Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, το Αφγανιστάν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια πραγματικότητα που απέχει σημαντικά από τις διαβεβαιώσεις που έδινε η ηγεσία του κινήματος το 2021.
Οι υποσχέσεις για ένα πιο μετριοπαθές καθεστώς, με μεγαλύτερα περιθώρια για τις γυναίκες, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, αμνηστία για τους αντιπάλους και συμμετοχή διαφορετικών πολιτικών δυνάμεων στη διακυβέρνηση, δεν επιβεβαιώθηκαν στην πράξη.
Αντίθετα, οι γυναίκες και τα κορίτσια έχουν αποκλειστεί σε μεγάλο βαθμό από την εκπαίδευση και τη δημόσια ζωή, η ελευθερία του Τύπου έχει περιοριστεί δραστικά, ενώ πρώην κυβερνητικοί αξιωματούχοι και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν αντιμετωπίσει διώξεις.
Η επιστροφή των Ταλιμπάν στην Καμπούλ
Στις 15 αυγούστου 2021, οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την Καμπούλ, καταλύοντας την «Ισλαμική δημοκρατία του Αφγανιστάν» και σηματοδοτώντας το τέλος ενός πολέμου που είχε διαρκέσει περίπου δύο δεκαετίες, μετά την εισβολή των αμερικανικών δυνάμεων.
Η κατάληψη της πρωτεύουσας και η αποχώρηση των τελευταίων ξένων δυνάμεων συνοδεύτηκαν από εικόνες χάους και μαζικής φυγής από τη χώρα.
Την ίδια περίοδο, η ηγεσία των Ταλιμπάν επιχείρησε να καθησυχάσει την αφγανική κοινωνία αλλά και τη διεθνή κοινότητα. διαβεβαίωνε ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να συνεχίσουν να σπουδάζουν και να εργάζονται, ότι όσοι είχαν βρεθεί απέναντί τους δεν θα αντιμετώπιζαν αντίποινα, ότι τα μέσα ενημέρωσης θα μπορούσαν να λειτουργούν και ότι η εξουσία δεν θα παρέμενε αποκλειστικά στα χέρια του κινήματος. Οι εξελίξεις έχουν διαμορφώσει μια εντελώς διαφορετική εικόνα.
Διαβάστε Επίσης
Οι γυναίκες αποκλείστηκαν από την εκπαίδευση
Οι περιορισμοί σε βάρος των γυναικών και των κοριτσιών άρχισαν να εφαρμόζονται πολύ σύντομα μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν. Τα κορίτσια αποκλείστηκαν από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενώ τον δεκέμβριο του 2022 οι αρχές απαγόρευσαν στις γυναίκες και την πρόσβαση στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Παράλληλα, περιορίστηκαν σημαντικά οι δυνατότητες των γυναικών να εργάζονται, να μετακινούνται ελεύθερα και να συμμετέχουν στη δημόσια ζωή. Σύμφωνα με στοιχεία της unesco, μέχρι τον αύγουστο του 2026 περίπου 2,4 εκατομμύρια κορίτσια είχαν στερηθεί τη δυνατότητα να φοιτήσουν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Συνολικά, περισσότερα από 160 διατάγματα έχουν επηρεάσει την καθημερινότητα των γυναικών, θέτοντας περιορισμούς στην εκπαίδευση, την εργασία, τις μετακινήσεις, την ενδυμασία και την έκφρασή τους.
Το αφγανιστάν παραμένει, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου κορίτσια και γυναίκες δεν έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση πέρα από την πρωτοβάθμια.
Μια καθημερινότητα που χαρακτηρίζεται από απομόνωση
Οι περιορισμοί δεν αφορούν μόνο την εκπαίδευση και την εργασία, αλλά επηρεάζουν και τις πιο απλές καθημερινές δραστηριότητες. Ερευνα του οηε, στην οποία συμμετείχαν περίπου 5.000 αφγανοί, αποτυπώνει το μέγεθος της κοινωνικής απομόνωσης που βιώνουν πολλές γυναίκες.
Το 90% των γυναικών που συμμετείχαν δήλωσε ότι χρειάζεται την άδεια ενός άνδρα μέλους της οικογένειας προκειμένου να βγει από το σπίτι. περισσότερες από τις μισές ανέφεραν ότι βγαίνουν έξω μόλις μία ή δύο φορές τον μήνα.
Η εικόνα για τους άνδρες είναι εντελώς διαφορετική, καθώς περισσότερο από το 95% δήλωσε ότι βγαίνει καθημερινά από το σπίτι. Η κατάσταση έχει επιβαρύνει και την ψυχολογική κατάσταση πολλών γυναικών. αυξημένο άγχος και πίεση αναφέρονται συχνά, ενώ περίπου το 40% των γυναικών που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσε ότι αισθάνεται μεγαλύτερη πίεση από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον προκειμένου να συμμορφώνεται με τους κανόνες των Ταλιμπάν.
