Στο πλαίσιο μιας νέας εμπορικής συμφωνίας για τα τρόφιμα που σχεδιάζει η βρετανική κυβέρνηση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ιδιαιτέρως αγαπητό προϊόν πρωινού ενδέχεται να αλλάξει όνομα στις ετικέτες, προκαλώντας αναταραχή σε παραγωγούς και καταναλωτές.

Τι είναι η Marmalade και γιατί ξεχωρίζει

Για τους Βρετανούς, η marmalade δεν είναι μια οποιαδήποτε μαρμελάδα. Ενώ ο όρος jam χρησιμοποιείται για τα αλείμματα από όλων των ειδών τα φρούτα, η marmalade αναφέρεται αποκλειστικά σε γλυκά του κουταλιού ή αλείμματα που παρασκευάζονται από εσπεριδοειδή, κυρίως από τα πορτοκάλια της Σεβίλλης, με την χαρακτηριστική πικρή γεύση τους. Με ιστορία αιώνων –από το τραπέζι της Ελισάβετ Α’ έως τις περιπέτειες του αρκούδου Πάντινγκτον– το προϊόν αυτό με συνταγές να μεταδίδονται από γενιά σε γενιά, αποτελεί σύμβολο της βρετανικής ταυτότητας. Μάλιστα, τη δεκαετία του 1970, η Βρετανία είχε πιέσει την ΕΕ για να εξασφαλίσει ένα ειδικό εμπορικό καθεστώς, ορίζοντας νομικά ότι μόνο τα προϊόντα εσπεριδοειδών μπορούν να φέρουν αυτό το όνομα.

Η «χαλάρωση» των κανόνων και το γλωσσικό ναρκοπέδιο με τη μαρμελάδα

Η αλλαγή ονόματος απαιτείται επειδή οι Βρυξέλλες χαλαρώνουν τους κανόνες επισήμανσης, διευρύνοντας για πρώτη φορά τον νομικό ορισμό της μαρμελάδας σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί που ισχύουν εδώ και δεκαετίες και ενσωματώθηκαν στη βρετανική νομοθεσία πριν από το Brexit ορίζουν ότι μόνο οι μαρμελάδες από εσπεριδοειδή μπορούν να πωλούνται ως «μαρμελάδα» στα καταστήματα, ενώ οι μαρμελάδες από άλλα φρούτα ονομάζονται «jam» ή με αντίστοιχους όρους σε άλλες γλώσσες.

Πρόκειται για αποτέλεσμα της βρετανικής πίεσης που ασκήθηκε τη δεκαετία του 1970 για την απονομή ειδικού εμπορικού καθεστώτος στη μαρμελάδα που παρασκευάζεται από πικρά πορτοκάλια Σεβίλλης, ένα μείγμα που έχει συνδεθεί στενά με τη Βρετανία σε όλο τον κόσμο χάρη στον Αρκούδο Πάντινγκτον.

Ωστόσο, ο κανόνας ονομασίας δημιούργησε ένα γλωσσικό ναρκοπέδιο που αποτελεί πηγή τριβών με τις ρυθμιστικές αρχές τροφίμων σε όλη την Ευρώπη έκτοτε. Το 2004, η ΕΕ συμφώνησε να χαλαρώσει τον κανόνα για τους παραγωγούς που πωλούν προϊόντα φρούτων σε λαϊκές αγορές στην Αυστρία και τη Γερμανία.

Ο κανόνας αυτός συνέχισε να προκαλεί σύγχυση στους καταναλωτές σε χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία, όπου οι όροι «mermelada» και «marmellata» αντίστοιχα χρησιμοποιούνται συνήθως για αλείμματα που παρασκευάζονται από άλλα είδη φρούτων, όπως δαμάσκηνα και σύκα.

Ένας Γερμανός ευρωβουλευτής που πίεζε για αλλαγή μετά το Brexit δήλωσε στο BBC το 2017 ότι οι κανόνες ονομασίας ήταν «αντίθετοι με τη γερμανική γλωσσική παράδοση».

Τώρα οι Βρυξέλλες έχουν επικαιροποιήσει τους κανόνες τους μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, επιτρέποντας σε όλες τις χώρες της ΕΕ να επιτρέπουν την εμπορία αλειμμάτων που δεν προέρχονται από εσπεριδοειδή ως «μαρμελάδα» από τον Ιούνιο.

Ωστόσο, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, οι μαρμελάδες με βάση τα εσπεριδοειδή θα πρέπει να διακρίνονται ως ξεχωριστή κατηγορία προϊόντων και θα πρέπει να πωλούνται με τη νέα νομική ονομασία «μαρμελάδα εσπεριδοειδών» (citrus marmalade).

