Η παρουσία των Μόντι, Πούτιν, Ερντογάν και Πεζεσκιάν έδωσε στο Πεκίνο την ευκαιρία να επαναφέρει την ιδέα για μια εναλλακτική στη δυτική παγκόσμια τάξη.

Στη συνάντηση του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), στην Τιαντζίν, ο οικοδεσπότης Σι Τζιπίνγκ ζήτησε μεγαλύτερη ενότητα μεταξύ των μελών και ανακοίνωσε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα.

Στους συμμετέχοντες περιλαμβάνονταν ο Πούτιν, ο οποίος αργότερα μετέβη στο Πεκίνο για τη στρατιωτική παρέλαση, και ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι, με τον οποίο ο Σι είχε επίσης διμερείς συνομιλίες. Ο παγκόσμιος Νότος επιδεικνύει τους δικούς του στόχους. Η παρουσία των Μόντι, Πούτιν και άλλων, όπως ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, έδωσε στον Σι την ευκαιρία να επαναφέρει την ιδέα του για μια εναλλακτική λύση στη δυτική παγκόσμια τάξη. Στο εορταστικό δείπνο, ο Κινέζος πρόεδρος τόνισε τη σύγκλιση συμφερόντων μεταξύ των χωρών του «παγκόσμιου Νότου», υποστηρίζοντας ότι ο SCO είναι έτοιμος να επωμιστεί «μεγάλη ευθύνη» και να φέρει «πρόοδο και σταθερότητα στον ανθρώπινο πολιτισμό» με ένα «νέο είδος διεθνών σχέσεων».

Ο Σι σφυρηλατεί έναν αντιδυτικό κόσμο και ως αρχηγός του κινεζικού κράτους καθιστά σαφές στον Τραμπ ότι υπάρχει ένας πολύ διαφορετικός κόσμος. Ενας κόσμος στον οποίο οι κυρώσεις και οι απειλές από την Ουάσιγκτον δεν σημαίνουν τίποτα. Ενας κόσμος στον οποίο η Κίνα -αγοράζοντας ρωσικό ή ιρανικό πετρέλαιο- αποδεικνύει ότι αυτές οι χώρες μπορούν απλώς να αγνοήσουν τις δυτικές κυρώσεις. Ενας κόσμος στον οποίο, εδώ και χρόνια, έχουν σταλεί όπλα σε μια χώρα για να σκοτώσει πολίτες σε ένα γειτονικό κράτος.

Το περίγραμμα της συμμαχίας είναι ακόμη θολό, δεν πρόκειται για στρατιωτικό μπλοκ, αλλά μάλλον για ευέλικτο δίκτυο οικονομικών κινήτρων, πολιτικής αφοσίωσης και συμφωνιών ασφαλείας. Αλλά ακριβώς εδώ βρίσκονται οι αδυναμίες της. Οι διαφορές μεταξύ Ινδίας και Κίνας, η δυσπιστία των δημοκρατιών της Κεντρικής Ασίας προς το Κρεμλίνο, η σύγκρουση μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας κάνουν τη Δύση να μπορεί να τα χρησιμοποιήσει για να κρατήσει ανοιχτά τα ρήγματα στη συμμαχία. Η SCO εξακολουθεί να είναι περισσότερο ένα εύθραυστο μωσαϊκό παρά ένα μονολιθικό μπλοκ.

Η προσέγγιση μεταξύ Ινδίας και Κίνας χαρακτηρίζεται από πραγματισμό. Η απόψυξη ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2024, όταν ο Σι και ο Mόντι συμφώνησαν να χαλαρώσουν τις απαιτήσεις βίζας και τους εμπορικούς περιορισμούς. Δεν πρόκειται για ιστορία αγάπης. Είναι ένας ρεαλιστικός γάμος ευκαιρίας και οι δύο πλευρές… απατούν αναίσχυντα η μία την άλλη και δεν υπάρχει καμία εγγύηση μονιμότητας. Η Κίνα είναι στρατηγικός σύμμαχος του ισλαμικού Πακιστάν και το Πακιστάν είναι ο κύριος εχθρός της Ινδίας. Οταν οι πυρηνικές δυνάμεις Ινδία και Πακιστάν ενεπλάκησαν σε μία εβδομαδιαία σύγκρουση που έμοιαζε με πόλεμο, τον Μάιο, τουλάχιστον παρασκηνιακά η Κίνα ήταν στο πλευρό του Πακιστάν.