Η αμνηστία που συνοδεύτηκε από καταγγελίες για διώξεις
Μία από τις σημαντικότερες δεσμεύσεις των Ταλιμπάν το 2021 αφορούσε τους ανθρώπους που είχαν υπηρετήσει το προηγούμενο καθεστώς ή είχαν συνεργαστεί με τις ξένες δυνάμεις.
Η ηγεσία του κινήματος είχε ανακοινώσει γενική αμνηστία και είχε διαβεβαιώσει ότι πρώην κυβερνητικοί υπάλληλοι, στρατιωτικοί και συνεργάτες των ξένων δυνάμεων δεν θα αντιμετώπιζαν αντίποινα. Τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί από τον οηε παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα.
Από τον αύγουστο του 2021 έως τον ιούνιο του 2023 καταγράφηκαν τουλάχιστον 800 παραβιάσεις σε βάρος πρώην αξιωματούχων και μελών των αφγανικών δυνάμεων ασφαλείας. Στις καταγγελίες περιλαμβάνονται εξωδικαστικές εκτελέσεις, αυθαίρετες συλλήψεις, βασανιστήρια, κακομεταχείριση και εξαναγκαστικές εξαφανίσεις.
Οι αναφορές για τέτοιες πρακτικές δεν σταμάτησαν τα επόμενα χρόνια. και το 2026 καταγράφηκαν νέες δολοφονίες, αυθαίρετες συλλήψεις και περιστατικά βασανισμού ή κακομεταχείρισης ανθρώπων που συνδέονταν με το προηγούμενο καθεστώς και τις δυνάμεις ασφαλείας.
Το 2021 οι Ταλιμπάν είχαν υποστηρίξει ότι τα ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης θα μπορούσαν να συνεχίσουν να λειτουργούν ανεξάρτητα και να ασκούν κριτική στις αρχές, υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρούν τους ισλαμικούς και εθνικούς κανόνες.
Στην πορεία, όμως, επιβλήθηκαν σημαντικοί περιορισμοί στη δημοσιογραφική δραστηριότητα. Οργανώσεις που ασχολούνται με την ελευθερία του Τύπου έχουν καταγράψει περισσότερα από 20 διατάγματα που περιορίζουν τη λειτουργία των μέσων ενημέρωσης.
Το Αφγανιστάν κατατάχθηκε το 2026 στην 175η θέση μεταξύ 180 χωρών στον δείκτη ελευθερίας του Τύπου. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση για τις γυναίκες δημοσιογράφους, ενώ σε ορισμένες περιοχές έχουν επιβληθεί ακόμη αυστηρότεροι κανόνες, μεταξύ άλλων περιορισμοί στη μετάδοση εικόνων ανθρώπων και άλλων έμβιων όντων.
Η εξουσία παραμένει στα χέρια των Ταλιμπάν
Πριν από την επιστροφή τους στην εξουσία, οι Ταλιμπάν είχαν επίσης επιχειρήσει να παρουσιάσουν ένα διαφορετικό μοντέλο διακυβέρνησης. Στελέχη του κινήματος είχαν δηλώσει ότι δεν επιθυμούσαν να μονοπωλήσουν την εξουσία και ότι διαφορετικές κοινωνικές και πολιτικές ομάδες θα μπορούσαν να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση της χώρας.
Η σύνθεση της κυβέρνησης που ανακοινώθηκε τον σεπτέμβριο του 2021 έδειξε διαφορετική κατεύθυνση.
Και τα 33 μέλη της προσωρινής κυβέρνησης προέρχονταν από τους Ταλιμπάν. πέντε χρόνια αργότερα, οι σημαντικότερες πολιτικές θέσεις εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχο του κινήματος, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή άλλων πολιτικών δυνάμεων.
Περιορισμένη η διεθνής αναγνώριση
Οι Ταλιμπάν προσπάθησαν παράλληλα να ενισχύσουν τη διπλωματική τους παρουσία στο εξωτερικό, αναλαμβάνοντας σταδιακά τον έλεγχο αρκετών αφγανικών πρεσβειών και διπλωματικών αποστολών. Η διεθνής αναγνώριση της κυβέρνησής τους, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Μέχρι τον αύγουστο του 2026, μόνο η ρωσία είχε προχωρήσει σε επίσημη αναγνώριση της κυβέρνησης των Ταλιμπάν, τον ιούλιο του 2025.
