Παλιά επαγγέλματα – Κάποιοι/ες αντιστέκονται στον χρόνο: Τι λένε στην κάμερα του «ΕΤ»;

Έτσι λοιπόν, θέλοντας να διερευνήσουμε ποια παλιά επαγγέλματα κερδίζουν ακόμη τη μάχη με το χρόνο, βγήκαμε στους δρόμους με την κάμερα του ΕΤ κι αναζητήσαμε μάστορες, μάστορες της παλιάς εποχής. Τεχνίτες που άφησαν το στίγμα τους στις ανάλογες γειτονιές του κλάδου τους.

Γιατί το κέντρο της Αθήνας, αυτό που λέμε ιστορικό κέντρο, ήταν κατα κάποιο τρόπο χωρισμένο ανά επαγγελματικό κλάδο. Τα εργαστήρια αργυροχρυσοχοΐας και οι νεωτερισμοί ήταν συγκεντρωμένα γύρω από την οδό Βουλής, με εμβληματική την “Στοά των Εμπόρων”, οι έμποροι ήταν πιο χαμηλά περί της Αγίας Ειρήνης, στην πλατεία Καρύτση οι τυπογράφοι και οι εφημερίδες, στο Μοναστηράκι υπήρχαν και υπάρχουν ακόμα οι παλαιοπώλες, και στου Ψυρρή συναντούσαμε πιο “βαριές” χρήσεις, πιο “λαϊκά” πράγματα. Γανωτήδες, τσαγκάρηδες, μικροβιοτεχνίες, υποδηματοποιεία. Αυτή ήταν για πάρα πολλά χρόνια η επαγγελματική όψη του ιστορικού κέντρου. Και τις πόλεις τις κάνουν οι άνθρωποι και οι καθημερινότητες τους. Ο εμπορικός και επαγγελματικός χάρτης του κέντρου της Αθήνας θα μπορούσε να είναι μια παράμετρος για το τι θεωρείται ιστορικό κέντρο.

“Δουλεύαμε και το μεσημέρι, τώρα με τα Airbnb πρέπει να ακολουθούμε τις ώρες κοινής ησυχίας, σταματάμε στις δυο κι αν έχει δουλειά συνεχίζουμε στις πέντε”, σημειώνει ο κ. Γιώργος Καγιώργης, τελευταίος τορναδόρος της περιοχής, ένας άνθρωπος με την ευγενεια και απλότητα ενός παλιού μάστορα. “Το ζητάει, ο τουρισμός. Πολλές φορές σταματάνε τουρίστες και θέλουν να δουν τι κάναμε παλιά εδώ, προσπαθούν να φανταστούν τη γειτονιά όπως ήταν”, συμπληρώνει ο Μιχάλης, γιός του κ. Γιώργου που συνεχίζει την τέχνη.

“Στο χειροποίητο, ο τεχνίτης βάζει ένα κομμάτι από τον εαυτό του, προβληματίζεται πολύ για να το φέρει “στα ίσια του”, όπως λέμε”, αναφέρει η κ. Ζωή Βενιζέλου που συνεχίζει στο χώρο της στον Νέο Κόσμο την τέχνη που ξεκίνησε ο παππούς της το 1850 στην Πλάκα. “Άλλαξε ο τρόπος ζωής, πολλά πράγματα έγιναν αναλώσιμα” σχολιάζει αναφορικά με επαγγέλματα που χάθηκαν. Η αλήθεια είναι πως σε αρκετά πράγματα, σε σχέση με παλαιότερες γενιές, κερδίσαμε χρόνο, ποσότητα και ίσως χρήματα αλλά χάσαμε στην ποιότητα. Αυτός είναι κι ένας από τους λόγους που χάθηκε σε μεγάλο βαθμό ο κλάδος της επιδιόρθωσης. Συχνά είναι οικονομικότερη η αγορά ενός καινούργιου προϊόντος από την επισκευή του. Θα ήταν λάθος να μη σημειώσουμε και την επιβάρυνση του περιβάλλοντος που προκύπτει από αυτή τη νοοτροπία.