Στον μικρό κύκλο των σταλινικών ο Σι είναι ο λύκος με ενδύματα προβάτου. Χαμογελάει και χαιρετάει, αλλά είναι ο… νέος αυτοκράτορας. Ο Πούτιν παραμένει ο άστατος Κοζάκος, έξυπνος, υπολογιστικός, αλλά με ολοένα και πιο άδειες τσέπες. Ο Κιμ είναι ο επικίνδυνος καυχησιολόγος, που υποστηρίζεται από το Πεκίνο. Τρεις άνδρες, τρεις σταλινικοί. Ή μάλλον, τρεις μεταμορφωμένες εκδοχές του Στάλιν. Ο Σι δεν θα παρελάσει για να τιμήσει κανέναν, θα επιδείξει τους μυς του. Για να σπείρει τον φόβο. Μεταξύ των καλεσμένων, στην Ουάσιγκτον και στο ΝΑΤΟ. Με τους καλεσμένους που ταξίδεψαν στη σύνοδο κορυφής και μέσω διπλωματικής φινέτσας και τακτικών δημοσίων σχέσεων, το κινεζικό καθεστώς θέλει να στείλει μηνύματα όπως ότι οι αμφισβητίες της παγκόσμιας τάξης που κυριαρχείται εδώ και δεκαετίες από τη Δύση είναι ενωμένοι σε σταθερή συμφωνία, με μια σχέση που βασίζεται στην εμπιστοσύνη και τον διάλογο.

Ο Πούτιν λέει στον Σι ότι οι σχέσεις Κίνας-Ρωσίας βρίσκονται σε πρωτοφανές επίπεδο: «Η στενή μας επικοινωνία αντικατοπτρίζει τη στρατηγική φύση των ρωσοκινεζικών δεσμών, οι οποίοι βρίσκονται σήμερα σε πρωτοφανές επίπεδο».

Ο Σι πρόσθεσε ότι το Πεκίνο ήταν πρόθυμο να συνεργαστεί με τη Μόσχα για να «προωθήσει την οικοδόμηση ενός πιο δίκαιου και λογικού συστήματος παγκόσμιας διακυβέρνησης». Η Μόσχα και το Πεκίνο δήλωσαν μια «συνεργασία χωρίς όρια» λίγο πριν ο Πούτιν διατάξει την επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Οι διευρυμένοι στρατιωτικοί και εμπορικοί δεσμοί έκτοτε έχουν προβληματίσει τη Δύση. Η Κίνα δεν έχει ποτέ καταδικάσει τον πόλεμο της Ρωσίας ούτε έχει ζητήσει να αποσύρει τα στρατεύματά της και πολλοί από τους συμμάχους της Ουκρανίας πιστεύουν ότι το Πεκίνο έχει παράσχει υποστήριξη στη Μόσχα.

Επιμένει ότι είναι ουδέτερο μέρος, ζητώντας τακτικά τον τερματισμό των μαχών, ενώ παράλληλα κατηγορεί τις δυτικές χώρες ότι παρατείνουν τη σύγκρουση εξοπλίζοντας την Ουκρανία. Τον περασμένο Μάιο, ο Σι επισκέφθηκε τη Μόσχα για τους εορτασμούς της Ρωσίας στις 9 Μαΐου για την ήττα των ναζί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι φιλοδοξίες του Σι

Έχει μέλλον ο Οργανισμός ή πολλά θα μείνουν στα χαρτιά;

