Σύνοδος Κορυφής: Το κλίμα διαφωνιών που επικράτησε στην πρώτη ουσιαστική σε βάθος συζήτηση για τον κοινοτικό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034 σε επίπεδο Ευρωπαίων ηγετών, την Πέμπτη το βράδυ στις Βρυξέλλες, ήταν αναμενόμενο και λογικό, από τη στιγμή που το μέγεθος της διαπραγμάτευσης φτάνει τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ.
Ο στόχος της Συνόδου, που ήταν να προσεγγίσουν οι απόψεις και να περιοριστούν οι διαφωνίες, προφανώς και εκ του αποτελέσματος δεν επιτεύχθηκε και θα χρειαστεί καλύτερη προετοιμασία τις επόμενες εβδομάδες, δεδομένου ότι θα πρέπει να υπάρξει συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους.
Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, κατέστησε σαφές ότι εάν δεν ληφθεί απόφαση για τον προϋπολογισμό εντός του 2026 ή στις αρχές του επόμενου έτους και αν πέσει η κυβέρνηση της χώρας του ελλείψει πλειοψηφίας, ίσως να μην έχει πολιτικά την εξουσιοδότηση να συνάψει μια τόσο σημαντική συμφωνία πριν από τις προεδρικές εκλογές του επόμενου Μαΐου. Πόσω μάλλον που τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της χώρας είναι ακραία και αντιευρωπαϊκά και επιδιώκουν να περιορίσουν τη συνεισφορά της Γαλλίας στον προϋπολογισμό.
Επιπλέον, η επίτευξη συμφωνίας μέσα στο 2026 είναι αναγκαία γιατί θα επιτρέψει την έγκαιρη νομική επεξεργασία και την επικύρωσή της, ώστε από την 1η Ιανουαρίου 2028 να αρχίσει να υλοποιείται ο νέος πολυετής προϋπολογισμός χωρίς κενά χρηματοδότησης.
Οι ηγέτες της Ε.Ε. ζήτησαν από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να πάρει πάνω του όλη την προετοιμασία της τελικής φάσης της διαπραγμάτευσης, αρμοδιότητα που μέχρι τώρα ασκούσε η ιρλανδική προεδρία. Ο κ. Κόστα θα δει τον έναν μετά τον άλλον, δηλαδή κατ’ ιδίαν, και τους 27 ηγέτες τις επόμενες μέρες, θα τους ακούσει και στο μέτρο του δυνατού θα λάβει υπόψη τα αιτήματά τους. Στη συνέχεια, το τρίτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου θα συγκαλέσει μια έκτακτη σύνοδο για τον προϋπολογισμό ώστε, αν δεν κλείσει εκεί η συμφωνία, να πλησιάσουν οι θέσεις των κρατών-μελών όσο γίνεται περισσότερο και να ολοκληρωθεί η διαπραγμάτευση στην τακτική σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στα μέσα Δεκεμβρίου.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο «καλεί τον πρόεδρό του να προωθήσει τις διαπραγματεύσεις με σκοπό την έγκαιρη επίτευξη μιας συμφωνίας πριν από το τέλος του 2026, η οποία θα καταστήσει δυνατή την έκδοση νομοθετικών πράξεων το 2027, πράγμα αναγκαίο για να εξασφαλιστεί η αδιάλειπτη παροχή ενωσιακής χρηματοδότησης στους δικαιούχους τον Ιανουάριο του 2028», αναφέρουν τα Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Διαβάστε Επίσης
Αναφορικά με την ουσία, σχηματικά έχουμε δύο μεγάλες ομάδες, η μία των πλουσίων του Βορρά της ΕΕ με επικεφαλής τη Γερμανία, στην οποία είναι επίσης η Ολλανδία, η Σουηδία, η Δανία, η Φινλανδία και η Αυστρία. Οι χώρες αυτές συνεισφέρουν στον προϋπολογισμό περισσότερα από αυτά που εισπράττουν και είναι φυσικό να θέλουν περικοπές των δαπανών.
