Σε μια πόλη που εκσυγχρονίζεται ραγδαία, σε αυτήν τη γειτονιά ο χρόνος μοιάζει να έχει παγώσει εδώ και δεκαετίες… Στην οδό Βεγορίτιδας, ένα νοικοκυριό είναι ακουμπισμένο στο πεζοδρόμιο. Ανάμεσα σε παλιούς καναπέδες, καρέκλες και μικροέπιπλα, μία νεαρή γυναίκα κάθεται με ένα τσιγάρο στο χέρι. Δεν μιλάει ελληνικά, μας λέει ότι είναι από τη Γερμανία και ζει εδώ. Οχι μέσα στο κτίριο αλλά έξω, στον δρόμο, με τη φορητή οικοσκευή της.

Παρατημένα

Ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα από το Δικαστικό Μέγαρο μέχρι το Νοσοκομείο «Αγιος Σάββας» είναι παρατημένα στην παρακμή και την εγκατάλειψη, αλλά η είδηση της ανάπλασης έφερε κύμα αντιδράσεων. «Κι αν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλο, είμαστε ήδη νεκροί – Τ. Λειβαδίτης» γράφει ένα από τα μαύρα πανό στην πρόσοψη της πρώτης πολυκατοικίας. Από τις 5 Φεβρουαρίου, διάφορες συλλογικότητες, που υποστηρίζουν ότι στα Προσφυγικά ζουν περισσότεροι από 400 άνθρωποι, έχουν ξεκινήσει απεργία πείνας ζητώντας να μείνουν ανέγγιχτα τα κτίσματα. «Απεργία πείνας μέχρι θανάτου για την υπεράσπιση της ζωής» γράφει ένα άλλο πανό πάνω από την ταμπέλα «Κοινωνικό Κέντρο Κοινότητας Κατειλημμένων Προσφυγικών».

Εν αναμονή

Παρά τις αντιδράσεις, η Περιφέρεια Αττικής εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει στην ανάπλαση των Προσφυγικών και, σύμφωνα με πληροφορίες του Ελεύθερου Τύπου της Κυριακής, τις επόμενες εβδομάδες αναμένεται η έγκριση των όρων από τα δικαιοδοτικά όργανα της Περιφέρειας, προκειμένου να ακολουθήσει ο διαγωνισμός για την ανάθεση του φιλόδοξου έργου. Με διπλή στόχευση, την αναβάθμιση ενός σημαντικού τμήματος του κέντρου της Αθήνας και την προστασία της ιστορικής μνήμης, η Περιφέρεια Αττικής προωθεί αποφασιστικό «λίφτινγκ» με επισκευές σε κτίρια και φροντίδα των κοινόχρηστων χώρων. Τα 51 από τα 228 διαμερίσματα που διαθέτουν οι συνολικά 8 πολυκατοικίες του συγκροτήματος παραμένουν ιδιωτικά και τα υπόλοιπα 117 ανήκουν στην Περιφέρεια, που με την ανάπλαση σκοπεύει να τα μετατρέψει σε κοινωνικές κατοικίες για οικογένειες, φοιτητές και συνοδούς ασθενών του Νοσοκομείου «Αγιος Σάββας». Σχεδιάζεται, επίσης, η δημιουργία Μουσείου Μικρασιατικής Μνήμης.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΑΠΟ ΤΟ 2009

«Βαρύ» το ιστορικό αποτύπωμα των κτισμάτων

Τα Προσφυγικά που εκτείνονται στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 165-169 και στις οδούς Βεγορίτιδας, Ξυνιάδος, Κορωνείας, Κερκίνης και Τριχωνίδος ξεκίνησαν να κατασκευάζονται το 1933 και ολοκληρώθηκαν τρία χρόνια αργότερα με μέριμνα του ελληνικού κράτους, προκειμένου να στεγαστούν οι πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής. Το ιστορικό αποτύπωμα των κτισμάτων βάρυνε ακόμα περισσότερο την περίοδο των Δεκεμβριανών, καθώς αποτέλεσαν στόχο αντιμαχόμενων ομάδων, με τα σημάδια από τις ριπές των όπλων να είναι εμφανή στους εξωτερικούς τοίχους. Το σχεδόν αιωνόβιο συγκρότημα απασχολούσε για δεκαετίες τους συναρμόδιους φορείς που αναζητούσαν τρόπους αξιοποίησής του, με την κατεδάφιση των κτιρίων να έχει πέσει κατ’ επανάληψη στο τραπέζι.

Την περίοδο πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, υπήρχαν σκέψεις να γκρεμιστεί το συγκρότημα των Προσφυγικών και η περιοχή να μετατραπεί σε πάρκο, αλλά επικράτησαν οι ψυχραιμότερες φωνές για διάσωση της ιστορίας του. Πλέον, έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο -από το 2009-, καθώς αναγνωρίστηκε ως ένα από τα ελάχιστα δείγματα μεταπολεμικής κοινωνικής κατοικίας που σώζονται στην Ευρώπη.

Οι οκτώ πολυκατοικίες έχουν συνολικό εμβαδό περίπου 17.200 τ.μ. Το μικτό ιδιοκτησιακό καθεστώς και οι διαφορετικές απόψεις που διατυπώνονταν όλες τις προηγούμενες δεκαετίες από τους συναρμόδιους φορείς είχαν ως αποτέλεσμα να μην προχωρήσει μέχρι σήμερα καμία προσπάθειας αλλαγής της εικόνας τους. Οι μηχανικοί Κίμων Λάσκαρης και Δημήτρης Κυριακού σχεδίασαν τις πολυκατοικίες σε αυστηρές γραμμές βασισμένοι στο αρχιτεκτονικό ύφος Μπάουχαουζ (Bauhaus). Τα 228 διαμερίσματα είναι 50 τ.μ. το καθένα και διαθέτουν καθιστικό, κουζίνα, υπνοδωμάτιο και μπάνιο. Υπάρχουν, επίσης, αρκετοί κοινόχρηστοι χώροι, όπως πλυσταριά, ταράτσες και κλιμακοστάσια. Τα 177 από αυτά, που αντιστοιχούν στις έξι από τις οκτώ πολυκατοικίες, έχουν αγοραστεί ή απαλλοτριωθεί από το Ελληνικό Δημόσιο και το 2016 πέρασαν στην Περιφέρεια Αττικής με σκοπό την αξιοποίησή τους, που από τότε παραμένει στα χαρτιά. Τα κτίρια που ανήκουν στο Δημόσιο βρίσκονται υπό κατάληψη για περισσότερα από είκοσι χρόνια και κάποιοι θεωρούν ότι η εκκένωσή τους δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Το αρχικό πλάνο, πάντως, προβλέπει την αποκατάσταση των τεσσάρων εκ των οκτώ πολυκατοικιών με πόρους από το ΕΣΠΑ και την ελπίδα ότι η εικόνα της περιοχής θα αλλάξει οριστικά.