Από τις 31 Αυγούστου έως την 1η Σεπτεμβρίου, η Κίνα φιλοξένησε την 25η συνεδρίαση των αρχηγών του Κρατικού Συμβουλίου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης (SCO), η οποία απέδωσε αρκετές διπλωματικές επιτυχίες για το Πεκίνο. Ο SCO είναι ένα πολιτικό, οικονομικό και πολυμερές μπλοκ ασφαλείας υπό την ηγεσία της ΛΔΚ που περιλαμβάνει 10 ευρασιατικά κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, της Ινδίας και του Ιράν. Παρ’ όλα αυτά, η αποτελεσματικότητά του και η επιρροή του στη διεθνή σκηνή παρέμειναν αναιμικές λόγω έλλειψης συλλογικής δράσης, πέρα από την έκδοση δηλώσεων. Η κοινή διακήρυξη ανέφερε ότι τα μέλη «αντιτίθενται σε μονομερή καταναγκαστικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των οικονομικών μέτρων». Η διακήρυξη «καταδικάζει έντονα τη στρατιωτική επιθετικότητα που εξαπέλυσαν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες κατά του Ιράν τον Ιούνιο του 2025» (το Ιράν είναι μέλος του SCO). Η ομιλία του Σι ζητούσε την προάσπιση των «κοινών συμφερόντων του παγκόσμιου Νότου», συνεχίζοντας να αντιτίθεται στην «πρωτοκυβερνήτευση και την πολιτική εξουσίας», ασκώντας «πολυμερισμό» και προωθώντας «έναν πολυπολικό κόσμο». Ο Πούτιν βρήκε την ευκαιρία να προωθήσει το αφήγημα του Κρεμλίνου για τον πόλεμο στην Ουκρανία και να διαλαλήσει ότι ο SCO είναι η εναλλακτική λύση στους θεσμούς υπό την ηγεσία της Δύσης.

Ενώ οι σχέσεις Κίνας-Ινδίας και Κίνας-Ρωσίας ήταν στο επίκεντρο της Συνόδου Κορυφής του SCO, πραγματοποιήθηκαν και άλλες διπλωματικές νίκες που θα μπορούσαν να εδραιώσουν περαιτέρω τις φιλοδοξίες της ΛΔΚ να είναι ένας «υπεύθυνος παγκόσμιος παίκτης».

Στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του SCO, η Αρμενία και το Πακιστάν υπέγραψαν ένα κοινό ανακοινωθέν για τη σύναψη τυπικών διπλωματικών σχέσεων. Το Πακιστάν αρνήθηκε να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της Αρμενίας μετά την πτώση της Σοβιετικής Ενωσης και συνεχώς συντάσσεται με το Αζερμπαϊτζάν, διπλωματικά και στρατιωτικά. Ενώ η κυβέρνηση Τραμπ επιβεβαίωσε τη διπλωματική της επιρροή στις αρχές Αυγούστου, με την ειρηνευτική συμφωνία με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, η σύναψη τυπικών διπλωματικών σχέσεων μεταξύ Αρμενίας και Πακιστάν θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι ο SCO μπορεί να γίνει μηχανισμός περιφερειακής συμφιλίωσης, που διευκολύνεται από το Πεκίνο. Η Αρμενία υπέβαλε αίτηση για να γίνει πλήρες μέλος του SCO τον Ιούλιο τρέχοντος έτους.

Εκτός από τις διπλωματικές «νίκες» και τον στρατηγικό συμβολισμό της ενότητας κατά των ΗΠΑ, ο Σι πρότεινε νέα χρηματοπιστωτικά εργαλεία, την αναπτυξιακή τράπεζα SCO, η οποία αποτελεί ένα βήμα προς την παράκαμψη του δολαρίου και των κυρώσεων των ΗΠΑ. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει δύσκολο να προσδιοριστεί αν η επιτυχία της Κίνας στη Σύνοδο Κορυφής του SCO προέρχεται από τη δική της στρατηγική οξυδέρκεια ή είναι απλώς υποπροϊόν των διπλωματικών στραβοπατημάτων των ΗΠΑ. Πιθανότατα είναι συνδυασμός των δύο.