Εναρμόνιση για χάρη του εμπορίου

Η νέα ονομασία επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ στη Βόρεια Ιρλανδία ήδη αυτό το καλοκαίρι, στο πλαίσιο της συμφωνίας-πλαισίου του Windsor του 2023, η οποία προβλέπει την αυτόματη εναρμόνισή της με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα τρόφιμα.

Ωστόσο, η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου αποκάλυψε τώρα ότι το επικαιροποιημένο διάταγμα για τη μαρμελάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των 76 επικαιροποιημένων νόμων της ΕΕ σχετικά με τα τρόφιμα που θα ισχύουν και στην Αγγλία, την Ουαλία και τη Σκωτία, εφόσον συμφωνηθεί η ευρύτερη συμφωνία για τα τρόφιμα.

Το χρονοδιάγραμμα για την αλλαγή των κανόνων στη Βρετανία δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί, και δεν είναι σαφές εάν οι επικαιροποιημένοι κανόνες θα πρέπει να τεθούν σε ισχύ πριν ή μετά τα μέσα του 2027, όταν οι υπουργοί του Εργατικού Κόμματος ελπίζουν ότι θα τεθεί σε ισχύ η ευρύτερη συμφωνία.

Ωστόσο, δεν είναι σαφές εάν οι ρυθμιστικές αρχές θα επιτρέψουν την πώληση προϊόντων με ονόματα όπως «μαρμελάδα φράουλας» στα βρετανικά σούπερ μάρκετ. Αυτό δεν προβλέπεται επί του παρόντος στη Βόρεια Ιρλανδία, σύμφωνα με τη νομοθεσία που θεσπίζει τις αλλαγές.

Μια προηγούμενη αξιολόγηση του υπουργείου Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων (Defra), το οποίο είναι αρμόδιο για τους κανόνες επισήμανσης στην Αγγλία, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια τέτοια αλλαγή στους κανόνες «θα μπορούσε να προκαλέσει σύγχυση στους καταναλωτές του Ηνωμένου Βασιλείου».

Το υπουργείο αρνήθηκε να διευκρινίσει αν σκοπεύει να χαλαρώσει τους κανόνες επισήμανσης με αυτόν τον τρόπο, αλλά δήλωσε στο BBC ότι βρίσκεται σε επαφή με τις επιχειρήσεις που επηρεάζονται από τους νέους κανόνες και θα εξετάσει το ενδεχόμενο εναρμόνισης «όπου αυτό είναι λογικό».

Πώς αντιδρούν οι παραγωγοί ενόψει των αλλαγών στη μαρμελάδα

Ο βαθμός στον οποίο οι καταναλωτές θα παρατηρήσουν μια διαφορά στα ράφια των καταστημάτων δεν είναι ακριβώς σαφής. Οι νέοι κανόνες ορίζουν ότι οι περιγραφές προϊόντων που περιέχουν το όνομα ενός εσπεριδοειδούς, όπως «μαρμελάδα λεμονιού», θα επιτρέπονται ως εναλλακτική λύση.

Ένας παραγωγός δήλωσε στο BBC ότι είχε ήδη αλλάξει το όνομα ενός προϊόντος για να συμμορφωθεί με τους νέους κανόνες, ενώ ένας άλλος είπε ότι όλες οι ετικέτες του θα πρέπει να τροποποιηθούν ως αποτέλεσμα.

Παραμένει όμως να δούμε αν ο μακρύς βραχίονας του νόμου για τη μαρμελάδα θα αλλάξει την αντίληψη για τη μαρμελάδα στην βρετανική φαντασία.

Στον αντίποδα, οι θεματοφύλακες της παράδοσης παραμένουν αμετακίνητοι. Το Dalemain Mansion στην Cumbria, που φιλοξενεί τα World Marmalade Awards από το 2005, δήλωσε ότι σκοπεύει να περιορίσει τον διαγωνισμό του σε αλείμματα με βάση τα εσπεριδοειδή, ανεξάρτητα από το αν οι κανόνες ονομασίας χαλαρώσουν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όπως δήλωσε στο BBC η διευθύντρια των βραβείων, Beatrice McCosh, ο διαγωνισμός είχε ως στόχο να θέσει τον πήχη για «απόλυτα αυθεντική βρετανική μαρμελάδα, του είδους που καταναλώνεται εδώ και αιώνες, από την Ελισάβετ Α΄ μέχρι τον Τζέιμς Μποντ.