξιδεύουν σε όλη τη χώρα για επιθεωρήσεις και αποκαταστάσεις. Παράλληλα, η CWGC αξιοποιεί σύγχρονα ψηφιακά μητρώα, επιτρέποντας σε συγγενείς να εντοπίζουν διαδικτυακά τους πεσόντες και να ενημερώνονται για τον ακριβή τόπο ταφής. «Χρησιμοποιούμε εξελιγμένες βάσεις δεδομένων και ψηφιακά εργαλεία, για να παρακολουθούμε την κατάσταση κάθε τάφου και να διασφαλίζουμε ότι η μνήμη παραμένει ζωντανή», εξηγεί.

Οπως σημειώνει η Ειρήνη Σταμπολίδου στον «Ε.Τ.», ο κεντρικός σκοπός του έργου της ίδιας και των συνεργατών της είναι «η αιώνια και ισότιμη μνημόνευση των πεσόντων, ανεξάρτητα από βαθμό, καταγωγή ή θρήσκευμα».

ΕΝΤΟΝΗ ΦΟΡΤΙΣΗ

Συγκινητική εμπειρία για τους απογόνους

Συγκινητικές είναι οι επισκέψεις απογόνων από το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Αυστραλία. «Συνήθως βιώνουν μια βαθιά προσωπική και συγκινητική εμπειρία. Πολλοί αντικρίζουν για πρώτη φορά τον τάφο ενός συγγενή τους που χάθηκε σε μια μακρινή χώρα και αυτή η στιγμή συχνά συνοδεύεται από έντονη φόρτιση και συγκίνηση. Σε πολλές περιπτώσεις αφήνουν προσωπικά αντικείμενα, κεράκια, λουλούδια, ακόμα και ζωγραφιές. Σε μία περίπτωση, συγκεκριμένα, είχαν φέρει τέφρα συγγενή, για να τη σκορπίσουν μαζί με τον αδελφό της, που είναι θαμμένος στο κοιμητήριο στη Μίκρα της Θεσσαλονίκης. Η άψογη εικόνα των κοιμητηρίων προσφέρει αίσθηση σεβασμού και παρηγοριά – μια επιβεβαίωση ότι ο άνθρωπός τους δεν ξεχάστηκε και συνεχίζει να τιμάται με αξιοπρέπεια», λέει η Ειρήνη Σταμπολίδου.

Προγράμματα

Παράλληλα, η CWGC αναπτύσσει εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολεία και πανεπιστήμια, ενθαρρύνοντας μαθητές και φοιτητές να επισκέπτονται τα κοιμητήρια και να μελετούν τις προσωπικές ιστορίες πίσω από κάθε όνομα. «Θέλουμε οι νέοι να συνδέουν τη θεωρητική γνώση με τον πραγματικό τόπο όπου γράφτηκε η ιστορία», τονίζει η κ. Σταμπολίδου. Οπως αποκαλύπτει, η CWGC αναμένεται να συμμετάσχει σε πρόγραμμα του υπουργείου Παιδείας που αφορά ιστορικά δρώμενα, ενώ προχωρά και σε συνεργασία με το υπουργείο Τουρισμού, στο πλαίσιο της ανάπτυξης του war tourism στην Ελλάδα. Στόχος είναι η ενίσχυση της ιστορικής παιδείας και η ανάδειξη των κοιμητηρίων ως χώρων μνήμης και μάθησης. Αλλωστε, η παρουσία των κοιμητηρίων έχει και οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα, καθώς δημιουργεί θέσεις εργασίας και στηρίζει τοπικές κοινωνίες, ενώ παράλληλα ενισχύει τον ιστορικό τουρισμό.