“Η τέχνη δεν μαθαίνεται, κλέβεται.”, είχαν πει στον νεαρό τότε πατέρα της κ. Λίζας Σαρρηγιάννη, εργάτη σε εργοστάσιο πιλοποιείας όταν ζήτησε να του μάθουν την τέχνη. Κι εκείνος έβλεπε και αγόρασε μια μηχανή με την οποία έφτιαξε τα πρώτα του καπέλα. Η βιοτεχνία τους απασχολούσε αρκετό προσωπικό και έφτιαχνε διάφορα καπέλα, αλλά πλέον η κ. Σαρρηγιάννη τη λειτουργεί ως “one woman show”, πλέκοντας ψάθινα καπέλα που έχουν γίνει γνωστά και εκτός της χώρας μας. Αξίζει να σημειώσουμε πως τα καπέλα φτιάχνονται σε μηχανές αντίκες, άνω των 100 ετών, τη φροντίδα των οποίων έχει αναλάβει ο κ. Μιμίκος, επισκευαστής ραπτομηχανών, με τον οποίο μιλήσαμε στη συνέχεια.

“Ερχόταν ο άλλος (σ.σ. ο τουρίστας) κι έβλεπε κάτι. Σε κάθε πολυκατοικία υπήρχε τσαγκαράδικο, άκουγες τα σφυριά όλη μέρα. Προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε ανθρώπους να μάθουν αυτή τη δουλειά. Αν όμως μου πει ο ιδιοκτήτης δώσε τα τριπλά σε ενοίκιο, τι θα κάνω; Θα κλείσω”, λέει αγανακτισμένος ο κ. Μιμίκος, τρίτης γενιάς επισκευαστής ραπτομηχανών. Κι αν κλείσει, τότε η κ. Σαρρηγιάννη έστω κι αν βρει ανταλλακτικά για την ραπτομηχανή της θα της είναι δύσκολο να την επισκευάσει. Και το ίδιο θα συμβεί και σε άλλα μικρά εργαστήρια που χρησιμοποιούν ραπτομηχανές.

“Το είχαν χόμπι να δένουν βιβλία για τη βιβλιοθήκη τους, τώρα πια φέρνουν βιβλία μόνο αν υπάρχει ανάγκη να δεθούν”, αναφέρει ο κ. Μπαμπάης, βιβλιοδέτης. Η καλλιτεχνική βιβλιοδεσία είναι μια παλιά τέχνη την οποία υπηρετούν όλο και λιγότεροι επαγγελματίες.

Οι εποχές αλλάζουν και κάποια επαγγέλματα τα ξεπερνάει η τεχνολογία. Όπως τη χρήση σφραγίδας, όπως μας είπε ο κ. Πανουργιάς που συνεχίζει την τέχνη του πατέρα του. Ή ο Σίμος με ίσως το πιο παλιό τροχείο στην Αθήνα. Δε χρειαζόμαστε πλέον γαλατάδες ούτε νερουλάδες. Όμως η μικρής κλίμακας κατασκευή, επεξεργασία κι επιδιόρθωση ειδών και υλικών, όπως ξύλο και μέταλλο, η μικρή βιοτεχνία δεν είναι κάτι που ξεπεράστηκε από το χρόνο αλλά από την μαζική παραγωγή και τις πολιτικές που έκαναν δύσκολη την επιβίωση της. Από τα αυξανόμενα ενοίκια, μέχρι τις αλλαγές χρήσης γης. Οι μάστορες στο Ψυρρή αλλά και παλαιότερα και στην Πλάκα, έδιναν το “χρώμα”, το couleur locale, όπως λέγεται, αυτό που ψάχνουν να βρουν όσοι ταξιδεύουν στον κόσμο για να γνωρίσουν άλλους τόπους. Αν κάτι θα έπρεπε να έχει ένα “ιστορικό κέντρο” είναι αυτό ακριβώς. Γιατί ο καφές, το τοστ, το κουλούρι και τo brunch, όπως τα ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Μιμίκος, δεν είναι couleur locale.

H απαγόρευση των νέων αδειών μισθώσεων τύπου αirbnb σε τρία δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας ήταν ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Θα μπορούσε να είναι ένα βήμα προς μια πολιτική που θα συνδυάζει τον τουρισμό με την αποκατάσταση της αυθεντικότητας του κέντρου της Αθήνας.