Η άλλη ομάδα, στην οποία μετέχει και η Ελλάδα, είναι μεγαλύτερη σε αριθμό χωρών, κυρίως από το Νότο και τα ανατολικά της Ευρώπης, και ιδανικά θα ήθελε οι δαπάνες να κινηθούν στα επίπεδα της αρχικής πρότασης της Κομισιόν, η οποία διασφαλίζει πλήρως τη χρηματοδότηση των δύο βασικών πολιτικών της Ε.Ε., της γεωργίας και της συνοχής.
Η τελευταία συμβιβαστική πρόταση υποβλήθηκε από την ιρλανδική προεδρία το προηγούμενο Σάββατο και εξετάστηκε στη σύνοδο των ηγετών την Πέμπτη, όπου επικρίθηκε απ’ όλους. Η πρόταση αυτή μειώνει τις δαπάνες κατά 8% (μέσος όρος) σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν. Η μείωση σε απόλυτους αριθμούς φτάνει σε τρέχουσες τιμές για την επταετία 2028-2034 στα 259 δισ. ευρώ (με υπολογισμένο έναν πληθωρισμό 2%).
Οι προτεινόμενες μειώσεις για τη γεωργία και τη συνοχή είναι μικρότερες, στο 3% σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν ή σε 32 δισ. ευρώ για την επταετία. Για τη γεωργία προβλέπονται δαπάνες 293 δισ. ευρώ και για τη συνοχή 621 δισ. ευρώ. Οι Βόρειοι ζητούν μεγαλύτερες μειώσεις των δαπανών στη γεωργία και τη συνοχή, αλλά και ο κοινοτικός Νότος δεν θέλει αυτό το επιπλέον 3% της μείωσης.
Με βάση την τελευταία πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας, η Ελλάδα διεκδικεί ένα ποσό μεταξύ 46 και 50 δισ. ευρώ για την επταετία, ποσό που κινείται στα επίπεδα του προηγούμενου πακέτου της περιόδου 2021-2027.
Η «ζυγαριά» γέρνει προς τον Νότο
Λίγο πριν από την τελική ευθεία και αν επιχειρηθεί μια εκτίμηση σχετικά με το ποια από τις δύο ομάδες βρίσκεται διαπραγματευτικά σε καλύτερη θέση, η «ζυγαριά» γέρνει προς την πλευρά του Νότου.
Κι αυτό γιατί τόσο η αρχική πρόταση της Επιτροπή όσο και η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας έχουν δημιουργήσει ένα κεκτημένο. Αυτό είναι ότι στα κοινοτικά δρώμενα οι αρχικές προτάσεις της Κομισιόν σπάνια απορρίπτονται και σπάνια τροποποιούνται σε μεγάλο βαθμό, γιατί υποτίθεται ότι έχει ληφθεί υπόψη η απαραίτητη ισορροπία μεταξύ των κρατών-μελών.
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι οι χώρες του Βορρά δεν μπορούν να αλλάξουν σημαντικά τις προτάσεις της Κομισιόν, πόσω μάλλον όταν αυτές αποτέλεσαν τη βάση και της πρότασης της ιρλανδικής προεδρίας. Συνεπώς, περαιτέρω μειώσεις δύσκολα θα υπάρξουν ή θα είναι πολύ περιορισμένες.
Τα χρήματα του Βορρά
Με δεδομένο ότι οι χώρες του Βορρά θέλουν να περιορίσουν τη συνεισφορά τους στον προϋπολογισμό δεν έχουν άλλη επιλογή εκτός από την αναζήτηση άλλων ιδίων πόρων και υπάρχει πρόταση στο τραπέζι από την Κομισιόν, ενσωματωμένη στο συνολικό πακέτο του προϋπολογισμού.
Οι πρόσθετοι αυτοί πόροι μπορεί να προέλθουν από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), την επιβολή φόρου στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε. σε προϊόντα τρίτων χωρών που δεν λαμβάνουν μέτρα κατά της κλιματικής αλλαγής, την επιβολή φόρου στα ηλεκτρονικά απόβλητα και φόρου κύκλου εργασιών στις μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες. Οι ίδιοι πόροι μπορεί να καλύψουν το 20% του κοινοτικού προϋπολογισμού. Αλλη εναλλακτική δεν έχουν εάν θέλουν να μειωθεί η συνεισφορά τους, αλλά οι επιλογές πρέπει να γίνουν άμεσα, ώστε να υπάρξει ο χρόνος προετοιμασίας.