Την ίδια ώρα, οι σχέσεις με το γειτονικό πακιστάν έχουν παραμείνει τεταμένες. οι συγκρούσεις στα σύνορα οδήγησαν σε σοβαρή κλιμάκωση μεταξύ των δύο πλευρών, ενώ ακολούθησαν προσπάθειες για την αποκλιμάκωση της έντασης και την αποκατάσταση της ασφάλειας στην περιοχή.
Το νέο ποινικό πλαίσιο σκληραίνει ακόμη περισσότερο το καθεστώς
Ένα ακόμη στοιχείο που προκαλεί ανησυχία είναι το νέο ποινικό πλαίσιο που παρουσιάστηκε στις αρχές του 2026. Το κείμενο αποτελείται από 58 σελίδες, 10 κεφάλαια και 119 άρθρα και προβλέπει αυστηρές ποινές για συμπεριφορές που οι αρχές θεωρούν παραβατικές ή αντίθετες στις αρχές του καθεστώτος. Μεταξύ των προβλεπόμενων ποινών περιλαμβάνονται μαστιγώσεις και φυλακίσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η προσβολή ηγετών των Ταλιμπάν, για την οποία προβλέπεται ποινή 20 μαστιγώσεων και έξι μηνών φυλάκισης. Το νέο πλαίσιο ενισχύει παράλληλα τη θέση του ανώτατου ηγέτη των Ταλιμπάν, χιμπατουλάχ αχουντζάντα, και επιδιώκει μεγαλύτερη συμμόρφωση της κοινωνίας προς τις εντολές του καθεστώτος.
Μια κοινωνία με αυστηρή κοινωνική ιεραρχία
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι διατάξεις που, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημιουργούν ένα αυστηρά ιεραρχημένο κοινωνικό μοντέλο.
Στο πλαίσιο αυτό διακρίνονται διαφορετικές κοινωνικές κατηγορίες, στις οποίες περιλαμβάνονται οι θρησκευτικοί λόγιοι, η ελίτ, η μεσαία και η κατώτερη τάξη.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση έχει προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με την αρχή της ισότητας απέναντι στον νόμο. Γυναίκες και μέλη μειονοτήτων θεωρείται ότι παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένοι σε ποινές όπως μαστιγώσεις, κρατήσεις και πρόστιμα.
Η επίμαχη αναφορά στον «σκλάβο»
Ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα σημεία του νέου ποινικού πλαισίου αφορά τη χρήση του όρου «ghulam», ο οποίος μπορεί να αποδοθεί ως «υπηρέτης» ή «σκλάβος».
Η αφγανική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων rawadari έχει εκφράσει σοβαρές ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται ο συγκεκριμένος όρος στο νέο νομικό πλαίσιο.
Σύμφωνα με την οργάνωση, η σχετική ορολογία δημιουργεί φόβους ότι μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για την αποδοχή ή τη νομιμοποίηση μορφών ανθρώπινης εκμετάλλευσης.
Στο επίκεντρο και η προστασία των παιδιών
Ανησυχία προκαλούν επίσης οι προβλέψεις που αφορούν τους ανηλίκους. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το νέο πλαίσιο δεν περιλαμβάνει σαφή ποινικοποίηση όλων των μορφών ψυχολογικής, σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα σωματικής τιμωρίας παιδιών ηλικίας 10 ετών από τον πατέρα τους, σε περίπτωση που δεν τηρούν τις θρησκευτικές προσευχές.
Οι συγκεκριμένες διατάξεις έχουν προκαλέσει πρόσθετη ανησυχία για την προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών στο αφγανιστάν.
Πέντε χρόνια μετά, η απόσταση από τις αρχικές υποσχέσεις μεγαλώνει
Η απόσταση ανάμεσα στις δεσμεύσεις των Ταλιμπάν το 2021 και στην πραγματικότητα του 2026 είναι πλέον εμφανής. Οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί σε μεγάλο βαθμό από την εκπαίδευση και σημαντικό μέρος της δημόσιας ζωής. η ελευθερία του Τύπου έχει περιοριστεί σημαντικά, ενώ πρώην αξιωματούχοι και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με καταγγελίες για διώξεις, αυθαίρετες συλλήψεις και κακομεταχείριση.
Ταυτόχρονα, η πολιτική εξουσία εξακολουθεί να συγκεντρώνεται στα χέρια των Ταλιμπάν, ενώ η διεθνής αναγνώριση του καθεστώτος παραμένει περιορισμένη.
Το νέο ποινικό πλαίσιο έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη επίπεδο ελέγχου, με αυστηρές ποινές και διατάξεις που έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η επιστροφή των Ταλιμπάν στην Καμπούλ, το Αφγανιστάν του 2026 απέχει σημαντικά από την εικόνα ενός πιο μετριοπαθούς καθεστώτος που επιχειρούσε να παρουσιάσει η ηγεσία του κινήματος στις 15 αυγούστου 2021.
